TERUG NAAR HET AANRECHT

Het Witte Huis had tot dusver nooit een first lady die zich politiek zó deed gelden als Hillary Clinton. Maar die dadendrang is haar niet in dank afgenomen. Duidelijk onder de indruk van alle tegenwerking heeft Hillary zichzelf tijdens de huidige verkiezingscampagne uit de schijnwerpers teruggetrokken. En wordt ze gewoon weer 'de echtgenote van', zoals het volgens de invloedrijkste Amerikanen hoort te zijn.

In het voorwoord van zijn boek, 'The seduction of Hillary Rodham', zegt Brock het haar nauwelijks kwalijk te kunnen nemen dat zij hem nul op rekest gaf. De first lady had niets goeds te verwachten van Brock. De jonge onderzoeksverslaggever is een paria in de kring van het Witte Huis en de Democratische partij. Niet alleen werkt hij voor het uiterst conservatieve maandblad The American Spectator, dat een constante kruistocht voert tegen alles wat links van hoofdredacteur R. 'Bob' Emmett Tyrrell jr staat, hij heeft bovendien in zijn blad drie jaar geleden een artikel geplaatst dat de Clintons hem nimmer zullen vergeven.

Tijdens de speurtocht naar ontsporingen - bestuurlijke, financiële, morele, wat dan ook - van het echtpaar Clinton en zijn vrienden kwam Brock terecht bij twee troopers uit Arkansas, de staat waarvan Bill Clinton van het begin van de jaren tachtig tot zijn verkiezing tot president van de Verenigde Staten gouverneur was. De twee waren, met nog wat andere collega's, in speciale dienst van de gouverneur. In Arkansas hadden deze troopers een hoge status; ze waren zo'n beetje lijfwacht en vertrouweling van Clinton. Zonder hen deed hij geen stap buiten de ambtswoning of het gouverneursgebouw. Hun positie bracht mee dat ze niet alleen precies op de hoogte waren van zijn gaan en staan, maar dat ze ook wisten met wie de gouverneur telefoongesprekken voerde en ook getuige waren van ruzies tussen Clinton en zijn medewerkers of bijvoorbeeld zijn echtgenote.

Om redenen die nog steeds niet duidelijk zijn - persoonlijke aversie tegen de leefstijl van Clinton, rancune over een carrière die niet verlopen is zoals ze dat wensten, de mogelijkheden zijn legio - legden enkele troopers na de installatie van de president contacten met journalisten van de Los Angeles Times en met David Brock. Die kregen zoveel informatie toegespeeld, dat vlak na elkaar de American Spectator en de LA Times artikelen plaatsten waarin Clinton niet alleen tevoorschijn kwam als een onverzadigbare rokkenjager en vreemdgaander, maar ook als een bestuurder die daarbij medewerkers inschakelde die op de loonlijst van de staat stonden en als iemand die pogingen tot chantage afkocht met baantjes bij de overheid. Met name die laatste twee beschuldigingen gelden in de VS, waar men zijn belastinggeld toch al met grote weerzin aan de overheid afdraagt, als een politieke doodzonde. Gezien de mogelijke schade en vanwege het feit dat de artikelen grotendeels gebaseerd waren op verder niet bewezen veronderstellingen, was het Witte Huis des duivels over de publicaties. Vrezend dat Brock zijn reputatie van journalistieke slachter weer eer zou aandoen, zag het Witte Huis de publicatie van zijn 'The seduction van Hillary Rodham' met lede ogen tegemoet. Zo vlak voor de verkiezingen zouden de Republikeinen het boek wel weer eens kunnen aanvoeren als bewijs van de verdorvenheid van de Clintons.

Niets van dat alles is gebeurd. Want wat blijkt? Brock brengt tot op behoorlijke hoogte sympathie op voor 'HRC'. Hij meent dat ze ten onrechte wordt verguisd, dat ze het slachtoffer is geworden van een heksenjacht en dat als haar ideeën worden verfoeid, dat haar politieke en zedelijke leermeesters moet worden verweten.

“Hillary mag worden beschuldigd van intellectuele rigiditeit, van elitisme, van morele ijdelheid en van een slecht beoordelingsvermogen. Maar dat zijn geen misdaden of overtredingen”, stelt Brock in zijn slotwoord. Om even later het oordeel van een journalist uit Arkansas te citeren: “Het verschil tussen Hillary en Bill is dat ten diepste Hillary een goed mens is.” En dat brengt de schrijver bij zijn slotsom dat de first lady eigenlijk het slachtoffer is van haar trouw aan de echte immorele bewoner van het Witte Huis: Bill Clinton. Wijzend op haar optreden op de jongste partijconventie van de Democraten in Chicago, afgelopen augustus, meent Brock dat Bill er nog steeds in slaagt haar te verleiden tot blinde trouw. “Omdat zij nog steeds heilig gelooft in Bills altruïsme - zijn verlangen, zoals zijn voormalige medewerker Rudy Moore het eens zei, om 'de mensen te helpen' waar hij maar kan - blijft Hillary aan Bills zijde, ondanks zijn tekortkomingen. Net als miljoenen kiezers.”

Misschien zijn deze amateurpsychologische conclusies van Brock juist, het Witte Huis en de (her)verkiezingsadviseurs van de president zijn er nog steeds van overtuigd dat Hillary zoveel aversie opwekt bij grote delen van het Amerikaanse kiezersvolk, dat zij in elk geval tot 5 november, de dag van de presidentsverkiezingen op het derde plan moet opereren, achter haar man en ook nog achter vice-president Al Gore. En dat is een hele grote en frustrerende stap terug voor de vrouw die zich vier jaar geleden aandiende als 'mede-president', als een extra prijs in de politieke loterij. De Amerikanen kozen Bill en ze kregen er Hillary bij.

Hardhandig is haar sindsdien duidelijk gemaakt dat Washington niet graag van doen heeft met zo'n co-president die politiek niet verantwoordelijk kan worden gehouden, terwijl ze van haar man wel politieke macht en invloed krijgt. In het verleden hebben presidentsvrouwen wat in de melk te brokken gehad, maar dat gebeurde zogezegd aan de keukentafel, bij het ontbijt of in de slaapkamer. Hillary Clinton heeft in de eerste paar jaar van Clintons presidentschap haar invloed in alle openheid laten gelden. Dat past niet in de mores van Washington en wie dat niet accepteert, wordt wel mores geleerd. Het verzet van de medische wereld en de machtige verzekeraarslobby hebben een grote rol gespeeld in het fiasco van Hillary Clintons plan voor een hervorming van het volksgezondheidsstelsel, maar de politieke oppositie was zeker zo belangrijk.

De first lady en haar man hebben zich, zoals zovele nieuwelingen op het politieke toneel van Washington, radicaal verkeken op de rolverdeling daar. VERVOLG OP PAGINA 2

VERVOLG VAN PAGINA 1 In Little Rock, Arkansas, waren ze gezien, maar die deelstaat moet met een bescheiden plaatsje genoegen nemen in de rangorde van staten. Het is niet een van de dertien staten die aan de wieg stonden van de Amerikaanse republiek en waar 'aristocratische' families de dienst uitmaken. Het is ook geen Californië, dat op grond van het nieuwe geld zijn status heeft verworven. Nee, Arkansas is een vergrote kippenfarm en de bewoners zijn hillbillies, boeren uit de provincie. En dat wordt ze ingepeperd. Ze hebben net zoveel ruimte als de salons van Washington ze geeft, dat geldt ook voor de Clintons.

De chique van de hoofdstad heeft sinds de komst van het presidentiële gezin meewarig gedaan over het uiterlijk van de first lady. Uiteraard verschenen na november 1992 foto's uit het verleden in de media. Foto's waarop een Hillary is te zien in kleding zonder veel snit of vorm en met een zwaar brilmontuur, dat in het begin van de jaren tachtig werd ingeruild voor contactlenzen. De afgelopen vier jaar is Hillary Clinton zo dikwijls van haarcoupe veranderd, dat fans op het Internet een website hebben geïntroduceerd met de titel 'Hillary's Hair'. Op telkens verspringende kleurenbeeldjes zijn de verschillende stijlen te bekijken. De modebewuste vrouwen van Washington hebben vastgesteld dat Hillary de glamour mist van Nancy Reagan en de aristocratie van Barbara Bush. Society-chroniquer Sally Quinn, echtgenote van Ben Bradlee, de oud-hoofdredacteur van de Washington Post schreef enkele jaren geleden in haar rubriek in die krant over een dinner-party: “Hillary Clinton verscheen in een lichtblauw pakje met een hooggesloten blauwe satijnen blouse. Haar haar was opgestoken in een massa blonde krulletjes. Zeer glamoreus, zeer Krystle uit Dynasty, zeer on-Hillary.” Toen ze op de dag van Clintons beëdiging tegen de adviezen in besliste dat ze een grote vilten hoed zou dragen, riep de pers uit: “Oh No, het is Hillary met een chapeau!”

Sinds het health care-debâcle en het doorbreken van Whitewater, het beleggingsschandaal in Arkansas, waar de Clintons bij zijn betrokken, is vooral Hillary Clinton het doelwit van hoon en haat. De invloedrijke columnist van de New York Times en oud-speechschrijver van Richard Nixon, William Safire, heeft haar een 'geboren leugenaar' genoemd, zijn collega en voormalige Hillary-bewonderaar bij dezelfde krant, Maureen Dowd, een 'Mommie Dearest', naar de stuitende filmverbeelding van de filmster Joan Crawford. Newt Gingrich, de Republikeinse Speaker van het Huis van Afgevaardigden, vindt haar (zoals zijn moeder heeft onthuld) een 'bitch', een sekreet. Talkshow-presentatoren schetsen haar als een lesbiënne, een heks, een sloerie of een hoer. En de conservatieve televisiedominee Jerry Falwell heeft haar tussen de regels door van moord beticht.

Begin deze zomer bracht Bob Woodward, een van de journalisten van de Washington Post die het Watergateschandaal boven water brachten, een boek uit over de Clintons en Robert en Elizabeth Dole, de tegenkandidaten van dit jaar voor de bewoning van het Witte Huis. Een van de opmerkelijke onthullingen die Woodward in 'The Choice' doet, is dat Hillary Clinton na de rampzalige tussentijdse verkiezingen van twee jaar geleden morele ondersteuning zocht bij onder meer de psychologe Jean Houston. Die hield haar voor, dat ze de last draagt van vijfduizend jaar vrouwengeschiedenis. Voor Houston was ze de belangrijkste vrouw uit de geschiedenis na Jeanne d'Arc. In haar nieuwe achtergrondrol zag ze Hillary Clinton als een Mozart wier handen zijn afgehakt.

Houston merkte dat de first lady een voorbeeld zag in haar collega uit de jaren dertig en veertig, Eleonor Roosevelt, die eveneens werd gekritiseerd vanwege haar onafhankelijke optreden. En ze moedigde Hillary aan, in een soort gesprek met mevrouw Roosevelt te gaan. De huidige presidentsvrouw vertelde van de kritiek, de obstructie en de eenzaamheid en vroeg waarom mensen andere mensen naar beneden halen. Houston droeg Hillary op in de rol van Eleonor Roosevelt te treden en te antwoorden. Met gesloten ogen, zo verhaalt Woodward, zei 'Eleonor': “Ik ben ook verkeerd begrepen. Je moet doen wat je denkt dat juist is. Je moet je een doel stellen en dat blijven nastreven.”

Dezer dagen voert ze de campagne voor de herverkiezing van de president buiten de belangstelling van de televisiecamera's en veelal zonder aandacht van de schrijvende media. De laatste keer dat ze na veel wikken en wegen in de schijnwerpers mocht, was op de conventie in Chicago. En dat was ook nog alleen omdat Elizabeth Dole enkele weken daarvoor zo'n prominent en veelgeprezen optreden had verzorgd bij de Republikeinen. Vorige week was er nog een shotje van Hillary Clintons bezoek aan werknemers in de auto-industrie in Michigan, wie ze voorhield dat ze onder haar man toch het best af zijn. Haar aandacht richt zich nu vooral op kinderen en bejaarden. Ze prijst het gezinsbeleid van de regering-Clinton aan, zoals het ouderschapsverlof, of zijn idee om ouders meer te betrekken bij het onderwijs. En de bejaarden wijst ze erop dat haar man de medische zorg voor deze senioren ongemoeid wil laten.

De mede-president is van het toneel verdwenen en Hillary is net als haar voorgangers 'de echtgenote van'. Zou het werkelijk zo zijn? De vrouw die op de dure meisjesschool Wellesley zo'n hecht doortimmerde toespraak over de inrichting van de samenleving hield dat ze korte tijd later het weekblad Time haalde, die als jurist in de top-honderd van de beste zat, die bij haar komst naar Washington zei dat ze niet van plan was koekjes te gaan bakken en voor altijd in de keuken te blijven, waarheen ze nu lijkt verbannen? In hetzelfde boek van Woodward suggereert Houston de first lady de slogan toe te passen van de Amerikaanse Anonieme Alcoholisten: Fake it 'till you make it. Ofwel: hou voorlopig de schijn op. Maar zelfs het suggereren, zoals de president deed, dat ze een nieuwe prominente rol zou kunnen spelen onder een tweede ambtstermijn, bijvoorbeeld als coördinator voor de welzijnshervormingen, zorgt al voor kritiek. Men is bang dat ze weer dezelfde zwakheid zal demonstreren als bij de health care-plannen: ze is een briljant jurist, maar een slecht politicus.

En dan is er natuurlijk nog Whitewater. De first lady heeft al enkele malen voor zowel de onderzoeksrechter als de onderzoekscommissies van het Congres verklaringen moeten afleggen over haar rol in het beleggingsschandaal. De juristen van de Clintons, die al bijna vijf miljoen gulden hebben besteed zijn er in geslaagd de diverse procedures op te houden tot na 5 november. Maar als het Congres dan Republikeins blijft gaat het onderzoek door en het is zeker niet denkbeeldig dat Hillary Clinton in staat van beschuldiging wordt gesteld.

De president weigert tot nu toe te zeggen hoe hij dan zal reageren, maar tekenaars van politieke prenten hebben de afgelopen weken het echtpaar al in bed afgebeeld, waarbij Clinton vraagt: 'Wat moet ik doen als ze je naar de gevangenis willen sturen?' Waarop Hillary, zonder van haar papieren op te kijken, antwoordt: 'Pardon?' Het zou een ironische apotheose van het schandaal zijn: 22 jaar geleden was ze de vrouw die meehielp Richard Nixon berecht te krijgen voor zijn rol in het Watergateschandaal. Nixon werd door zijn opvolger Gerald Ford gepardonneerd. En zou Hillary nu op haar beurt de straf kwijtgescholden krijgen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden