Terreur: Frankrijk reageert met daadkracht, Duitsland is geremd

Mensen herdenken de slachtoffers van Nice. Beeld afp
Mensen herdenken de slachtoffers van Nice.Beeld afp

Na Frankrijk heeft de islamistische terreurgolf ook Duitsland bereikt. Beide landen hebben al decennia te maken met terrorisme, en beide voelen de druk van de bevolking om de antiterreurmaatregelen op te schroeven. Maar daar houden de gelijkenissen ongeveer op.

Ghassan Dahhan

Het antiterreurbeleid van de Fransen gaat verder dan van welk Europees land dan ook. En dat komt niet alleen doordat Frankrijk de laatste tijd vaker slachtoffer is geworden van jihadistisch geweld: ook ver voor de komst van IS kende het land al de strengste antiterreurwetgeving van Europa. Frankrijk heeft bijvoorbeeld al langer ervaring met preventieve opsluiting van radicalen, waarbij terreurverdachten tot wel vier jaar konden wachten totdat hun zaak diende achter gesloten deuren.

Sinds de aanslagen op Charlie Hebdo, in Bataclan en onlangs in Nice, heeft de Franse staat nog ruimere bevoegdheden gekregen, geholpen door de afkondiging van de noodtoestand. De minister van binnenlandse zaken mag nu bijvoorbeeld verdachten onder huisarrest laten plaatsen, huiszoekingen verrichten zonder rechterlijk bevel, avondklokken instellen en tijdelijk publieke gelegenheden sluiten of afgrendelen.

Kritiek
De maatregelen worden hevig bekritiseerd door mensenrechtenorganisaties. Zo zijn sommige wetten vaag geformuleerd en worden ze nogal ruim geïnterpreteerd, waardoor misbruik op de loer ligt.

In de drie maanden na de aanslagen in Bataclan werden verspreid over het land liefst 3289 huiszoekingen verricht. Bij 28 daarvan werden aanwijzingen gevonden voor betrokkenheid bij terrorisme, waarvan er vijf ernstig genoeg werden geacht om door de aanklager in Parijs in behandeling te worden genomen.

Er zijn ook incidenten bekend waaruit blijkt dat de terreurwet wordt toegepast voor andere zaken. In november werden milieuactivisten op basis van die wet onder huisarrest geplaatst tijdens de VN-klimaatconferentie. En in mei gebruikte de staat de speciale bevoegdheden om mensen te weerhouden van deelname aan een demonstratie tegen een controversiële arbeidswet.

Toch zal Frankrijk voorlopig niet afzien van het gebruik van zijn bevoegdheden. Vlak nadat president Hollande had aangekondigd de noodtoestand niet langer te willen verlengen, omdat 'dat zou betekenen dat we niet langer een republiek met een rechtsstaat zijn', vond de aanslag in Nice plaats. En afgelopen dinsdag vermoordden twee IS-strijders de priester in Noord-Frankrijk. Hollande verlengde de noodtoestand opnieuw.

Duitsland
Na de aanslag in Ansbach, waarbij een Syrische vluchteling zichzelf opblies, en het incident in een trein waar een 17-jarige Afghaanse vluchteling met een mes zes mensen verwondde, wordt de roep om hardere maatregelen ook sterker in Duitsland.

De Duitsers hebben echter een aantal remmingen: ze hebben weliswaar nare ervaringen met terrorisme, maar ook met ontaarde inlichtingen- en veiligheidsdiensten. De wanpraktijken van de Oost-Duitse veiligheidsdienst Stasi en de repressie in West-Duitsland die volgde op het geweld van terreurbeweging Rote Armee Fraktion in de jaren zeventig, liggen nog vers in het geheugen.

Na de aanslagen in Frankrijk ging Berlijn, anders dan regeringen in omliggende landen, niet over op harde maatregelen. De regering wil bijvoorbeeld niet beginnen aan het ontnemen van de Duitse nationaliteit van Syriëgangers met een dubbele nationaliteit. De minister van binnenlandse zaken zei niets te kunnen doen om te verhinderen dat Duitse Syriëgangers terugkeren naar Duitsland.

Bij terugkeer worden de Duitse jihadisten wel vervolgd. Maar vaak lopen de processen uit op lage straffen. Het is namelijk moeilijk hard te maken dat de Syriëgangers behoorden tot een terreurbeweging en daarnaast zeggen ze vaak dat ze humanitair werk deden. Bovendien komen veel teruggekeerde jihadisten in aanmerking voor strafverlaging als ze informatie over IS verstrekken aan inlichtingendiensten. Na hun vrijlating worden de ex-Syriëgangers (zo'n 200 in totaal) actief in de gaten gehouden door de veiligheidsdiensten.

Radicale verenigingen
Duitsland kent daarentegen wel strenge wetten als het gaat om radicale verenigingen. Onverdraagzame organisaties kunnen worden verboden en ontbonden, ook al roepen ze niet expliciet op tot geweld. Dat leidde er bijvoorbeeld toe dat de radicale organisatie Hizb-ut-Tahrir in 2003 werd verboden. In de laatste jaren werd ook een groot aantal salafistische clubs verboden.

Radicaal-rechtse organisaties, die munt proberen te slaan uit de problemen met islamisten, worden eveneens aangepakt door de overheid. Deze maand vonden zestig huiszoekingen plaats in huizen van mensen die zich racistisch hadden uitgelaten op sociale media.

Maar met de laatste aanslagen in Duitsland komt het relatief milde Duitse antiterreurbeleid onder druk te staan. En hetzelfde geldt voor het ruimhartige asielbeleid van Angela Merkel, nu blijkt dat de twee aanslagplegers asielzoekers waren.

De twee grote landen hebben allebei te maken met een terreurgolf, maar reageren tot nu toe verschillend.

Duitse reactie op de aanslag in Ansbach. Beeld afp
Duitse reactie op de aanslag in Ansbach.Beeld afp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden