Terug naar de natuur?

Wat te doen als jij niks hebt tegen pijnstillers en zoetstoffen en je omgeving massaal overgaat op allerlei natuurlijke producten en rituelen?

Een goede vriendin was zwanger en wilde haar kind op 'zo natuurlijk mogelijke' wijze baren. Met 'natuurlijk' bedoelde ze dat ze thuis zou bevallen, met liefst zo min mogelijk pijnstilling.


Ik was verbaasd. Als ik ooit door zo'n angstaanjagend proces als baren moest, zou ik alle hulp nemen die ik kon krijgen. Rijd mij maar naar het ziekenhuis en spuit me vol. Waarom zou je het graag 'natuurlijk' willen doen, als het ook minder pijnlijk kan?


Net zo verbaasd was ik toen eind vorig jaar de discussie over inentingen weer oplaaide. Er zijn stellen die twijfelen of ze hun baby laten vaccineren. Maar waarom wil je je kind niet beschermen tegen dodelijke ziektes? Als ik het goed begrijp, zijn deze ouders bang dat de vaccinaties een soort gif zijn. Veel van de stellen hadden gehoord dat je kind van die prikken autistisch kan worden. Dat gerucht heeft de Wereldgezondheidsorganisatie allang als onzin afgedaan. Toch blijft het hardnekkig standhouden, bijna alsof mensen het willen geloven. Het lijkt te zitten in dat ene idee: inentingen zijn onnatuurlijk - dat kan niet goed zijn.


Natuurlijk is goed, onnatuurlijk is slecht - lijkt de consensus. Die wens van mijn vriendin om natuurlijk te bevallen bleef in mijn hoofd zitten.


Ineens viel het me overal op: we zijn geobsedeerd door het natuurlijke. Overnachtingen in yurts en wildkamperen zijn nog nooit zo geliefd geweest. Bij een groeiend aantal cursussen leer je 'natuurlijke' ademhalingstechnieken en houdingen. In steden als Amsterdam vind je elke dag nieuwe restaurants met wild op het menu, beter dan vlees uit de bio-industrie. Door de Albert Heijn gingen stedelingen massaal aan de moestuintjes om op de vensterbank onze eigen kruiden en groenten te verbouwen. In de supermarkt kiezen we voor biologische producten en als je eieren direct bij de boer haalt, geldt dat als een overwinning in smaak en persoonlijke ontwikkeling.


Zelfs in taal zie je het: 'natuurlijk' is praktisch synoniem voor 'goed' of 'juist'. 'Ik vind dat je dat heel natuurlijk doet', is een compliment. 'Dit voelt heel natuurlijk', is een andere manier van zeggen dat iets prettig is.


De precieze definitie van 'natuurlijk' is niet zo duidelijk. Het is bijvoorbeeld niet synoniem aan 'natuur', maar het is er wel sterk mee verbonden. Ons idee ervan lijkt ergens te zweven tussen een soort 'oergevoel', 'moeiteloos' en 'puur' - met een achtergrond van heldere meren en frisse groene blaadjes.


Een voorkeur voor natuurlijk heb ik van huis uit niet meegekregen. In ons gezin vroeger hadden we geen problemen met soep uit pakjes en snoep met extra veel toegevoegde kleurstoffen. We gingen wel kamperen, maar dan op grote campings in Eurocamp-tenten met echte bedden erin, die al opgezet waren toen we aankwamen. Het gemak van het kunstmatige won het in de meeste gevallen van de eventuele romantiek van het natuurlijke.


Ik vond dat volkomen normaal; pas toen ik tijdens mijn studie huisgenoten kreeg die mijn voorliefde voor koken met 'kunstmatig' voedsel met afgrijzen gadesloegen, besefte ik dat dit niet voor iedereen logisch was. Pakjes en blikjes en poedertjes, zeiden ze, hoe kun je dat eten? Mijn huisgenoten gingen naar de markt voor verse groenten en bosjes (voor mij) exotische kruiden. .


Onnatuurlijke stoffen in eten zouden ongezond zijn - typ 'natuurlijk eten' in in je zoekmachine en je krijgt een heleboel sites en blogs die 'blikgroenten en pakjes' volledig in de ban doen. Op een pak biologische couscous van de Jumbo zag ik laatst in grote letters de aanprijzing: GEEN ONNATUURLIJKE MIDDELEN.


Onnatuurlijk staat vaak voor slecht. Als mensen een onnatuurlijke relatie met elkaar hebben, wordt bedoeld een foute relatie, soms bedoelen we er zelfs een strafbare relatie mee, zonder gelijkwaardigheid tussen de partners of misbruik. En een onnatuurlijk gevoel is een naar gevoel.


Onnatuurlijk zoals wij het gebruiken betekent zoiets als 'kunstmatig' of 'gemanipuleerd'. Het heersende gevoel is dat kunstmatig 'niet echt' is, of minder dan de natuurlijke variant, of zelfs gevaarlijk. Die angst zie je dus bij vaccinaties, maar je ziet het ook in films en boeken: experimenten waarmee van de natuur wordt afgeweken lopen bijna altijd verkeerd af. Kijk maar naar de klonen in de sciencefictionfilm 'The Island' (2005), de genetisch inferieuren in 'Gattaca' (1997) en de opgekweekte dinosaurussen in 'Jurassic Park'. Maar ik kan met gemak hele lijsten onnatuurlijke zaken verzinnen die in het algemeen wel als positief worden ervaren: Kankermedicijnen. Orgaantransplantaties. Chirurgie. De anticonceptiepil. Kunstbenen, rolstoelen, brillen. Allemaal kunstmatige hulpstukken. Allemaal 'onnatuurlijk'.


Waar ik me over verbaas is niet dat veel mensen het natuurlijke mooi vinden, het is de vanzelfsprekendheid waarmee velen het als positiever zien dan het kunstmatige.


Het gekke is namelijk ook, we zeggen het ene maar we doen het andere. Het natuurlijke is het mooist, zeggen we, maar intussen zijn wij mensen constant bezig met het aanpassen, beheersen, en bestrijden van het natuurlijke. Ondanks onze gelimiteerde natuurlijke lichaamskracht kunnen we sneller voortbewegen dan welk ander dier ook op deze planeet. We kunnen vliegen; we kunnen onder water ademen; we kunnen zelfs de ruimte in - iets wat geen enkel ander wezen op aarde kan. Met behulp van medicijnen en chirurgie vechten we nota bene tegen de dood zelf - misschien wel het natuurlijkste wat er bestaat. Onze geschiedenis is de vertelling van onze 'onnatuurlijke' ontwikkeling. Filosoof Jaffe Vink schreef in Letter&Geest een serie over de vooruitgang - allemaal vindingen die de invloed van de natuur beperkten en het leven van mensen veiliger, langer, aangenamer en misschien zelfs gelukkiger maakten.


Waarom voelt kunstmatigheid - kleurstoffen in ons voedsel en vaccinaties tegen ziektes - toch ongemakkelijk? Zouden we het onnatuurlijke niet juist moeten vieren? Waarom hangen we niet met elk nieuw medicijn, met elke sneller vervoermiddel, met elke hersenoperatie, de vlag uit en juichen we: Hoera! Score onnatuurlijk versus natuurlijk: 23-0!


Er zijn mensen die dat wel doen, die kunstmatige aanpassingen toejuichen. Laatst las ik op de website van het Amerikaanse mediabedrijf Vice een interview met de Australische filosoof Julian Savulescu. Hij is aanhanger van het transhumanisme, een filosofische stroming die vindt dat wij mensen onszelf tot op het genetische niveau mogen en zelfs moeten verbeteren.


Savulescu vertelde over mogelijke verbeteringen in de persoonlijkheden van mensen, en dan vooral qua moreel besef. Als wij genen op zo'n manier kunnen manipuleren dat er 'betere' mensen worden geboren - met minder agressie, meer empathie, minder afwijkingen - dan zijn wij dat aan onszelf en de wereld verplicht, vindt Savulescu. 'De natuurlijke versie van onszelf is niet genoeg.'


Ik mag dan behoorlijk tolerant zijn voor het onnatuurlijke, hier krijg ik ook kippevel van. Het idee dat we genetische manipulatie-technieken gaan gebruiken om een soort superbaby's te creëren. Wie weet hoe de toekomst er dan uit gaat zien. Onze drang naar vooruitgang en een beter leven in vorige eeuwen creëerde ook grote problemen, zoals klimaatveranderingen, die we toen niet konden voorspellen. De natuur aanpassen is wat we al millennia doen, maar dat betekent niet dat we altijd de juiste besluiten nemen.


Ons wantrouwen over het onnatuurlijke mag niet een angst zijn om verkeerde beslissingen te nemen. Zo'n angst kan ons ervan weerhouden bewuste keuzes te maken - waarin een combinatie van natuurlijk en onnatuurlijk misschien wel het beste is. We willen dieren beschermen, maar we willen ze ook opeten. We willen onbebouwde landschappen, maar we willen ook elektriciteit. We willen in een wild bos rondtrekken, maar we willen ook ergens parkeren. We willen seks, maar we willen niet per ongeluk zwanger worden of nare ziektes oplopen. We willen wel leven, maar we willen niet dood. Misschien weten die genetisch gemanipuleerde superbaby's straks de oplossing. Dat kan natuurlijk.


Myrel Morskate (1987) is freelance schrijfster en copywriter

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden