Terreurbestrijding kan heel saai zijn

De Verenigde Staten en Groot-Brittannië willen niet alleen dat Nederlandse militairen langer in Irak blijven. Beide landen wensen ook dat de marine, een stukje verderop, in de Perzische Golf blijft om terrorisme te bestrijden. In de praktijk valt het jagen op terroristen echter flink tegen.

Dagenlang had het Nederlandse fregat Tjerk Hiddes in de Perzische Golf het verdachte vrachtschip geschaduwd. De opgegeven bestemming klopte niet en ook de herkomst van het schip riep vragen op. Genoeg redenen om eens een kijkje op het schip te nemen en bemanning en lading van het schip te onderzoeken.

Toen grepen de Amerikanen in. ,,Wij nemen het van jullie over. Bedankt voor jullie hulp,'' was het laatste wat bemanningsleden van de Tjerk Hiddes te horen kregen.

Ze willen best toegeven dat zoiets op dat moment voor gemotiveerde en afgetrainde marinemensen behoorlijk frustrerend kan zijn. ,,Ik zou meer willen doen, maar Amerikanen houden het liever in eigen hand als een schip onderzocht moet worden. Wij zijn aan veel meer regels gebonden'', verzucht een hoge officier.

Het viel ook de topfitte commandant van een speciaal getrainde eenheid van de mariniers tegen. Niet één keer in de afgelopen maanden kon hij met zijn ploeg gemaskerde en zwaar bewapende mannen de ultieme boardingsoperatie uitvoeren: uit een heli op het dek springen van een verdacht schip. ,,Je hebt verwachtingen natuurlijk als je hier arriveert. Dat je echt boardingoperaties gaat uitvoeren. Dat is tegengevallen. Meestal zijn de Amerikanen ons voor.''

In het kader van de operatie Enduring Freedom, de strijd tegen het internationaal terrorisme naar aanleiding van de aanslagen van 11 september 2001, trekt de Tjerk Hiddes al vier maanden baantjes in de Perzische Golf. Het fregat houdt in de gaten of schepen wapens of mogelijke terroristen vervoeren van Al-Kaida, de Taliban of daaraan gelieerde groeperingen. Echte actie is echter uitgebleven. Het werk beperkt zich tot waarnemen en verdachte bewegingen doorgeven aan Bahrein, waar de Amerikanen de scepter zwaaien over Enduring Freedom.

Het Nederlandse fregat heeft van

Defensie strikt omschreven bevoegdheden meegekregen. Alleen met toestemming van de desbetreffende kapitein kan een schip in internationale wateren worden betreden en bezocht. Als hij weigert, volgt er een telefoontje naar het hoofdkwartier in Bahrein. Daar kan het besluit vallen de Amerikaanse marine, die ruimere bevoegdheden heeft, erop af te sturen. ,,Wij kunnen er prima mee uit de voeren'', bezweert echter de commandant van de Tjerk Hiddes, kapitein ter zee Paul de Leeuw.

De bezigheden van het fregat beperken zich tot het escorteren van schepen of het uitvoeren van vlagverificaties. Vragen via de radio waar een schip vandaan komt en controleren of de informatie klopt. Soms gaan ze op bezoek bij de bemanning van een dhow, als de kapitein van zo'n vissersbootje daarvoor toestemming geeft. ,,Dan vragen we ze hoe het met hun moeder gaat en met hun vader. We vragen waar ze heen varen. Soms geven we een beetje water en eten. We doen het vriendelijk. Noem het maar smile and wave'', vertelt luitenant ter zee Verbaas. ,,We doen minder controles en meer inlichtingenwerk. Maar het is hier ook geen oorlog'', zegt een van de hoogste officieren aan boord. Heel soms stuiten ze op een partij hasj of alcohol op een dhow. Maar daarvoor waren ze niet naar het Midden-Oosten gevaren.

Voor een buitenstaander lijkt het allemaal niet veel voor te stellen. De bemanning houdt zich bezig met het dagelijkse routinewerk, veel oefenen en e-mailen naar huis. Na de vaste 17 dagen rondjes varen kijken ze uit naar een paar dagen verlof in een haven als Muscat, Doebai of Aboe Dhabi. Toch vindt kapitein De Leeuw de aanwezigheid van de Tjerk Hiddes bijzonder nuttig. ,,Ons werk vormt een stukje van de puzzel, om een goed beeld van de situatie te krijgen. We hebben goed inzicht gekregen in het maritieme verkeer in de Golf.''

Ondanks de weinig spectaculaire, zichtbare resultaten heeft de aanwezigheid van het Nederlandse fregat zeker zin, vindt de Amerikaanse marinekolonel John Covell van het hoofdkwartier in Bahrein. In militaire zin, dat ook, maar vooral in politieke zin, laat hij blijken. Een derde van de in totaal vijftig oorlogsschepen die in het kader van Enduring Freedom in en buiten de Golf varen komt uit (tien) andere landen dan Amerika. Voor de Verenigde Staten is vanuit politiek oogpunt een groot draagvlak zeer gewenst. ,,De strijd tegen het terrorisme is internationaal. Nederland erkent dat dit niet alleen een verantwoordelijkheid van Amerika is.''

Covell lijkt de strijd tegen terrorisme ruim uit te leggen. Daartoe behoort volgens hem ook het beschermen van olieplatforms en olietankers in de Golf. Veertig procent van de olie komt uit deze regio. ,,Er zijn hier alleen al 1000 olieplatforms in de zee. Dat zijn interessante en makkelijke doelen.'' Bij Irak is vorig jaar een (mislukte) poging gedaan met kleine, snelle boten twee cruciale olieoverslaginstallaties op te blazen. Ook werd een aanslag gepleegd op een Franse olietanker bij Oman. ,,Ik denk dat Nederland economisch een flink probleem krijgt als hier de oliedoorvoer stokt'', zo benadrukt de Amerikaan het Nederlandse belang.

In dit kader lijkt er sprake van een verschuiving van het operationele doel voor het Nederlandse fregat. Minder op terroristen jagen, waar het accent op lag, meer de vaarroutes in en uit de Golf bewaken door zichtbare aanwezigheid van een tot de tanden bewapend schip. Vice-admiraal Co van der Aa onderschrijft deze visie slechts ten dele.

,,Onze aanwezigheid vormt een onderdeel van het grotere geheel. Het gaat verder dan alleen het puur beschermen van oliebelangen, zoals het geval was in 1991 toen Irak Koeweit binnenviel. Wat wij hier doen is wel degelijk de strijd tegen het terrorisme. Daar is het allemaal om begonnen. Overigens is het beschermen van oliebelangen geen vies woord. Het is ook een Nederlands belang. Wij rijden toch ook auto.''

Commodore Pieter Cobelens, sous-chef operatiën van de krijgsmacht, valt hem bij. ,,Onze aanwezigheid werkt vooral preventief. Er gebeurt hier weinig omdat wij hier zijn. Als je hier wegtrekt ontstaat een vacuüm, waar terroristen kunnen inspringen.'' Irak, waar dagelijks grote aanslagen zijn, ligt hier niet zo heel ver vandaan.

Hoe belangrijk de Nederlandse hoge officieren terrorismebestrijding in de Golf ook zeggen te vinden, eind deze maand keert de Tjerk Hiddes terug in Nederland. Het schip wordt voorlopig tot leedwezen van de Amerikanen niet vervangen door een ander fregat. De Tjerk Hiddes was het vijfde Nederlandse fregat dat in de afgelopen jaren gedurende lange tijd in de Golf rondvoer.

,,Wij hopen dat Nederland weer snel terug is in de Golf'', zegt kolonel John Covell. Een suggestie heeft hij ook. Nederland kan het commando krijgen over een deel van de vloot dat rond het Arabisch schiereiland opereert. Halverwege dit jaar worden de eerste lcf-fregatten (luchtverdediging en commandofregatten) operationeel. Hoewel dat voor zijn bazen geen uitgemaakte zaak is, deelt kapitein De Leeuw op persoonlijke titel deze mening: ,,Ik denk dat we beter kunnen deelnemen aan dit soort operaties dan oefeningen draaien op zee. Dat is belangrijk, maar dit is de real world. Hier doen we het voor.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden