Technobeat als brug naar Reich

Het Berlijnse Brandt Brauer Frick Ensemble mengt techno en hedendaagse klassieke muziek. Maar ze zijn als de dood dat het als een gimmick klinkt.

Misschien worden muziekgenres wel net als mensen langzamerhand volwassen, en daarbij steeds serieuzer gestemd. Jazz begon ooit als pure dansmuziek. Na een paar decennia had het zich geëvolueerd tot een genre waar je als intellectueel mee voor de dag kon komen - en nog weer later was het een hoop gepiepknor geworden waar je van alles op kon doen behalve dansen.

Met techno lijkt iets vergelijkbaars aan de hand. Ook dat was ooit pure dansmuziek, maar de muziek lijkt zich langzamerhand te emanciperen van de donderende vierkwartsmaat die de gedrogeerde massa's nachtenlang aan de gang hield. Natuurlijk, dat laatste is een cliché, 'intelligente' techno was er altijd al. Maar zoiets als Brandt Brauer Frick, dat was er nog niet.

Een half jaar geleden brachten de Duitse muzikanten Daniel Brandt, Jan Brauer en Peter Frick hun debuut-cd uit, waarop alle geluiden door 'echte instrumenten' worden voortgebracht. Inmiddels zijn ze uitgegroeid tot het tienkoppig Brandt Brauer Frick Ensemble, dat morgen in het Amsterdamse Paradiso optreedt, en later deze zomer op North Sea Jazz.

De Berlijnse muzikanten maken minimale techno met een 'klassieke' instrumentbezetting van viool, cello, trombone, tuba, piano, harp, drie percussionisten, en, vooruit, een Moog synthesizer; dat analoge bakbeest uit de jaren zestig mag inmiddels ook wel klassiek heten, zo vinden de Duitsers.

Hoewel, klassieke bezetting? Het is eigenlijk een rare bezetting, zonder precedenten. Deels is dat ingegeven door de angst om als een gimmick te klinken, verraadt Jan Brauer. "We wilden categorisch instrumenten uitsluiten die een heel duidelijke connotatie hebben." Een saxofoon roept automatisch jazz in gedachten, dus mag niet meedoen. Hetzelfde geldt voor de contrabas, en dus komen de baslijnen uit een tuba.

De drie muzikanten zijn namelijk als de dood dat ze als een gimmick worden beoordeeld. Daarom sputteren ze ook een beetje tegen als je ze vraagt of ze zich onderdeel voelen van een beweging naar 'intelligentere' techno.

Daar zit veel misplaatste hoogdravendheid bij, vinden ze. "Veel van de technopioniers van destijds zijn nu vijftig, dus die smachten waarschijnlijk langzamerhand ook naar een plekje in de elitecultuur", vermoedt Paul Frick. Bij Frick, 31, verliep het eerder andersom: hij studeerde eerst acht jaar lang compositie bij de Duitse componist Friedrich Goldmann, voor hij techno begon te waarderen.

Met die technopioniers doelt hij onder andere op de Detroitse legende Jeff Mills, die twee jaar geleden optrad met de Philharmonique de Montpellier. Afkraken willen ze het niet, maar een heel interessant experiment? Nee. "Hij speelt gewoon zijn oude hits, maar dan met een begeleidend orkest", vat Daniel Brandt het zuinigjes samen. "Dat gaat meer in de richting van 'Metallica with Strings' dan dat hij echt nieuwe wegen zoekt."

Of 'Charlie Parker with strings', 'Clifford Brown with strings', of al die andere jazzsolisten die zich in de jaren vijftig ineens door zoetsappige strijkers lieten begeleiden. "Er zijn inderdaad parallellen met jazz te trekken", zegt Frick. "Maar de jazzscene is tegenwoordig natuurlijk een ingekakte bedoening, zelfs als de muziek vaak goed is. Iets uit de techno zal zich ook wel die kant op ontwikkelen, maar hopelijk niet onze muziek."

Toch kunnen de drie moeilijk met droge ogen beweren dat ze gewoon rechttoe-rechtaan techno maken. Dat doen ze dan ook niet. Ze hebben elkaar juist gevonden in de gemeenschappelijke interesse om techno, jazz en hedendaags gecomponeerde muziek te mengen. En in een gedeelde voorliefde voor muzikanten als Matthew Herbert, de Britse elektronische producer die met zijn eigen bigband een geheel nieuw orkestgeluid probeerde uit te vinden. "Natuurlijk werken wij ook met bepaalde intellectuele concepten", geeft Frick toe. "Maar als je staat te jammen, moet je die ook weer uit je hoofd zetten, dan moet het intuïtief gaan."

En zo is een geluid ontstaan dat een brug slaat tussen enerzijds de minimal techno en anderzijds de minimal music zoals we die van Terry Riley en Steve Reich kennen. De vierkwartsmaat domineert, maar hij buldert niet. Met de drie percussionisten wordt eerder een subtiele ritmische basis gelegd waarover de ongewone klankkleuren langzaam uitgerold worden. Muziek waar je progressie in kunt horen, eerder bedoeld voor de koptelefoon dan voor de dansvloer.

Is dat dan toch niet gek? Dat techno, de muziek die ooit de bevrijding van het lichaam vierde, inmiddels gespeeld wordt door klassieke muzikanten die uitgebreid repeteren voor een optreden, en daardoor juist in een strak keurslijf zitten? "Ik vind die tegenstelling een beetje kunstmatig", antwoordt Frick. "Als je het over barokmuziek hebt, oké, die zit inderdaad in een keurslijf. Maar een symfonie van Mahler is wat mij betreft net zo'n daad van muzikale bevrijding als een technofeest." Dat je moet repeteren om die goed ten gehore te brengen doet daar niets aan af.

En hoe moet je dan naar zo'n concert luisteren? Brandt: "Ik vind het vaak onprettig om bij een klassiek concert te zitten, waar iedereen zo stokstijf stil zit. Aan de andere kant heb je technofeesten waar iedereen alleen maar rond de bar hangt. Het klinkt flauw, maar ik hoop dat wij ergens in het midden zitten. Bij onze eerste try-out op het Eurosonic festival in Groningen werkte dat goed. Bij sommige stukken werd het publiek automatisch aandachtig, maanden mensen elkaar om stil te zijn."

Dat er verschillen bestaan tussen klassieke en elektronische muzikanten, dat is echter wel een gegeven. Veel van de ensembleleden komen uit de hedendaags klassieke scene in Berlijn. "Het interessante daaraan", vindt Brandt, "is dat zij een heel ander gevoel voor ritme hebben. Ze zijn niet zo op de groove georiënteerd. Je geeft ze een vel met noten, en die spelen ze dan perfect, maar groove is natuurlijk iets heel anders. Dat moet je op de een of andere manier bij elkaar brengen, zodat de groovende en de niet-groovende muzikanten als een eenheid klinken. Door dat soort spanningen komt de muziek verder."

Het Brandt Brauer Frick Ensemble treedt zondag op in Paradiso in Amsterdam, en in juli op het North Sea Jazz Festival. De debuutcd 'You Make Me Real' verscheen bij het label !K7. Later dit jaar komt een tweede cd uit, met uitsluitend ensemblestukken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden