Teksten die hun eigen gang gaan

interview | Kerkliederen versus pop. Wollen mantel versus leren jack. 'Zo vader, zo zoon' lijkt niet op te gaan voor Huub en Tjeerd Oosterhuis. Toch maken ze elkaars zinnen af. En ze maakten samen een cd.

Oosterhuis senior is van voor The Beatles en junior van erna. Dat alleen al. Ze komen uit een andere wereld, zeggen ze zelf. En dat hoor je aan hoe ze praten. Senior praat alsof hij een gedicht voordraagt. Ritmisch, beeldend, met veel pauze. Junior praat sneller. Rechttoe, rechtaan. Meer over het aardse, terwijl senior steeds terugkomt bij het goddelijke.

Senior heeft zo'n duizend kerkliederen en gedichten op zijn naam staan. Junior maakte naam als componist van toegankelijkere pop, schreef songs voor zijn zus Trijntje, voor Gerard Joling en Kinderen voor Kinderen.

Zo vader, zo niet zoon. Dat lijkt op het eerste gezicht op te gaan voor Huub Oosterhuis (81) en zijn zoon Tjeerd (43). Toch horen ze bij elkaar. Ze verenigden vaders schrijfkracht en zoons vaardigheden als componist op het album 'Om Liefde', dat vanaf vandaag in de winkels ligt.

Hoe was het om op zo'n manier met elkaar samen te werken?

Zoon: "Zo gaat het al heel lang. Toen ik een jaar of veertien was, maakte ik composities op de piano. Ik speelde een melodie en Huub hoorde er een tekst op. Vanaf dat moment kreeg ik steeds velletjes met dichtregels van hem. Enige tijd geleden dachten we: we moeten eens alles bij elkaar brengen."

Vader: "Als jongetje zat Tjeerd in de Amstelkerk en daar speelde Antoine Oomen op de piano. Tjeerd was idolaat van hem. Daar is het begonnen."

Zoon: "Ik aanbad Oomen op dezelfde manier als een jongetje een profvoetballer aanbidt."

Vader: "Dat heeft natuurlijk je gehoor gevormd. Toen je tiener werd, dachten we: moet hij nou een krantenwijk nemen of bij Albert Heijn gaan werken? Toen heb ik gezegd: maak liever wat liedjes."

Zoon: "Dus ik ging schrijven. Niet alleen op mijn vaders teksten, want ik kon niet met alle teksten iets. Sommige teksten kwamen in mijn ogen uit een andere tijd."

Waren die werelden op deze cd wel te verenigen?

Zoon: "Ik vind het mooie aan Huub dat gelovige mensen iets met hem kunnen hebben en ongelovigen ook. Zijn teksten gaan hun eigen gang."

Vader: "Ik heb altijd geprobeerd om ook liedjes zonder God te schrijven. Teksten voor mensen die vragen hebben. Die zoeken en niet weten, maar toch hopen. Wij willen dat zij zich ook..."

Zoon: "...welkom voelen als ze de liedjes horen. Op de cd zijn wij naar elkaar toegekomen, zonder onszelf te verliezen."

Hoe dan?

Zoon: "Mijn muziek is niet anders dan normaal - misschien iets klassieker. Huubs teksten zijn ook gewoon zoals hij ze zou schrijven. Ik begrijp zijn teksten niet altijd, maar op deze cd wel. Ik heb niet altijd zoveel met de verwijzingen naar de Bijbel, die woorden staan verder van mij af. Maar veel van het werk van Huub gaat over liefde of politiek. De manier waarop hij met de Bijbel omgaat, is sowieso een iets vrijere opvatting dan bepaalde..."

Vader: "...officiële..."

Zoon: "...kerken enzo. Huub staat erom bekend dat-ie met geloof zijn eigen ding doet. Daarom hebben mijn zus Trijntje en ik een heel vrije opvoeding gehad. Wij mochten eruit pikken wat bij ons paste."

Vader: "Ik heb het nooit als mijn plicht gezien - ik vond het zelfs onverstandig - om mijn kinderen in de starre, dogmatische taal van de kerk mee te nemen. Ik vond het belangrijker dat ze wisten wat er in de wereld gebeurde. Ik heb wel geprobeerd hen te leren om te onderscheiden wat wel en niet deugt. En hen begrip bij te brengen voor mensen die het niet halen in deze wereld; dat is voor mij de kwintessens van de Bijbelse woorden."

Op de cd staat ook een lied over God die het laat afweten als mensen worden vernietigd.

Vader: "Dat nummer is geïnspireerd op het verhaal van Job, de figuur in de Bijbel die God aanklaagt om de ellende van deze wereld. Hij vraagt: waar ben je God, als het erop aankomt? Dat pakte jij onmiddellijk op."

Zoon: "Ja, want ik merk gewoon dat die vraag leeft bij mijzelf en generatiegenoten. Ik hoorde van een goede vriend over een vrouw die bij de geboorte van haar kind overleed. Hij zei tegen mij aan de telefoon: 'Als er een God zou bestaan, wat voor God is dat dan?' Ik denk dat we het met mekaar eens kunnen zijn dat als er een God is, hij dit soort dingen niet bewust uithaalt."

Maar als hij niet ingrijpt, wat is hij dan nog waard?

Zoon: "Dat mensen hierdoor niet in God geloven, is een heel logische gedachte."

Vader: "Er is altijd over God gepraat als de almachtige, de alomtegenwoordige, die een mensenleven bestiert en leidt. Dat verhaal over God is niet meer te begrijpen. Wat Tjeerd zegt - moeten we geloven in een God die onrecht toelaat? Die willekeurig de één opzadelt met groot ongeluk en de ander niet? Dat kan niet. Die God bestaat niet. Dat is ook niet de God van de Bijbel. De meeste ellende is mensenwerk, daar maak ik God niet voor verantwoordelijk."

Zoon: "Ons lied over dit onderwerp is een vraagteken, mensen krijgen geen antwoord. We weten het antwoord ook niet."

Vader: "Kijk, God heeft mensen vrijgemaakt. En daar doet hij niets meer aan. Hij heeft zich teruggetrokken. Alsof hij zegt: Nou jullie. Hier is de aarde. Ga je gang ermee."

Zoon: "Nu gaan we wel heel diep in op de materie."

Vader, ongestoord: "Als mensen mij vragen: waar was God in Auschwitz, ben ik geneigd te zeggen: hij was in Auschwitz. Hij was in die mensen die de gasoven in gingen met zijn naam op hun lippen. Zij geloofden dat hij hen niet zou overleveren aan de afgrond."

Is God de laatste hoop?

Vader: "De God van de Bijbel, Mozes en Jezus, die ene is het voor mij. Ik kan dat helemaal niet beredeneren. Ik snap er niets van." Hij zwijgt even. "Geloven is een manier van vragen stellen. Een weg, een gang."

Zoon: "Een tocht."

Vader: "Een manier van leven. Een manier van kijken. Geloven betekent eigenlijk vertrouwen."

Zoon: "En hopen, toch?"

Vader: "Hoop zit er ook in. Maar geloven heeft vooral met liefde te maken."

Zoon: "Als je het zo interpreteert, is geloof iets wat enigszins positief kan zijn. En daar is het toch voor bedoeld?"

'Als een vluchteling zwerf ik in mijzelf', luidt een zin op de cd. De zoekende mens staat centraal in veel gedichten van je vader. Ben jij ook een zoeker?

Zoon: "Wij zijn allebei individuen. Dit is niet een zin waarvan ik zeg: zo heb ik dat ook gevoeld. Hoewel ieder mens natuurlijk zoekende is, in alle fases van het leven."

Vader: "Eigenlijk is jouw pianospel hier een mooie metafoor voor. Dat weet ik nog van toen je kind was. Ik zie het nog: je handen gaan over de toetsen en zoeken iets. Je handen stellen de vragen. Dan komt er een harmonie, iets van een antwoord. Daar ga je op verder en even later verbreek je het weer, omdat een andere toon zich aandient. Dat meen ik te zien bij je - ook nu. Ik ben vreselijk jaloers dat ik dat niet kan. Dat ik het met woorden moet doen."

Zoon: "Ja, componeren is een grote zoektocht naar wat bij mij past, naar wat mij raakt. Dat doe jij in je gedichten." Hij kijkt zijn vader even aan.

Er staat ook een regeltje over de dood op de cd. Dat die roept. Zijn jullie bang elkaar te verliezen?

Zoon: "Ik merk hoe ouder ik word, hoe meer ik besef dat ik leef en dat dat op een dag niet meer zo is. Deze cd is een uiting van het besef dat we blij zijn dat we elkaar nog hebben. Je moet niet leven met het idee dat het morgen allemaal over is, maar je moet ook niet leven met het idee dat het nog honderd jaar doorgaat. Je moet intens met elkaar leven. Daarom hebben we nu deze cd gemaakt. Wat heb jij erop te zeggen, pap?"

Vader: "Ik weet het niet met de dood - ik heb geen idee hoe het zal gaan. Ik heb het zo vaak bij anderen gezien, ik ben omgeven geweest door mensen die stierven. Ik heb honderden mensen begraven, ik heb aan vele ziekbedden gezeten. Ik voel geen angst, maar misschien op het moment dat het gebeuren gaat wel. Als ik lees dat iemand rustig en in vrede is ontslapen, denk ik: zo, hij wel. Eens kijken hoe dat bij mij gaat, ik ben wel benieuwd."

Zoon: "Kijk, geloof in hoop bindt ons samen. We hadden de cd net zo goed 'hoop' kunnen noemen. Het eerste nummer gaat over dat je moet blijven zingen, het is een strijdlied. Voor als de dood eraan komt, als je bang bent voor ziekte, voor de rotzooi op de wereld. Zingen, zolang het nog kan."

'Onze cd is een uiting van het besef dat we blij zijn dat we elkaar nog hebben.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden