Terug naar het ’Havana aan de Waal’

In 1972 was Nijmegen een links bolwerk. In ’Die stad, dat jaar’ put Koos Van Zomeren uit zijn eigen herinnering aan die rode jaren.

In ‘Die stad, dat jaar’ kijkt Koos van Zomeren terug op zijn jaren bij de Socialistische Partij, waarvan hij in de maoïstische begintijd bestuurslid was, naast de inmiddels overleden ’grote roerganger’ Daan Monjé (een gewezen pijpfitter) en Hans van Hooft (een gewezen PSP’er).

Het is niet voor het eerst dat Van Zomeren op zijn SP-jaren, op zijn rode verleden, terugkijkt. In 1986 verscheen in de reeks Privedomein zijn autobiografische ‘Een jaar in scherven’ waarin hij onder meer een aantal oude SP-vrienden opzoekt. Dat dagboek bood overigens geen samenhangend verslag van die tijd, eerder flarden van herinneringen, portretten, anekdotes.

De titel ’Die stad, dat jaar’ wekt de verwachting dat die samenhang er in dit boek wel zal zijn. We zijn tenslotte weer vijftien jaar verder, en zelfs al bijna veertig jaar verwijderd van het jaar 1972, dat Van Zomeren in deze roman, die zich afspeelt in ’het Havana aan de Waal’, onder de loep neemt.

’Die stad, dat jaar’ bevat eigenlijk twee boeken in één band: één deel fictie en één deel non-fictie; een roman met aantekeningen, aldus Van Zomeren. In het non-fictieve gedeelte is hij zelf aan het woord. De schrijver bezoekt oude kameraden en haalt met hen herinneringen op aan andere oude kameraden. Zo wandelt hij met de SP-coryfee Jan Marijnissen door Oss. Ze babbelen wat over de illustere SP-leider Daan Monjé, de man van de ijzersterke oneliners (‘de waarheid is dat wat de vooruitgang dient’). Volgens Marijnissen heeft de dood van Monjé hem gered. De schrijver (en de lezer!) vragen zich in stilte af wat Marijnissen bedoelt.

In twaalf hoofdstukken brengt Van Zomeren de vervlogen standpunten in herinnering. Hij filosofeert over ‘massalijn’ en ‘dialectisch materialisme’, over het colporteren tussen zeven en negen en het door de partij opgelegde werken in de fabriek. Zelf werkte de dichter en journalist een tijdje als metaaldraaier. Soms springt Van Zomeren vanuit dat verleden ook over naar het nu: naar Obama en de oorlog in Irak.

In het fictieve deel kruipen we in de huid van Bert Staal, een wat luie dichter, die anno 1972 in Nijmegen meer met meisjes dan met politiek bezig is. Berts broer is wel lid van de SP en de partij dringt zich toch aan Bert op als zo'n meisje haar zinnen heeft gezet op het huis van de Staals, omdat daar vergaderd en gestencild kan worden. Bert blijft halfzacht tegenstribbelen. En als hij dan maar aanvoert dat hij in God gelooft, meer dan in de revolutie, dreigt hij bijna tot vijand van de partij te worden uitgeroepen.

Van Zomeren worstelt een beetje met zijn eigen rol in dit alles, dat is duidelijk. Met enige zelfspot voert hij ter verklaring van zijn gedrag bepaalde karaktertrekken aan (zijn uit perfectionisme voortkomende geloof in radicale oplossingen) en doet hij een beroep op de geschiedenis. Want één toeval heeft de mens niet onder controle: in welke tijd je wordt geboren. Ergens somt hij in één hoofdstuk alle gebeurtenissen uit 1972 op, van Germaine Greer tot Barend Servet tot de oorlog in Vietnam, als om de roerigheid van toen te onderstrepen.

Af en toe weet hij zijn ambivalente houding fraai te formuleren, zoals wanneer hij een bezoek aan een SP-congres vergelijkt met een bezoek aan je geboortedorp, wat altijd zowel ‘smartelijk’ als ‘verblijdend’ is; je bent nu eenmaal nergens anders jong geweest.

Toch hou je het gevoel dat in dit boek om de kern heen wordt gedraaid. Deels omdat die kern er niet was: niemand die wist wat de gewenste revolutie nou precies zou brengen en hoe ze tot stand zou komen. Deels omdat Van Zomeren niet echt op bondigheid uit lijkt. ‘Die stad, dat jaar’ richt zich meer op betrokkenen dan op buitenstaanders. Voor oude kameraden is dit relaas ongetwijfeld een feest van herkenning, voor anderen is het erg los en associatief, een beetje tam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden