Opinie

Technologie wil mens in een getal vatten

Beeld thinkstock

GEERLOF DE MOOIJ   De vragen naar 'waar of niet waar' en 'goed of slecht' zijn verdrongen door 'hoe' en 'hoe winstgevend', aldus student Geerlof de Mooij. Tijd om weer te denken aan de geesteswetenschap.

Er bestaat grote twijfel over het nut van de geesteswetenschappen, de humaniora. Opleidingen staan onder druk, onderzoeksgeld droogt op en het kabinet geeft de voorkeur aan de natuurwetenschappen. Ten onrechte. Temidden van globalisering en technologische vooruitgang zijn de humaniora meer dan ooit nodig.

Het debat rondom de humaniora en de natuurwetenschappen duurt al ruim 300 jaar. In 1725 publiceerde de Italiaanse filosoof Giambattista Vico zijn magnum opus 'Scienza Nuova' - 'De Nieuwe Wetenschap'. Volgens hem waren filosofie en geschiedenis de belangrijkste en nuttigste wetenschappelijke disciplines. Hij zag hen als wetenschappelijker dan de natuurwetenschappen.

Functionele rede
Helaas spelen ze nog maar een marginale rol. We leven in een maatschappij die wordt beheerst door technologie en geregeerd door waarden als winst, nut en efficiëntie. Het efficiency-denken lokt uit dat we vooral nadenken over praktische zaken. We vragen ons niet af of iets waar of niet waar, goed of slecht is, maar hoe iets werkt en wat we er mee kunnen. Van basisschool tot en met universitair onderwijs leren we hoe de economie werkt, in plaats van waarom het zo werkt en hoe het tot stand is gekomen. Onze rede is functioneel geworden, een productiefactor, en heeft haar filosofische functie - intellectuele vorming - verloren.

De technologische vooruitgang speelt hierin een belangrijke rol. Dit digitale tijdperk reduceert kennis steeds meer tot de status van informatie. Het gaat niet langer om het begrijpen, maar alleen nog om het weten. Kennis is data en andersom. De beslissingen van consumenten, het welzijn van groepen mensen, de kansen van het Nederlands elftal op het WK voetbal - alles wordt in een getal gestopt. Zo ontstaat de illusie dat alles wat wij doen of denken in een cijfer past en dat de geesteswetenschappen niet meer nodig zijn.

Daardoor staat de menselijke identiteit onder druk. Technologie heeft ons efficiënter gemaakt, én oppervlakkiger en eenvormiger. Door steeds meer kwaliteiten van de mens over te nemen, zet de moderne technologie vraagtekens bij wat het betekent mens te zijn. Een extreem voorbeeld is het idee dat technologie de eindigheid van het menselijk leven kan opheffen. Gerenommeerde denkers als Stephen Hawking geloven dat na verloop van tijd de grens tussen mens en machine verdwijnt. Het laat zich raden wat voor desastreuze gevolgen zo'n ontwikkeling zou hebben voor onze menselijkheid.

Menselijke kwaliteit
Deze menselijkheid wordt niet gewaarborgd door de natuurwetenschappen, wel door de humaniora. Die bestuderen welke technologische vooruitgang wenselijk is voor de mens. Daarmee vormen ze een noodzakelijke tegenhanger van de natuurwetenschappen. Zelfs de vraag welke plaats wetenschap in ons bestaan moet innemen, is geen wetenschappelijke. Het is een filosofische vraag waar alleen geesteswetenschappen antwoord op hebben.

Menselijkheid is niet alleen de benaming van een soort, maar ook een kwaliteit, zoals de Britse filosoof Bernard Williams opmerkte. Het is de taak van de humaniora om die menselijke kwaliteit te bewaren door de studie van kunst, muziek, filosofie, geschiedenis, religie en literatuur. De natuurwetenschappen kunnen nooit een exact en volledig beeld geven van zoiets complex als de mens. Zolang mensen de gevoelige en grillige wezens blijven die ze zijn, wezens die liefhebben, verlangen, lijden en sterven, zijn de humaniora onmisbaar. Laten ze zich nu dan ook gedragen alsof ze onmisbaar zijn voor de samenleving, want - of de samenleving dit beseft of niet - dat zijn ze.

Geerlof de Mooij: student International Studies

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden