Terreurangst: dat treinstation waar je altijd loopt, ziet er nu toch ineens even anders uit

Beeld AP

De angst voor terreur zal niet veel veranderen na de eerste islamitische aanslag in Nederland, zegt Marnix Eysink Smeets. Maar angst is er volgens de lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid aan Hogeschool Inholland wel degelijk.

Wat doet een aanslag als deze met het veiligheidsgevoel van mensen?

“Hier spelen twee zaken in mee: hoe gruwelijk was de daad, en hoe vaak zien we er één voorbij komen. Dit was de eerste in Nederland, zo dichtbij was het nog nooit gekomen. Maar de aanslagen zijn wel veranderd van karakter. Ze zijn klein, met een mes, en de vraag is nu vooral: was de dader terrorist of verward?

“Dat was anders bij Charlie Hebdo, de Bataclan en Nice. Die duurden langer en mensen konden ze live volgen op sociale media. In Parijs duurde het úren. Ze kwamen binnen als een mokerslag. Dat speelt de laatste tijd dus wat minder. Daarnaast geeft het rust te weten dat de politie er snel bij was.”

Niettemin stijgt de angst door zoiets als vrijdag wel degelijk, zag u in eerder onderzoek. Wat voor consequenties heeft dat?

“Onbewust gaan mensen toch rekening houden dat ze het ook een keer zullen meemaken. En gaan dan drukke plekken als evenementen of vakantiebestemmingen mijden. Je hebt het dan over ongeveer 40 procent van de bevolking.

“In ieder geval stijgt de alertheid. Het station waar je al honderden keren doorheen liep, komt ineens anders bij je binnen. Vooral kort na de aanslag stijgt het aantal gemelde verdachte pakketjes en rugzakken.

“Dat is een natuurlijke en gezonde manier om met een aanslag om te gaan. Tegelijkertijd spinnen sommige politici er garen bij, zij gooien olie op het vuur van de angst en werken daardoor alleen maar polarisatie in de hand. Dát is een van de voornaamste gevaren van een aanslag, los van het directe leed natuurlijk.”

“Ook veel commerciële partijen springen overigens in op die angst. In mijn vakgebied gaat het over een bloeiende ‘terrorisme-industrie’ van bedrijven die camera’s, technologische opsporingsmiddelen en dataverwerking aanbieden.”

Hoe kan de burger zich meer ‘in control’ voelen?

“Ten eerste zou het goed zijn te beseffen hoe zeldzaam deze acties zijn, al is dat advies natuurlijk een grijsgedraaide plaat. En natuurlijk is het advies: wegwezen als dat kan, niemand moet zich nodeloos aan gevaar blootstellen”

“Maar wat als anderen in groot gevaar zijn? We maken onszelf wijs dat we elkaar niet meer helpen. Onzin. Ik kan dat niet hard maken met cijfers, maar volg het ingrijpen door omstanders al jaren en zie de bereidheid juist alleen maar toenemen. Met een houding van ‘dit laten we toch niet zomaar gebeuren’?

“Vooral mensen die zélf een keer een geweldsdelict hebben gepleegd lijken dat goed te kunnen. Neem de Londense hooligan die twee jaar geleden op de drie terroristen afvloog die de bezoekers van zijn kroeg aan het mes wilde rijgen. Zeker, niet iedereen is daartoe in staat. Maar ik raad wel aan even twee minuten bij jezelf na te gaan: wat kan ik doen als zoiets gebeurt? Dat kan zijn: filmpjes maken (en die dan niet online zetten maar aan de politie geven), de dader afleiden met andere mensen en met alarmdiensten bellen.

“Dan zit je weer zelf aan het stuur. En zo krijgt de bevolking vanzelf het gevoel 'in control' te zijn.”

Lees ook:

Verdachte steekpartij bij Amsterdam CS had terroristisch motief

De 19-jarige Afghaan die vrijdag twee personen neerstak op Amsterdam CS, handelde met een terroristisch motief. Dat is gebleken uit de eerste verklaringen van de verdachte, zo maakte de gemeente Amsterdam zaterdag bekend. Premier Rutte sprak van een 'laffe daad'.

Veel blauw op het station, maar werkt dat wel?

Amsterdam zegt goed voorbereid te zijn op terrorisme en de verdachte werd vrijdag snel gepakt. Doet Nederland het zo goed met veiligheid in de publieke ruimte? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden