Terug naar de basis: rekenen en taal

Leerlingen uit groep 7 van basisschool Het Mozaïek luisteren aandachtig tijdens de rekenles van meester Diederik. (FOTO JÿRGEN CARIS, TROUW)

Het Mozaïek is een zwarte basisschool in een Arnhemse achterstandswijk. De leerlingen scoren op de Citotoets boven het landelijk gemiddelde. Hoe doen ze dat?

Midden in de kring kleuters staat een voorwerp onder een laken. „Het is iets voor het buitenspelen”, hint juf Berna Ooijendijk van groep 1 van basisschool Het Mozaïek in Arnhem. „Een fiets!”, roept Beyzar. „Een motorfiets”, fluistert Achmed. Het blijkt een driewieler. „Een driewieler heeft drie wielen”, zegt de juf met nadruk. „Een, twee, drie”, telt de klas terwijl ze de wielen één voor één aanwijst.

Elke dag beginnen de kleuters met zo’n taalkring, waar ze nieuwe woordjes leren. „Vandaag leren we verder nog ’step’, ’zadel’, ’stuur’ en ’trappers’”, vertelt Ooijendijk de klas. „Een zadel is om op te zitten. Een driewieler heeft een zadel, een step niet.” Dan verdeelt ze de groep in tweetallen, die aan elkaar moeten vertellen wat voor fiets, step of driewieler ze thuis hebben. „Maar juf”, zegt Mustafa schuchter, „wij hebben thuis geen fiets.”

Het Mozaïek heeft twee locaties in de Arnhemse wijken Malburgen en Immerloo, twee van de veertig Vogelaarwijken. Het is een bijna volledig zwarte school. Er zitten veel achterstandsleerlingen, die thuis een andere taal dan Nederlands spreken. Ze komen met een flinke taalachterstand de school binnen.

Toch liggen de Citoscores van de school al jaren op of boven het landelijke gemiddelde van 535. Bijzonder, omdat een ’zwarte school’ in de volksmond synoniem is met een ’slechte school’. Hoeveel van dergelijke goede zwarte scholen er zijn, is echter niet bekend. Als je de Citoscore corrigeert voor het aantal achterstandsleerlingen, is het Mozaïek zelfs de beste school van Arnhem (zie kader). Een goede Citoscore is niet zaligmakend, erkent adjunct-directeur Alfred Wit. „Maar middelbare scholen letten er steeds meer op bij het toelaten van kinderen.”

Vorig jaar ging bijna 45 procent van de leerlingen naar de havo of het vwo. Dat is niet altijd zo geweest, vertelt directeur Carola Peters. Het Mozaïek was twintig jaar geleden een witte school. Maar er kwamen meer allochtonen in de wijk wonen, wier kinderen op het Mozaïek kwamen. „Onze Citoscores donderden naar beneden omdat we het onderwijs niet aanpasten”, zegt Peters.

Het antwoord van de school: terug naar de basis. Het Mozaïek concentreert zich onder schooltijd op taal, rekenen en wereldoriëntatie. Dat begint al bij groep 1, met de taalkring, en gaat door tot het einde van groep 8. Tot de laatste week werken de leerlingen – ook na de Citotoets – door.

Zoveel mogelijk tijd besteden aan leren is ook het devies binnen de lessen. In groep 1 moet Beyzar wachten tot juf Berna de woordjes heeft uitgelegd voor ze iets mag zeggen. „Ik heb een Barbiefiets.” In de rekenles van meester Diederik Derksen wordt geen moment verspild met kletsen of verhaaltjes. Groep 7 slaat direct ijverig aan het cijferen als de meester de sommen op het digitale schoolbord heeft gezet. En dat doen ze goed; de 11-jarige Ewan rekent vlot 883 keer 91 uit, een som voor de superrekenaars in de klas. Hij vindt het cijferen prettig. „Makkelijker dan de verhaaltjessommen van de Cito”, zegt hij. „Daar moet je eerst de som nog uithalen.”

Het Mozaïek wil dat de leerlingen zo veel mogelijk tijd investeren in taal en rekenen. „We maken veel meer uren dan een gemiddelde basisschool”, zegt adjunct-directeur Wit. „En we blijven naar extra tijd zoeken: we doen mee aan projecten als de weekendschool, de zomerschool. Deze kinderen hebben dat gewoon nodig.”

Dat wil niet zeggen dat ze niet aan expressie, muziek of sport doen. Maar dat gebeurt vooral na schooltijd, in naschoolse programma’s. De activiteiten zitten overvol. „Deze kinderen zitten minder vaak op een muziek- of sportvereniging”, zegt Wit. „Behalve onze naschoolse programma’s is er niet zoveel te doen in de wijk.” De school kan dat betalen omdat ze extra overheidsgeld krijgt voor kinderen van laag opgeleide ouders.

De schooldag houdt niet per se om drie uur op. Leerlingen kunnen tot half vijf op school terecht om opdrachten af te maken, huiswerk te maken of aan werkstukken te zitten. Want thuis hebben ze daar niet altijd een rustige plek voor.

De school kan nog zoveel doen, de ouders blijven ontzettend belangrijk voor de ontwikkeling van een kind. Maar die weten niet altijd hoe ze dat moeten aanpakken. Daarom heeft het Mozaïek een medewerker ouderbetrokkenheid die op school met ouders oefent hoe ze moeten voorlezen, of hoe ze kunnen helpen met opdrachten voor school.

Het moge duidelijk zijn: de school eist veel, van leerling en ouder. Want doe je dat niet, dan laat je een leerling in de steek, vindt juf Conny Ettema van groep 8. „Ik zeg: jullie zijn groep 8, dat betekent dat jullie er dit jaar hard voor moeten werken.”

De school vraagt ook veel van zichzelf. De leerkrachten maken lange dagen. Iedereen volgt een vast programma, dag in, dag uit. „Meer scholen hebben een taalkring”, zegt Wit. „Maar hebben ze een consequent programma dat je acht jaar kan volhouden? Dat doen wij wel.” Voor leraren die eigen baas willen zijn in de les, is op de school geen plaats.

Heeft Het Mozaïek dan helemaal geen nadelen? Jawel: niet alle leerlingen die naar het havo/vwo gaan redden het daar ook. „Er is hier veel structuur”, zegt directeur Peters. „Als ze naar de middelbare school gaan, valt die weg. Sommige kinderen, die behoefte hebben aan duidelijkheid, gaan dan nat.” Dat geldt met name voor het havo/vwo, voegt Ettema toe. „Op het vmbo zijn ze wat beter in het geven van structuur.”

Het Mozaïek presteert al jaren goed. Toch trekt dat geen autochtone kinderen. Hoewel de overheid graag gemengde scholen ziet, blijft Het Mozaïek zwart. En dat is prima, vindt adjunct Wit. „Integratie is niet hetzelfde als mengen. Want wanneer doe je mee in de maatschappij? Als je een diploma, een baan hebt. Dan bén je wat en kun je meedoen. Dat proberen wij hier op school te doen: ze uit die achterstandssituatie te halen en een duw in de goede richting geven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden