Terecht blakend van zelfvertrouwen

Ballet

Carmen/Paquita/Bolero Het Nationale Ballet ¿¿¿

Een beetje zuidelijk temperament kan nooit kwaad in de aanloop naar de vijftig tinten grijs van onze Hollandse herfst. Dus is het heerlijk warm aanschurken tegen de ietwat kitscherige, maar niet te versmaden 'Carmen' van artistiek leider Ted Brandsen, sinds 2003 een terugkerende publiekslieveling op het repertoire van Het Nationale Ballet.

Maar in meer opzichten getuigt het door het ballet als 'Spaans getint' omschreven programma van een goede timing. Het Amsterdamse gezelschap verkeert in topconditie en zet het eigen kunnen nu blakend van zelfvertrouwen in de etalage. En dan is het als een kind voor de snoepwinkel watertanden bij de technisch zeer veeleisende variaties uit 'Paquita', opgefrist door het hoofd artistieke staf Rachel Beaujean. Ze tekende eerder voor een mooie, bijdetijdse 'Giselle' en voor 'Paquita' richt ze zich op de puur dansante divertissementen die dansmeester Marius Petipa in 1881 toevoegde aan het origineel.

In Beaujeans handen is 'Paquita' een elegant tot leven gewekte ballet- encyclopedie geworden, want de academische hoogstandjes komen de een na de ander in alle luister voorbij. Een perfect vehikel voor prima ballerina Anna Tsygankova. En ook haar love interest Matthew Golding kan met verbluffende sprongenreeksen bewijzen dat hij momenteel de beste danser van Nederland is, onlangs terecht onderscheiden met de Zwaan voor indrukwekkendste dansprestatie. Zo is 'Paquita' een fraai vormgegeven en excellent ingerichte pronkkamer, maar de focus op virtuositeit, balletschwung en spitzenvernuft doet ook verlangen naar een diepgravender, en vooral dynamischer, opvatting van dit ballet.

Ook Krzysztof Pastors wereldpremière 'Bolero' bevat geen radicale artistieke visie, maar het ballet op Ravels iconische muziek (mooi uitgevoerd door Holland Symfonia) klopt wat betreft dynamiek wél als een bus. 'Bolero' is vernuftig geconstrueerd met verschillende ensembledansen rond een centraal duet die als eb en vloed komen en gaan, waardoor de emoties van de twee protagonisten steeds in een ander kader komen te staan. In tegenstelling tot wat je zou verwachten bij deze muziek is er in Pastors 'Bolero' geen sprake van een aanzwellend tableau dat analoog aan de muziek accelereert. Er zijn juist rustpunten, waardoor het 'grote' weer 'klein' mag worden en er lucht en ruimte komt voor iets nieuws; de machinale en onontkoombare Bolero krijgt daardoor iets heel menselijks. En dat is wat Pastor tot zo'n goede choreograaf maakt: zijn abstracte, licht expressionistische danstaal heeft een kloppend hart.

Sander Hiskemuller

Het Muziektheater Amsterdam t/m 4/11, daarna tournee. www.hetballet.nl

Jeugddans

Bite Danstheater Aya ¿¿¿

Een danseres playbackt een heftig Pools punknummer en rent dwars door de publiekstribune terwijl het zweet van haar lichaam spat. Een danser in een wijde rode cape beweegt in trance op Afrikaanse muziek en voert zijn tempo steeds meer op.

De derde van het stel stuitert over de dansvloer en imiteert met zijn mond tegen de microfoon de scratchgeluiden van een deejay. Met 'Bite' zoekt choreografe Wies Bloemen de extremen op om het jongerenpubliek in het hart te treffen, de stuipen op het lijf te jagen en de slappe lach te bezorgen.

In de flyer bij de voorstelling vraagt Danstheater Aya: "Vinden jongeren dansvoorstellingen nog nodig?" Als reactie op de bezuinigingen op de jeugddans laat de groep expliciet zien wat zij het publiek te bieden heeft. Al gaat het met vallen en opstaan, de dansers krijgen de hele zaal over de streep.

Geestig is de overdreven variatie in dansscènes, waarbij de dansers zich uit de naad werken om te bewijzen dat deze kunstvorm voor iedereen wel iets in petto heeft. Als je niet van pop, rock, hiphop, abstract of een wals op de muziek van Strauss houdt, dan is klassiek op de muziek van het Zwanenmeer misschien iets voor jou? Tussen de dansacts door spreken ze het publiek rechtstreeks aan: "Waarom zijn jullie hier eigenlijk? "

Theatraal gezien doen die realistische intermezzo's afbreuk aan de poëzie van de bewegingstaal. Maar daar zitten de jongeren in de zaal niet mee. Die voelen zich juist aangesproken en roepen eerlijk terug: "Omdat het moet van school!"

Aya krijgt ze in de loop van de voorstelling wel om. Desnoods met een flauwe grap over hun docenten. "Stel je voor: een groot bed met aan de ene kant de lerares Frans en aan de andere kant de leraar wiskunde", zegt een van de dansers. Hij geeft seksuele voorlichting: "Je moet goed kijken, voelen en je fantasie gebruiken. Net als bij kunst!"

Die vergelijking levert een spontaan applaus op. Het enthousiasme in de zaal groeit als een groepje scholieren in een dansbattle op het podium komt te staan.

Sommigen zijn een beetje onwennig, maar anderen hebben hun danskunsten paraat. Een klein meisje springt moeiteloos in een spagaat en een jongen doet professioneel een backspin.

'Bite' is een grillige zoektocht naar innig contact met het publiek. Een gedurfde voorstelling die soms de plank misslaat, maar wél de tanden in het jongerenpubliek zet.

Anita Twaalfhoven

Tournee t/m 6/2. Info: www.aya.nl

Opera

Andreas weent Radio Kamer Filharmonie ¿¿¿

Het laatste seizoen Radio Kamer Filharmonie, maar je merkt er niets van: terwijl de Hilversumse troepen worden wegbezuinigd, spelen ze energiek en op niveau, en draaien ze hun hand niet om voor een stevige première van Nederlandse bodem.

Voor de tweede keer in vijf jaar leverde Peter-Jan Wagemans een opera die zijn eerste weg naar het publiek vond via de ZaterdagMatinee - ook de opdrachtgever - in het Amsterdamse Concertgebouw. 'Andreas weent' heet zijn pennenvrucht op een eigen libretto waarin de glijdende schaal van idealist naar terrorist, zoals Wagemans het zelf verwoordde, hem bezighield.

De componist plukte een aantal namen uit de Baader-Meinhofgroep, en zie daar de hoofdrollen van Dries (Andreas), Trune en Raps in zijn surrealistische verhaal op realistische grondslag dat zich afspeelt in Berlijn, jaren zeventig. De wortels van Asa (terrorist) en Shoko (Japans sprekende goeroe) liggen bij Shoko Asahara, van de aanslag op de metro in Tokio, eind vorige eeuw.

Wagemans' grabbelton aan ideeën lijkt onuitputtelijk. En dat is ook zijn makke: zijn actieve en beeldende idioom schampt diverse muzikale talen, maar kan de luisteraar door de veelheid aan materiaal nauwelijks het stuk binnensleuren.

Het orkest bewoog zich onder leiding van chef-dirigent Michael Schønwandt flexibel door wervelende, dissonante, schrille en zwoele klanken. En elektrische gitaar en synthesizer doen het ook lekker in een klassiek ensemble.

'Andreas' neemt een dikke twee uur in beslag. Dat is geen Wagner-lengte, maar toch lang. De kracht van de liederen neemt af wanneer de zangers in herhaling vallen. En of het Nederlands nu zo geschikt is als operataal, valt te twisten. Echt charmant klinkt het niet.

Olivia Vermeulen (Trune), Huub Claessens (Asa) en Pascal Pittie (Dries): een greep uit de voortreffelijke cast die, net als een selectie uit het Groot Omroepkoor, een glansrijke bijdrage leverde.

Frederike Berntsen

Terugluisteren: www.zaterdagmatinee.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden