Tegen het establishment

Een geslaagde roman kun je Lanoye's rariteitenkabinet niet noemen, maar de losse scènes mogen er wezen

Twee Vlamingen, allebei Tony Hanssen geheten, zoeken moeizaam hun weg in deze verwarrende wereld. Ex-cruisemanager Tony 1 is toy boy van een Chinese zakenmansvrouw, die echter onder zijn goede zorgen opeens sterft in Buenos Aires. Tony 2, computerspecialist, heeft bij een bank gefraudeerd, is gevlucht en stroopt nu rond in de buurt van het Krugerpark. Tony 1 moet zijn werkgever, de steenrijke Bo Xiang bijstaan na de dood van zijn vrouw, Tony 2 heeft een neushoorn omgelegd (plus nog een andere stroper) en wil dezelfde Bo Xiang de hoorns bezorgen. Na wat omzwervingen komen de twee avonturiers elkaar tegen in een Chinees hotel. Tony 2 sterft na een avondje stappen, Tony 1 neemt zijn identiteit aan en wordt dan teruggehaald door de voormalige werkgever van Tony 2, die hem zijn misstappen heeft vergeven.

Dat is zo'n beetje het verhaal in 'Gelukkige slaven' van Tom Lanoye. Onmiskenbaar meer hersenspinsel dan realiteit, is dit in de eerste plaats een hedendaags sprookje over crisis, voze idealen en identiteitsverlies.

Tom Lanoye (1958) is een van de weinige schrijvers in de Nederlandstalige literatuur die zich ook actief met de politiek bemoeit - in 2000 was hij bijvoorbeeld lijstduwer bij Agalev, gericht tegen het Vlaams Blok. Daarnaast wijst de polemische en satirische inslag van zijn literaire werk op een sterk, links engagement. Anders dan Herman Brusselmans en Dimitri Verhulst (die de Vlaams-Belgisch-westerse burgermansmentaliteit ook graag op de hak nemen) heeft Lanoye echt een boodschap voor zijn lezers. In sommige van zijn romans gebruikt hij het verhaaltje om zijn ideeën over mens en maatschappij te spuien en dat is zeker het geval in 'Gelukkige slaven', een vaudeville vol karikaturale losers in krankzinnige omgevingen. Wie naar psychologie zoekt komt bedrogen uit. De onwaarschijnlijke ontwikkelingen zijn vooral bedoeld om ons de lege decadentie en crisissfeer van het establishment te demonstreren. Als volgt beschrijft Lanoye dat moderne materialisme: "Bedwelming werd verslaving en verslaving het ereteken van een nieuwe Orde van de Kousenband - honi soit qui mal y pense. En zo stond binnen de kortste keren een nieuwbakken adelstand, een coterie van onaantastbaren, te dansen op het deksel van een beerput die de allures kreeg van een verstopte vuurberg naarmate er meer gist en toxische gassen vrijkwamen uit de wereldwijde, ondergrondse stront. De klap kwam toch nog onverwacht en liet zich mondiaal gevoelen."

Daar spreekt eerder de columnist dan de romancier. En dat proef je voortdurend in deze roman, het plot is vergezocht, de karakters vertonen geen diepgang en barsten soms uit in merkwaardige monologen, zoals deze overbodige maar wel indrukwekkende boutade van een zekere Khumalo over de vrijheidsstrijd in Zuid-Afrika (waar Lanoye trouwens zelf de helft van het jaar resideert). Maar de losse scènes mogen er wezen, want Lanoye is een kei in het beschrijven van absurde tafereeltjes en het neerzetten van mensen, zoals hier bisschop Tutu: "Onze goddelijke dwergclown in zijn eigen traditionele soepjurk, een paarse tent met mouwen, met ook nog eens dat maffe paarse keppeltje op zijn kruin (...) begon aan zijn eigen jubelgedichten, zijn eigen hooglied, met zijn scheve neus en zijn Popeye-ogen, zijn aanstekelijke lach, zijn piepstem, zijn molenwiekende armen. 'We're free! We're free at last!'"

Een geslaagde roman kun je 'Gelukkige slaven' niet noemen (wie zijn die slaven trouwens?), maar het nog altijd niet helemaal getemde enfant terrible Tom Lanoye levert wel een vurige mix tussen rariteitenkabinet en maatschappijkritiek.

Tom Lanoye: Gelukkige slaven. Prometheus, Amsterdam; 304 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden