Tem radicalen niet, anders lossen ze op in de politiek-correcte mist

Radicaal is in. Zeggen waar het op staat zoals bij Trump. En geweld vervolging niet schuwen zoals bij Erdogan. Of we willen of niet, er gaat een enorme aantrekkingskracht van uit voor de één. Maar de afkeer ervan is tegelijkertijd net zo groot bij de ander. En religies worden meegezogen in de neerwaartse radicale spiraal.

Radicaliteit is in het debat over religie hét probleem. Daarmee houdt het debat zich voor de gek want als het goed is, is radicaliteit in geloof niet alleen een destructieve maar ook een opbouwende kracht die humaniteit en rechtvaardigheid beoogt. Religies hebben radicale gelovigen nodig om geloofwaardig te blijven. Onze perceptie van radicale vrijbuiters deugt niet. Dat moet anders.

Religieuze radicalen zijn vaak belangrijke vernieuwers. Voorbeelden van radicale religieuze leiders, hun effect, en hun reputatie laten zien waar de uitdagingen liggen. Om er vier te noemen: Paus Franciscus krijgt een uitstekende pers, juist vanwege zijn vaak radicale opmerkingen en grensoverschrijdende gedrag. Franciscus van Assisi, naar wie hij genoemd is, eveneens. Zijn radicale keuze voor armoede en eenvoud blijft inspireren. Jezus ligt als boodschapper van Gods barmhartigheid over het algemeen ook goed. Een 'stichter van het christendom' in Nederland, de Ier Willibrord, is deel van de canon van de Nederlandse geschiedenis. Dat hij er radicaal op uittrok en alles achterliet hoort er gewoon bij.

Deze vier zijn religieuze radicalen die mogen, die erbij horen, die zelfs als inspiratiebron gelden. Franciscus de paus voor een moderne kerk, Franciscus van Assisi voor eenvoud, Jezus voor barmhartigheid, en Willibrord voor Nederlandse identiteit.

Andere radicalen mogen niet - zij worden in het debat genoemd als gevaar voor de maatschappij, of het nu Mohammed of Donald Trump is. Het verwijt is: een radicale inzet voor een andere, verkeerde maatschappelijke orde en geweld, verbaal of anders.

Dat is eenzijdig. Van de vier populaire radicalen kan ook steeds een andere kant genoemd worden: Franciscus de paus houdt vast aan de marginalisering van vrouwen in de kerk, Francisus van Assisi was wel heel sterk overtuigd van zijn eigen onwaardigheid, Jezus benadrukte het laatste oordeel sterk, en Willibrord kwam om hier heidenen te bekeren, geen toppunt van inter-religieuze verdraagzaamheid.

undefined

Huis-tuin-en-keukenfiguren

Radicalen die mee mogen doen zijn dus net zo gecompliceerd als de radicalen die we afwijzen. Bij de good guys krijgt de radicale inspiratie waar we nu nog iets mee kunnen de nadruk. Hun ongemakkelijke kant verdwijnt. Zo worden ze getemde symboolfiguren van hoe religie hoort te zijn. De twee Franciscussen, Jezus en Willibrord zijn huis-tuin-en-keukenfiguren geworden; zelfs dat het vier buitenlanders zijn, moet je erbij vertellen. Hun radicaliteit lost zo op in de politiek-correcte mist.

Dat is ten onrechte: Want ook zij nemen de gevestigde orde zonder compromissen onder vuur. Eerlijkheid daarover is nodig in het debat. Eerlijkheid over hoe radicaal zulke personen zijn, eerlijkheid over wie we wel en niet uitkiezen, en eerlijkheid over hun ongemakkelijke kanten. Dat verheldert de rol van radicaliteit in de eigen traditie en het schept zowel ruimte voor de waardering ervan als voor een kritische blik op onze terughoudendheid. Welke plek is geloofwaardiger? Het Vaticaan of Trump Tower? De paus en Donald Trump doen in radicaliteit in ieder geval niet voor elkaar onder. Radicale gelovigen zijn zowel onze grootste vijand als onze beste vriend. Juist dat gegeven vraagt om een preciezer debat.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden