Tegen dood in Afrika helpt geen Kyrie eleison

Terwijl miljoenen op de wereld in mensonterende omstandigheden moeten leven en lijden, maken de kerken ruzie over het woord 'verzoening'. Prof. Den Heyer werd het slachtoffer daarvan. De kerken zouden zich eens wat minder met de leer moeten bezighouden.

Professor Cees den Heyer geeft het gevecht om de verzoening op (religie & filosofie, 9 maart). Het heeft hem uitgeput. De actie van het Confessioneel Gereformeerd Beraad (CGB) is geslaagd: De Heer gered, de leer gered, de eer gered.

Ds. Rienstra van het CGB spreekt tegen dat hij blij is met het vertrek van Den Heyer. ,,Het is ons altijd om de zaak gegaan, niet om de persoon.'' Dat is binnen de gereformeerde kerken altijd het verhaal geweest, of het nu om Geelkerken, Buskes, Wiersinga of Den Heyer gaat. Het gaat altijd om de zaak. Wat er met iemand gebeurt als de persoon tot de zaak wordt gemaakt, lijkt geen onderwerp van gesprek te zijn.

In het licht van de verzoeningsdiscussie die aan het vertrek van Den Heyer ten grondslag lag, wil ik graag een paar opmerkingen maken.

Ten eerste begrijp ik niet dat een kerk in het westen van de wereld een discussie aangaat over de ware orthodoxie met betrekking tot het verzoenend leven, lijden en sterven van Jezus, zonder daarin de massale dood van broeders en zusters in Afrika en elders te betrekken.

Velen op de wereld leiden een mensonterend leven, lijden en sterven. Gaf Jezus zijn leven niet om mensen te voeden en te genezen? Was dat niet zijn 'verzoenend' werk? Ik vind het jammer dat er in het jaar 2000 meer kerkelijke aandacht naar de zaak Den Heyer ging dan naar de 'verzoeningsactie' Jubilee 2000.

Daarnaast vraag ik mij af of het niet eens tijd wordt de claim op orthodoxie door veel confessionele en evangelische kringen grondig ter discussie te stellen. Hoe kunnen mensen nog praten over 'orthodox', over 'verzoening', als miljoenen anderen sterven zonder dat hun dood een hoofdpunt op de kerkelijke agenda is?

Wat nu gebeurt vind ik net zo verschrikkelijk als de discussie over de 'vrijmaking' binnen de gereformeerde kerken tijdens de Tweede Wereldoorlog op een moment dat Joden massaal werden vernietigd. Discussies over de leer leiden af van een concrete inzet van de kerk in het verzoeningswerk.

Het wordt tijd dat confessionelen, oecumenischen en evangelischen hun exegetische en dogmatische strijdbijlen begraven om in een gemeenschappelijke beweging van toewending onze zusters en broeders in doodsnood te hulp te komen. Daarmee zou de volstrekt verdeelde westerse christenheid haar geloofwaardigheid kunnen herstellen.

De Samen-op-wegkerken hebben recent 'een bijbels gefundeerde verzoeningsleer' geformuleerd. Daarover wordt dan weer in vele kringen gesproken.

Ondertussen sterft een generatie in Afrika. Daar helpt geen Kyrie tegen, geen geschrift over de verzoening, daartegen zijn acties van Kerken in Actie en Wilde Ganzen niet genoeg. Daar is veel meer voor nodig. Dat vraagt om een actieve politiek van mededogen, een politiek van toewending. Een Christus belijdende kerk die aan dit alles voorbijgaat, heeft geen recht op de naam 'belijdende kerk'.

Dit alles zag de Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer heel scherp toen hij in 1944 in de gevangenis de brief schreef bij de doop van zijn neefje. Bonhoeffer zag dat de grote woorden van de kerk, waaronder het woord 'verzoening', geen zeggingskracht meer hadden in een volstrekt aangepaste kerk. Hij schreef dat een nieuwe taal nodig was, een taal waarin Gods Geest mensen zo aanraakt dat ze woorden spreken en tekenen laten zien waardoor de wereld verandert.

Als student theologie hoorde ik enkele preken van kandidaat Den Heyer. Het waren prachtige preken met een zorgvuldige exegese over het leven van Jezus. Den Heyer inspireerde me. Van hem heb ik iets van de nieuwe taal geleerd waarover Bonhoeffer sprak. Het is ook inspirerend om met hem van mening te verschillen. Dat komt het zo concreet mogelijk belijden van de kerk alleen maar ten goede.

Maar uitgerekend deze leraar van de kerk die vanuit zijn integriteit als bijbelwetenschapper vragen stelt bij formuleringen van het dogma, wordt aangeklaagd en stukgemaakt. Allemaal onder het motto 'niet persoonlijk bedoeld'.

Soms probeer ik me voor te stellen dat Jezus vandaag in onze westerse wereld zou rondlopen en te gast zou zijn op een synodevergadering over de verzoening. Ik vermoed dat hij ons zou vragen ernst te maken met de toewending tot al die mensen die geen bestaan hebben. Ik vermoed niet dat Jezus af zou wijken van zijn vertrouwde praktijk zoals de evangelisten die schilderen. Daarin past geen lang gesprek over zijn eigen persoon, maar wel een gesprek over zijn werk en de inzet voor mensen voor wie het leven bedreigd en onleefbaar is geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden