Tegen de klippen op gemotiveerd

race om het leiderschap | Waarom zou Diederik Samsom opnieuw lijsttrekker willen worden van de PvdA? Vandaag stelt hij zich kandidaat tijdens de ledenraad in Eindhoven. In eigen kring wordt aan hem getwijfeld.

Misschien had de PvdA voor de ledenraad vandaag in Eindhoven, de fractieleider van de VVD moeten uitnodigen, Halbe Zijlstra. Die legde deze week haarfijn uit wat de verdiensten zijn van de PvdA in het kabinet met de VVD.

In eigen kring wordt er nogal getwijfeld of PvdA-leider Diederik Samsom de sociaal-democratische idealen wel voldoende heeft vastgehouden in de coalitie met de liberalen, die ooit als aartsvijanden golden. Is de PvdA onder zijn leiding nog wel rood genoeg? De moties die vandaag worden besproken wijzen allemaal in die richting. Ga praten over het zorgfonds van de SP, schaf het eigen risico af, doe meer voor vluchtelingenkinderen.

Maar luister eens naar wat Zijlstra deze week bij de Algemene Beschouwingen zei over de PvdA. De uitkeringen zijn niet verlaagd, zei de VVD'er, mensen met een minimumloon hebben er relatief het meeste salaris bij gekregen. Jesse Klaver van GroenLinks hield hij voor dat het kabinet echt niet heeft bijgedragen aan de vergroting van de inkomensverschillen, een verwijt dat Samsom zelfs 'een flagrante leugen' noemde. Nee, eerlijk delen en solidariteit, met pijn in hun hart hebben de liberalen die PvdA-ankers moeten slikken. En nog een compliment uit Zijlstra's mond: de PvdA van Samsom had de moed Nederland samen met de VVD uit de crisis te helpen.

Of het verhaal van Zijlstra vandaag indruk zou maken valt te betwijfelen. De PvdA heeft 'een magische aantrekkingskracht op kritiek', schreven de auteurs van het jubileumboek over zeventig jaar PvdA. Samsom had na twintig bladzijden al een Prozac nodig om op de been te blijven, zoveel negativiteit las hij in die geschiedenis.

Nu concentreert de kritiek zich op hem, Diederik Samsom, 45 jaar, politiek leider van de PvdA sinds voorjaar 2012. Hij heeft zijn club uitgeleverd aan de liberalen. En hij heeft de PvdA weliswaar de tweede plek bezorgd in de Kamer, nu staat ze er beroerd voor in de peilingen. Tijd voor een ander! Dat past helemaal in de traditie van de PvdA, om de leider af te branden en naarstig op zoek te gaan naar een nieuwe die de partij uit de woestijn moet helpen.

Andere kandidaten

Op de ledenraad in Eindhoven zal Samsom zich vandaag opnieuw als potentiële lijsttrekker presenteren. Hij neigde er zelf sterk naar, zei hij al eerder. En een politicus die op basis van peilingen afhaakt, dat zou een unicum zijn.

Pas op 24 oktober zal blijken of er andere kandidaten zijn, dan sluit de termijn. Alleen de naam van Lodewijk Asscher hangt nog in de lucht, Ahmed Aboutaleb heeft al gezegd het niet tegen Samsom te willen opnemen. Er is dus een mogelijkheid dat Samsom de enige kandidaat is; in dat geval moet hij het zonder het expliciete vertrouwen en het draagvlak stellen dat de leden hem kunnen geven in een race om het leiderschap.

Maar waarom zou Samsom door willen, waarom zegt hij niet: 'bekijk het maar met je chagrijn, met je verwijten, met je opiniepeilingen, ik ga wat leuks doen, laat een ander maar zien dat hij of zij beter campagne kan voeren dan ik?'

Dat hij daar zelf goed in is, staat vast. Bij de presentatie in 2013 van het Van Waardeproject, een onderzoek naar de moderne betekenis van de sociaal-democratie, begon hij met een verwijzing naar hoe beroerd de partij er een jaar voor de verkiezingen voor stond. Zelf was hij, voormalig Greenpeace-activist, woordvoerder milieu. De partij zat in de oppositie, en stond op zestien zetels in de peilingen. Dat werden er bij de verkiezingen in 2012 maar liefst 38. Na de afsplitsing van Kuzu en Öztürk zijn er nog 34 over, maar daar wordt de prestatie niet veel minder om.

Misschien kan hij dat kunstje nog eens vertonen, maar verschil is wel dat de PvdA toen in de oppositie zat, en nu in de campagne de verantwoordelijkheid moet nemen voor de coalitie met de VVD, die ongekende hervormingen doorvoerde in de zorg, op de arbeidsmarkt, de AOW verhoogde.

Dat is een gigantische opgave, maar Sam-som is er voor honderd procent van overtuigd dat de coalitie het goede heeft gedaan, dat ze Nederland niet alleen uit de crisis heeft geholpen, maar ook een stevige basis heeft gelegd voor de zorgzame, duurzame samenleving die hij voor ogen heeft. Bovendien is hij een doorzetter, een bijter, een man die in Trouw zei: "Het land helpen veranderen, dat is wat ik het liefste doe".

De campagne geeft hem de kans zich te verantwoorden, en het verhaal nog eens uit te leggen. Daarin is hij onvermoeibaar, maar dat heeft natuurlijk alleen effect als de mensen bereid zijn naar hem te luisteren. Dat luisteren is, vindt hij zelf, de belangrijkste eigenschap van een politicus. Vraag mensen aan de deur naar hun zorgen, naar hun grieven, naar waar ze boos van worden, waar ze gelukkig van worden. "Luister", zegt hij tegen vrijwilligers met wie hij een middagje gaat canvassen. "Die verhalen vormen de basis van je politiek."

In de Van Waarde-lezing zei Samsom ook wat hem drijft, wat hem motiveert om door te gaan. Hij refereerde aan een ontmoeting met een stukadoor in Stadskanaal. Werkloos, boos, maar vooral machteloos, omdat hij niet meer aan de bak komt en 'de kansen voor omscholing aan hem zijn voorbijgegaan'. "Die grote kerel van 150 kilo zwaar stond daar eenvoudigweg te janken in de deuropening", zei Samsom. En: "Dat motiveert tot in iedere vezel om ervoor te zorgen dat mensen makkelijker van werk naar werk komen."

De manier waarop die mensen aan een baan - liefst een vaste - komen, interesseert Sam-som minder. Dat kan dus ook met de VVD. De conclusie uit het Van Waarde-project was dat de PvdA sociaal-economisch naar links moest. Dat hoor je Samsom niet zeggen, en dat liet hij ook blijken in de manier waarop hij zich deze week afzette tegen SP en GroenLinks. Hij vermeed de discussie met de VVD - zoals dat andersom ook het geval was, al sneerde hij wel dat je met de VVD nooit weet of die uiteindelijk toch in zee gaat met de PVV van Wilders. En was hij vlijmscherp over het 'pleur op' van de liberale premier Mark Rutte.

De fractie schikte

Bij het aantreden van dit kabinet is de politiek leider van de PvdA bewust in de Tweede Kamer blijven zitten. Die is er om het kabinet te controleren. Maar dat is juist níet wat Diederik Samsom voor ogen stond. Hij wilde in de Kamer de fractie blijven leiden, om te zorgen dat het kabinet in zijn missie slaagde. De fractie moest zich daarin schikken. De PvdA-Kamerleden kregen twee uur om de handtekening te zetten onder het regeerakkoord, de PvdA was er zelfs eerder uit dan de VVD. Samsom kwam in hevige aanvaring met nieuweling Myrthe Hilkens. Zij was tegen de strafbaarstelling van illegaliteit, een VVD-wens in het regeerakkoord. Hilkens zei deze zomer in een terugblik dat de fractie 'de opdracht had gekregen het beeld uit te stralen dat de coalitie het eens was'. Zij moest gaan, kritiek op het regeerakkoord werd niet op prijs gesteld.

Samsom regelde twee jaar geleden alsnog dat illegalen geen boete krijgen, na een heftige botsing met de VVD, die er keer op keer op wees dat zij de strafbaarstelling had gekregen in ruil voor het kinderpardon van de PvdA. Er waren meer controverses, de coalitie moest akkoorden sluiten met andere partijen om een meerderheid te halen in de Eerste Kamer voor haar plannen. Ook Samsom is zo architect van nieuwe parlementaire verhoudingen, waarbij een coalitie samenwerkt met wisselende partijen.

"Ik wil naar de kiezer met het verhaal dat de werkloosheid daalt, de inkomensverschillen afnemen, de koopkracht voor mensen met een laag inkomen toeneemt en we beginnen met een inhaalslag in duurzame energie", zei Samsom al deze zomer. In de ogen van zijn VVD-collega is hij daarin geslaagd.

'Minister Samsom', noemde Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren de PvdA-leider deze week. Dat was een verspreking, het moest meneer zijn. Maar in die vergissing - of was het een pesterijtje? - schuilt wel het gevaar. Op de PvdA-burelen liggen nog de rapporten na eerdere verkiezingsnederlagen. De analyse is steevast - net als bij het CDA trouwens - dat de politiek leider zich te veel vereenzelvigd heeft met het kabinetsbeleid.

Samsom is daar niet zo bang voor. Hij ziet ook de kritiek, op sociale media, in de krant, op de televisie. Maar hij heeft al diverse keren gezegd dat hij daarvan veel minder merkt als hij de straat op gaat en bij mensen aanbelt. Dan hoort hij begrip voor de hervormingen en bezuinigingen, voor de basis die in zijn ogen is gelegd voor een beter Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden