Teleurgesteld verdwijnen in Amerika

Dave Eggers geeft zijn maatschappijkritiek alle ruimte

Josie, hoofdpersoon in 'Helden van de grens', is een veertigjarige tandarts uit verstedelijkt Ohio. Ze vertrekt met haar twee kinderen Paul en Ana naar het ruige (en peperdure) Alaska, met achterlating van haar tandartspraktijk en van Carl, de vader van de kinderen. Aan de vooravond van wat je een midlifecrisis kunt noemen, rijdt ze in een gammele camper door een verlaten stukje wereld, de natuur in, oergebied. Comfort en voorspelbaarheid worden ingewisseld voor ontbering en avontuur.

'Helden van de grens' gaat over een onderwerp dat de links-anarchistische Dave Eggers na aan het hart ligt, commentaar op de geïndustrialiseerde, gemechaniseerde, kapitalistische maatschappij.

Josie heeft genoeg van haar zelfgenoegzame omgeving en het vanzelfsprekende amerikanisme om haar heen; als ze in de buurt van een stel smerige honden wordt gesignaleerd vermoedt ze dat de nette lui wel op haar neer zullen kijken. 'Josie was naar Alaska gegaan om aan zulke mensen te ontkomen. Het was dit soort mensen dat Josies stad en school van de kinderen had overgenomen. Niemand leek te werken, iedereen droeg bij elkaar passende lycra sportkleding en had de tijd om alle drie- of vierhonderd jaarlijkse schoolevenementen bij te wonen. Hoe kon iemand als Josie een baan hebben, en kinderen, en op deze gemiddelde school in deze gemiddelde stad toch geen mislukkeling zijn, geen paria?'

Onder dit sociale commentaar, Eggers op het lijf geschreven, gaat ook een persoonlijk motief schuil. Josie heeft genoeg van haar ex-man, de slappe Carl, en ze heeft voor haar gevoel een jonge man, Jeremy de dood ingejaagd door hem te stimuleren naar Afghanistan te gaan waar hij na een half jaar sneuvelt. Haar tocht met de kinderen voelt daarom als een vlucht, ze vermoedt dat Carl en de politie achter haar aanzitten, daarom doet ze zo anoniem mogelijk; het gezin slaapt op openbare parkeerplaatsen, in verlaten huizen.

Eggers zet deze road novel met veel verve op, de tegenslagen, de rotzooi onderweg, de momenten van extase en teleurstelling, van uitzicht en inzicht, meer dan driehonderd pagina's leef je mee. Omdat het verhaal vanuit Josie's perspectief geschreven is, snap je haar beweegredenen, en al haar beslissingen.

Maar onder dit Alaskaanse gras zit een addertje verscholen: want wát als Josie nu eens gewoon de kluts kwijt is, in zekere zin ontoerekeningsvatbaar is? Die mogelijkheid laat Eggers duidelijk doorschemeren.

Als ze ergens in een wegrestaurant een eenzame man aan tafel uitnodigt die kennelijk een vracht papieren bij zich heeft, vermoedt ze ineens dat hij een deurwaarder is die haar komt opsporen. In een buitengewoon hilarische scène (want Eggers is bij alle ernstige thematiek ook altijd humoristisch en satirisch) holt ze het restaurant uit, schreeuwend dat de onschuldige man haar oneerbaar heeft benaderd. Ook van een achtervolging door Carl of de politie blijkt bij nader inzien geen sprake. Kortom, Josie is enigszins paranoïde.

In gedachten bouwt ze aan een musical, 'Teleurstelling' geheten, en de personages die ze onderweg ontmoet - belastingontduikende anarchisten, boze Amerikanen die de politie willen bellen omdat ze overlast veroorzaakt, empathische kunstenaars, een stiefzus met wie ze niet kan opschieten - spelen er allemaal een rol in.

Eigenlijk is 'Helden van de grens' zo'n musical, in elk geval loopt het verhaal uit op een happy end. De verscheurde en verknipte Josie en haar tegenstrijdige kinderen (slimme, correcte Paul, wildebras Ana) vinden hun plaats midden in Alaska.

Dat einde van deze meeslepende zoektocht bevalt me overigens helemaal niet en je hebt ook het gevoel dat Eggers er niet helemaal uit komt. Na alle omzwervingen ontmoet het trio een stel muzikanten, met wie Josie samen extatisch muziek maakt. Me dunkt dat Eggers dit Sesamstraatachtige slot (Samenwerking! Harmonie!) wat te veel van het goede vond, hij maakt er door een bosbrand een einde aan om de voortvluchtigen vervolgens in een verlaten familiehuisje in de natuur alsnog tot rust en vrede te laten komen. Eind goed al goed, behalve dan in literaire zin, want dit verhaal had eigenlijk geen feelgood-finish mogen hebben.

'Helden van de grens' is een boek waarin de Amerikaanse beschaving ervan langs krijgt, maar het gaat ook over een overspannen vrouw die het allemaal niet zo goed meer ziet. Die tweeledige strekking maakt het een spannend, dubbelzinnig en ook, ondanks het mislukte einde, een rijk boek waarin Eggers' bijzondere kijk op het dagelijks leven sterk tot uitdrukking komt.

Hij is, bij alle maatschappijkritiek, een borend psycholoog. Bijvoorbeeld als hij Josie die zich in een kroeg ergert aan kijkers naar een sportprogramma op tv, doorziet: "Josie wierp weer een blik op de tv. De spelers leken alweer een of ander minisuccesje te vieren. Eerst kon ze het niet aanzien, toen begon Josie het te begrijpen. Dat is wat er in mijn leven ontbreekt, dacht ze. Het vieren van elk afzonderlijke moment, net zoals die gestoorde idioten op tv."

Maatschappijkritiek versus eenvoudig genieten van het leven, over de strijd tussen zulke grootheden gaat 'Helden van de grens' ten slotte.

Dave Eggers: Helden van de grens (Heroes of the Frontier) Vert. Gerda Baardman, Brenda Mudde, Elles Tukker, Maarten van der Werf en Monique ter Berg Lebowski; 368 blz, euro24,99.

undefined

Dave Eggers

Toen Dave Eggers (1970) in 2000 debuteerde met zijn roman 'Een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit' viel moeilijk te voorspellen welke kant het met zijn werk op zou gaan; de vrolijke, hippie-achtige road novel liet vooral een kwikzilverachtige geest zien. Inmiddels is Eggers met romans als 'Een hologram voor de koning' (2012) en 'De Cirkel' (2013) een spraakmakende commentator op de Ame- rikaanse (en westerse) maatschappij geworden, die het vooral gemunt heeft op de comfortabele, veilige, kapitalistische levensstijl.

In 'Helden van de grens' keert hij terug naar de vorm van zijn debuut, de road novel, maar nu beladen met bitterzoete kennis over het Amerikaanse reilen en zeilen.

Eind goed, al goed - dat bevalt me helemaal niet aan deze roman

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden