Terug naar de emoties uit de tienerjaren

Studenten fotografie van de Rietveld Academie doken voor de tentoonstelling Teenage Magazines terug in hun eigen tienertijd. Drie studentes vertellen. ¿Alles leek kleurrijker. Nu is de wereld grijzer.¿

Hristina Tasheva (34) had in Bulgarije niet de mogelijkheden een onbezorgde tiener te zijn. ¿Het werken aan de expositie Teenage Magazines gaf mij nu meer vrijheid te dromen dan ik destijds kon¿, vertelt de studente die in haar geboorteland de nadagen van het communistische bewind meemaakte. Zij is een van de vijfendertig fotografiestudenten van de Rietveld Academie die de tijdgeest van de eigen tienerjaren op beeld hebben vastgelegd. De zeventig foto's zijn sinds gisteren te zien in het fotomuseum Foam in Amsterdam.

Het leven van tieners is onstuimig: ontdekken, experimenteren, je afzetten en vooral veel lol maken zonder over gevolgen na te denken. Maar er is ook onzekerheid. En het gevoel niet begrepen te worden. De studenten die aan de expositie Teenage Magazines meedoen, komen van heinde en verre. Heeft de omgeving waarin ze opgroeiden invloed gehad op hun tienerjaren?

Volgens Tasheva staat de tienertijd overal voor uitgaan met vrienden, lol maken en illusies hebben. ¿Als puber al verloren illusies ervaren is vrij catastrofaal¿, vindt ze. ¿Het is op die leeftijd moeilijk je te realiseren dat er nog een ander leven mogelijk is dan dat wat je kent. Ik heb als puber in Bulgarije niet de vrijheid gevoeld om te zeggen: nee, dit wil ik niet, zo zie ik mijn leven niet voor me.¿

Medestudente Sophie Jung (28) groeide op in Zwitserland. Of je als tiener een rebel bent hangt volgens haar niet zozeer van de omgeving als wel van de persoonlijkheid af. ¿Er zijn ook tieners met alle mogelijkheden en vrijheden die er zelf voor kiezen om in een oesterschelp te kruipen.¿ Jung denkt dat het niet uitmaakt waar je als tiener opgroeit, in welk land of onder welk systeem. Tieners over de hele wereld zijn in de ban van seks, drugs en rock en roll, meent ze. ¿Ik woonde in Zwitserland en mijn vriendje was Schots, maar we deden precies dezelfde dingen. Iedereen dronk en ging uit.¿

Irene O'Callaghan (22) beleefde haar tienerjaren in Tilburg. Ze refereert aan Anne Frank, die tijdens een wereldoorlog ook gewoon haar typische tienerproblemen en onzekerheden had, zo blijkt uit haar dagboek. Daar zit ook iets in, geeft Tasheva toe. ¿Onder het communisme was weliswaar een heleboel verboden¿, zegt ze, ¿maar we deden het allemaal toch wel. Stiekem. Als mijn moeder door de politie werd betrapt op het dragen van een korte rok kreeg ze een stempel op haar been, precies op de plek waar de rok ophield. Zag de politie je een volgende keer met een bloot been dat die stempel verried, dan had je een probleem. Dat heb ik zelf niet meegemaakt, wij droegen een uniform. Toch denk ik dat mijn jeugd met het dragen van een spijkerbroek niet anders zou zijn geweest. Ik vind dertig zijn sowieso veel leuker.¿

Jung niet. ¿Ik ging als puber blindelings voor de liefde. Alles leek kleurrijker. Nu is de wereld grijzer. Ik ben cynischer geworden. Als tiener ben je op zoek naar je identiteit. Later ook nog wel, alleen met kleinere stappen. Ik heb nu een hoop tijd en energie nodig om aan allerlei verplichtingen te voldoen. Toen ik veertien was, was ik vooral met make-up in de weer. Veranderingen onderga je op latere leeftijd meer rationeel. Als tiener verander je in lijn met de ontwikkeling van je lichaam. Je kunt het ritme van de veranderingen niet zelf bepalen. Als meisje worden je heupen iedere maand breder en denk je: wat ga ik in godsnaam doen, ga ik dit verbergen of niet?¿

O'Callaghan schiet in de lach. ¿Tot mijn zestiende weigerde ik beha's te dragen. Ik droeg vier T-shirts over elkaar om de boel te verbergen.¿

¿Je tienerjaren zijn bepalende en vormende jaren¿, stelt Jung. ¿Je bouwt je hele leven voort op wat er in die tijd gebeurt: het losmaken van je ouders.¿ Voor de foto's die ze voor de tentoonstelling heeft gemaakt, toog Jung terug naar haar ouderlijk huis op het Zwitserse platteland. ¿Het sneeuwde er en zag er romantisch uit¿, vertelt ze. ¿Ik herinnerde me hoe ik, toen ik veertien was, samen met mijn verloofde de trouwkleren van mijn ouders aantrok. Dat showden we dan voor mijn ouders. Het inspireerde mij om voor Teenage Magazines opnieuw de trouwjurk van mijn moeder aan te trekken. Nu in mijn eentje, om te laten zien dat er geen huwelijk is geweest maar dat de familiebanden er nog altijd zijn.¿

Toen Jung achttien was, ging de verloving uit. ¿Destijds deed ik dat verkleden voor de lol, achteraf heb ik er heftige gevoelens over. Ik ben katholiek opgegroeid. Later ben ik gaan rebelleren. Deed het tegenovergestelde van wat mijn vader zei. Als ik om een uur thuis moest zijn, kwam ik om drie uur binnen. Zei hij dat ik moest bellen, belde ik niet. Ik had weinig respect voor hem. Later voelde ik me schuldig dat ik me zo als een bitch heb gedragen.¿

Irene O'Callaghan heeft in Tilburg een redelijk onbezorgde tienertijd gehad. ¿Mijn moeder stierf toen ik een jaar oud was¿, vertelt ze. ¿Later is mijn vader hertrouwd. We waren een gelukkig gezinnetje, we werkten er allemaal aan mee om dat voor elkaar te krijgen. Niemand durfde in de oppositie te gaan. Als de tragedie al heeft plaatsgevonden en je familie doet er al het mogelijke aan om de boel met een hoop liefde bij elkaar te houden, haal je het niet in je hoofd egoïstisch te doen. Natuurlijk heb ik wel mijn conflicten gehad met mijn vader, iedere puber is egoïstisch, maar die conflicten liepen nooit hoog op.¿

Ook O'Callaghan ging voor de fototentoonstelling terug naar haar ouderlijk huis. Ze vond de inspiratie in haar oude tienerkamer. ¿Af en toe veranderde ik mijn kamer¿, herinnert ze zich. ¿Andere meubels, ander behang. Nu vond ik er allemaal oude pluggen in de muur. Dat beeld fascineerde me. Daar ben ik mee aan de slag gegaan. Ik wil met deze foto's niet per se een verhaal vertellen. Het is vrij abstract geworden. Het heeft wat weg van politiefotografie; hard uitgelicht, extreem ingezoomd en tweedimensionaal gefotografeerd. Niemand weet dat een plug er zo uitziet. Sommigen vinden het op een landschap of een vagina lijken. Het spreekt tot de verbeelding, terwijl ik er mijn oude kamer in terug zie.¿

Over verbeelding gesproken: NRC Handelsblad vroeg haar lezers eind vorig jaar of die hun jeugd over zouden willen doen in deze tijd, met meer mogelijkheden en vermaak voor jongeren dan ooit tevoren. Lezers schreven liever van niet, omdat de tijd de verwondering van jongeren heeft afgepakt. Alles is al besproken en verbeeld, je hoeft je als opgroeiende tiener weinig meer zelf voor te stellen. Hoe denken de drie beginnende fotografen daarover?

Sophie Jung vindt het onzin. ¿Als tiener moet je je altijd een voorstelling maken van hoe de rest van je leven er uit zal zien¿, stelt ze. ¿Wat voor werk ga je doen, waar wil je gaan wonen, wie wil je worden¿ De wereld die door anderen is verbeeld, of het nu een Walt Disneyfilm is of een game, is altijd een leugen, een mythe waar tieners doorheen prikken. Je eigen verbeelding van de wereld blijft emotioneel en persoonlijk. Dat is van alle tijden. Mijn broertje is nu een tiener en weet alle technologie feilloos van zijn eigen fantasie te scheiden. Ik moet om op creatieve ideeën te komen wandelen, voetballen of een goed gesprek voeren zonder dat mijn iPhone in mijn zak vibreert. Hij heeft dat helemaal niet nodig.¿

De tijdgeest en de culturele context kleuren het leven van een tiener misschien een klein beetje, maar het maakt geen wezenlijk verschil, stellen de studenten.

Hoewel... Jung wordt plotseling fel. ¿In Engeland zijn de studiekosten belachelijk verhoogd. De vijftienjarige zoon van mijn vriend groeit daar nu op en is nu al bang dat hij straks niet kan studeren omdat hij zijn schulden niet terug zal kunnen betalen. Eigenlijk zou hij nu onbezorgd lol moeten hebben, maar hij is angstig om de barrière die hij voor zijn toekomst opgeworpen ziet. Hij werkt zich in de weekeinden een slag in de rondte om alvast te sparen. Heel droevig.¿

¿In Bulgarije is het heel lang zo geweest¿, riposteert Hristina Tasheva. ¿En wat denk je van India? Daar hebben veel jongeren helemaal geen kans.¿

¿Heel wat anders¿, vindt Jung. ¿In westerse landen is de verandering die jongeren nu meemaken groot. Ze hebben geproefd van hoe het leven zou kunnen zijn, maar moeten nu genoegen nemen met veel minder.¿

Hoe zien de studenten hun eigen toekomst voor zich? Voelen ze zich in hun ambities belemmerd door het huidige politieke klimaat in Nederland?

Tasheva was een van de kunstenaars die kort geleden als protest tegen de bezuinigingen het Amsterdamse Rijksmuseum bezetten. ¿Fotografie is geen hobby¿, zegt ze. ¿Kunstenaars moeten betaald krijgen. Er moet niet op hen worden neergekeken zoals nu het geval is in Nederland.¿ Irene O'Callaghan heeft er geen moeite mee ook na haar afstuderen een bijbaantje te houden. Maar Tasheva zegt heel beslist: ¿Waarom moet ik als serveerster in het café werken om fotograaf te kunnen zijn?¿

x

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden