Terug naar de bond van Polak

Kan de uitkomst van maanden vol onderlinge verdachtmakingen, steken onder water, pootje lichten, grote verongelijktheid en ongekende stijfkoppigheid zijn dat we volgend jaar het oprichtingsfeestje vieren van één ongedeelde FNV?

'Je verwacht toch dat de kikkers uit het water komen als het te warm wordt. Maar nee, ze bleven gewoon zitten, al werd het veertig graden."

Stomverbaasd heeft hij zitten kijken hoe zijn voormalig werkgevers - hij werkte op verschillende plekken binnen de FNV - hun onderlinge conflict over de toekomst van de pensioenen uit de hand lieten lopen. Met zijn naam wil hij niet in de krant, net zo min als de meesten die Trouw voor dit verhaal sprak. "Een beetje ruziemaken? Prima. Maar dat je campagne gaat voeren tegen je eigen voorzitter, zoals je dat anders tegen werkgevers doet..."

Hij doelt op een actie die breder wordt beschouwd als dieptepunt in de verhoudingen binnen de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV). Leden van FNV Bondgenoten - de grootste bond binnen de federatie en tegenstander van het pensioenakkoord - trokken op naar het kantoor van de vakcentrale FNV aan de Amsterdamse Naritaweg. Daar overhandigden ze voorzitter Agnes Jongerius, die voor het akkoord is, een gouden TomTom, want "als je een jaar lang in een kamer met Wientjes (werkgeversvoorzitter, red.) hebt gezeten, snappen we dat je de weg een beetje kwijt bent. Vandaar deze TomTom, zodat je de weg naar ons terugvindt."

Dat was in juli, toen Bondgenoten-voorzitter Henk van der Kolk nog zei dat het ging om de inhoud, niet om de poppetjes. Sinds maandag vindt hij, net als zijn collega Van Brenk van de Abvakabo, toch dat Jongerius' kop moet rollen. Jongerius luistert niet naar haar achterban, menen ze, en ze heeft haar werk niet goed gedaan. "Als de trein maar doordendert, moet je toch een keer de positie van de machinist ter discussie stellen."

Onzin, zegt een vakbondsman van een van de kleinere FNV-bonden, die de ellenlange vergadersessies over de pensioenen van dichtbij meemaakte. Beide bonden waren betrokken bij alle onderhandelingen. "Maar steeds kreeg Van der Kolk een nieuwe ingeving. In een kamer naast de vergaderzaal zaten bestuurders en leden van zijn bondsraad. Werd er geschorst, dan ging Van der Kolk naar dat kamertje en kwam terug met een aangescherpte eis. Daar houd ik de indruk aan over dat hij zich afhankelijk maakte van zijn raadslieden."

"Als Van der Kolk niet die harde opstelling had gekozen, had hij eruitgelegen. Dat had de bondsraad (het 'parlement' van de vakbond, red.) niet gepikt", zegt Andries van den Berg. Tot 2007 werkte hij als bestuurder bij Bondgenoten, tot het begin van de zomer was hij interim-bestuurder bij de Algemene Onderwijsbond (AOb).

En Van den Berg snapt dat. Bij Bondgenoten zijn veel mensen nog boos over wat werkgevers hebben gedaan met de pensioenkassen. "We hebben jaren met prachtige resultaten achter de rug, de premies hoefden niet omhoog, sterker, bedrijven deden een graai in de pensioenkas, met de belofte dat, als de nood aan de man kwam, ze de tekorten zouden aanvullen. Ze dachten dat dat moment nooit zou komen." Maar het moment kwam toch en de pensioenfondsen staan er niet goed voor. "En nu zeggen ze: het is helemaal jullie verantwoordelijkheid. Tja, op zo'n moment gaat er bij de leden veel op emotie."

Zijn begrip voor de harde opstelling van zijn oude bond kan Van den Berg maar lastig overbrengen op zijn collega's van de AOb. "Alles is daar zoveel relaxter. Je zit tussen allemaal hbo'ers, heel redelijke mensen, de schoolbesturen waarmee je praat willen alleen het beste voor de wereld. Heel anders dan bij Bondgenoten, waar je werkgevers tegenkomt die vooral veel geld willen verdienen en vinden dat werknemers niet ten koste mogen gaan van hun aandeelhouderswaarde."

Onbegrip is er niet alleen bij de AOb. Dat Bondgenoten journalist en woordtovenaar Jan Kuitenbrouwer inhuurde en de term casinopensioen verzon bijvoorbeeld, schoot voorstanders van het akkoord volstrekt in het verkeerde keelgat, zegt een betrokkene. En de pensioenfondsen ook.

Bondgenoten snapt ook wel dat de verhoudingen verzuurd zijn, zegt een beleidsmedewerker van die bond. Zelfs de relatie met FNV Bouw, de bond waarmee Bondgenoten dit jaar nog had zullen fuseren. Voorzitter John Kerstens van FNV Bouw probeerde tijdens het conflict te bemiddelen tussen voor- en tegenstanders en de eenheid te bewaren. Maar maandagavond stemde hij voor het akkoord en nam dus afscheid van de koers van Bondgenoten en Abvakabo. Nog diezelfde nacht gingen onbekenden op pad met kwast en spuitbus. 'Verraders' kalkten ze op het hoofdkantoor van FNV Bouw, waarvan ze de naam voor de gelegenheid veranderden in 'FNV Sloop'.

Niet leuk inderdaad, maar FNV Bouw heeft geen kater, zegt een medewerker. "Ik denk dat wij inhoudelijk meer tevreden zijn dan welke partij ook." Twee keer ging Kerstens langs bij minister Kamp om zijn zaak te bepleiten en het belangrijkste punt, dat zijn achterban zonder veel financiële schade toch met 65 kan stoppen, haalde hij binnen. Ook publicitair deed hij het niet slecht.

Natuurlijk, het steekt dat het niet gelukt is alle bonden op een lijn te houden. En Bondgenoten heeft zich 'onbehoorlijk' gedragen en de FNV beschadigd. Toch verwacht hij mooie dingen van de commissie van goede diensten. Die kwam maandagavond, toen de breuk tussen de bonden definitief was, als konijn uit de hoge hoed en moet de FNV er weer bovenop helpen. "Het zou zo maar kunnen dat die commissie een flinke stap kan zetten op weg naar de ene, ongedeelde FNV."

Pardon? De commissie gaat toch kijken naar zaken als stemverhoudingen - hoe geef je de grote bonden meer stem, zonder dat je de kleintjes vermorzelt - naar omgangsvormen en het herstel van het onderling vertrouwen, dat de afgelopen maanden naar een nulpunt is gedaald?

Inderdaad, zo staat het op papier. Maar het algemeen gevoelen is dat dit het moment is om door te pakken en een oud ideaal te verwezenlijken: alle 1,4 miljoen leden in een bond, onder een bestuur. Weg met elkaar vliegen afvangen en met dubbel werk doen.

Kan dat, als je net maandenlang rollend over straat bent gegaan? "De bonden hebben hun leden opgejut. Mensen zijn boos. Die gaan nu echt niet zeggen: jij hebt toch gelijk", meent de een. "De geest is uit de fles en die gaat er niet zomaar weer in", erkent de ander. Maar allemaal zijn ze groot geworden met het ideaal van Henri Polak, de founding father van de Nederlandse vakbeweging, en dus staat die ene ongedeelde bond, ondanks alles, nu bovenaan het wensenlijstje. En dat geldt ook voor FNV Bondgenoten.

Eerst moet er gemasseerd worden, gezocht naar een koninklijke weg om de kemphanen met zo min mogelijk gezichtsverlies tot elkaar te brengen. Dat benadrukt iedereen. Dan kan het echte werk beginnen. En of het gaat lukken, blijft spannend. Kan een activistische bond als Bondgenoten samengaan met polderaars als de AOb of de Nederlandse Vereniging van Journalisten? Willen FNV Mooi, de bond van kappers en visagisten, en de Nederlandse Politie Bond opgaan in een amorf geheel, of willen ze 'smoel' houden? En gaat smoel hebben niet samen met profileringsdrang? En waar haal je een voorzitter vandaan? Uit een van de huidige bonden?

Iedereen wenst de commissie van goede diensten veel sterkte. Van den Berg heeft nog een tip: "Zet geen Haags type aan het hoofd, want dan zie ik het lijk al drijven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden