Televisie wekt valse hoop bij patiënt

Informatie over gezondheid is makkelijk te verkrijgen, bijvoorbeeld via internet. Daarnaast is het aanbod op de televisie enorm. Maar juist die overvloed aan informatie bemoeilijkt de relatie tussen arts en patiënt. Programma's over het verwezenlijken van schoonheidsidealen door chirurgische ingrepen wisselen elkaar in sneltreinvaart af. Naast deze, vooral op amusement gerichte, programma's zijn er andere die de pretentie hebben informatief te zijn.

Ronald Bartels

Voorbeelden van de eerste categorie zijn 'Extreme Makeover' en 'Make me beautiful'. Tot de tweede moeten we 'Chirurgenwerk', 'Vinger aan de pols', en 'ER trauma' rekenen. Veel mensen kijken omwille van het (leed)vermaak. Dat mag, maar deze programma's hebben grotere gevolgen. Naast een toename van vraag aan gezondheidszorg, dragen zij juist bij aan een slechtere informatievoorziening van patiënten door de arts.

De kijker ziet verschillende medische mogelijkheden passeren. De uitzendtijd is beperkt en de diepgang gering. Om het medisch kunnen te belichten komen enkele succesgevallen aan het woord. Hetzelfde gebeurt bij de 'maak mij mooier'-programma's. Alleen diegenen waar duidelijk resultaat te behalen valt zijn kandidaat.

Mensen raken onder de indruk van de mogelijkheden van de moderne geneeskunde. Alles schijnt te kunnen. Complicaties bestaan niet. Dit vals verwachtingspatroon heeft een negatief gevolg voor de individuele gezondheidszorg.

Patiënten bezoeken een arts omdat ze iets (denken) te mankeren. Dit maakt hen onzeker en gespannen, vooral als een operatie nodig lijkt. De arts luistert, stelt vragen, verricht al dan niet een lichamelijk onderzoek. Uiteindelijk stelt zij/hij een diagnose en doet een voorstel tot behandeling. De arts betrekt hierbij de unieke fysieke, psychische en sociale situatie. Voor de meeste patiënten is het behandelvoorstel het hoogtepunt van een consult. Dat kan een verlossing maar ook een tegenvaller betekenen. De uitspraak leidt vaak tot een psychische blokkade en verminderde toegankelijkheid voor externe informatie. Onderzoek heeft uitgewezen dat na het uitspreken van deze al dan niet gewenste informatie patiënten nog maar weinig opnemen.

Dit laatste is van belang omdat een wettelijke en mijns inziens ook een morele plicht tot informatieverstrekking geldt. Als arts probeer je de patiënt zo goed mogelijk te informeren omtrent zijn aandoening, de (on-)mogelijkheden van behandeling, de verwachtingen, maar ook de complicaties die kunnen optreden.

Informatievoorziening is dus een groot goed. Extra aandacht via de televisie zou dus welkom zijn. Wat is dan het probleem? Dat zit in het uiterst globale karakter van de informatie. Een ziektebeeld of meestal een deel ervan is het onderwerp van een uitzending. Verschillende verschijningsvor-Duurzaamheid men komen niet aan bod, het lijkt alsof er iets bestaat als dé liesbreuk, dé maagoperatie of bijvoorbeeld dé rughernia. Dat is een pertinent onjuiste voorstelling van zaken.

De rughernia is een goed voorbeeld. Niet iedere hernia moet geopereerd worden. Er bestaan verschillende operatiemethoden. De resultaten zijn niet voor iedereen hetzelfde. Tegenover tien succesgevallen staat één absoluut niet tevreden patiënt. Complicaties bestaan wel degelijk en zijn ook afhankelijk van de individuele patiënt.

Patiënten hebben door gebrekkige tv-informatie een idee over hun vermeende ziekte en zijn hiermee bij artsbezoek gepreoccupeerd. Dat een ziekte met globale kenmerken een uniek karakter krijgt doordat zij zich in een specifieke patiënt uit, beseffen zij niet. Als de arts hen hierop wijst ontstaat strijd, helemaal als blijkt dat zij een hele andere aandoening hebben of helemaal niet ziek zijn. Wat de arts zegt klopt niet met wat op de televisie is getoond. De toon van de discussie kan wisselen, maar de basis van een normale arts-patiëntrelatie is veranderd. De tijd die nodig is om alles in normale proporties terug te brengen gaat ten koste van de rest van het consult of van andere patiënten. Ook kan de patiënt twijfel houden over het oordeel en bijbehorend behandelvoorstel van een arts. Dit is zowel voor de arts als voor de patiënt zeer frustrerend.

Informatie is belangrijk, maar de presentatie op de televisie werkt averechts. Patiënten weten de verkeerde zaken en hebben hierdoor juist een informatieachterstand. Programmamakers moeten zich hier rekenschap van geven. Het ongecontroleerde aanbod van programma's over gezondheidszorg moet een halt worden toegeroepen, om de voedingsbodem voor valse verwachtingen te saneren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden