Te weinig geboden luxe die noodzaak is

“Tien Mahler-symfonieën op een rijtje: is dat niet gewoon een soort reli-trip voor de kapitaalkrachtige muziekjunk?” Deze verzuchting slaakte de muziekpublicist Elmer Schönberger in een artikel jl vrijdag in NRC Handelsblad. De kop was al alarmerend: 'Red Mahler!' Het polemisch betoog gaf zowel inzicht in de gespleten liefde van de schrijver voor de muziek van Mahler, als in zijn ergernis over alle filosoferende, mystificerende en uitpluizende beschrijvingen over de man en diens werken, en over de zwelgende kanten aan de uitvoeringen. Hij vat dat alles samen als 'een cultuur van groot, groter, grootst, van smartelijk, tragischer, allerverschrikkelijkst, en van meeslepend, wurgender, overrompelendst'.

FRANZ STRAATMAN

Schönberger is niet de enige die het Mahler-feest nog vóór er één noot geklonken heeft, het liefst de rug toekeert, omdat, zoals Doran Nagan in het Algemeen Dagblad stelt “het Mahler-feest een schoolvoorbeeld is van overkill'. Hij hecht het predikaat 'grote stunt' aan dit initiatief van het Concertgebouw.

Het is waar: er wordt, zeker in Nederland, ieder seizoen veel Mahler gespeeld; ieder orkest wil de spieren trainen op de duur en de kracht van de heftigste symfonische partituren die er ooit werden geschreven. Iedere dirigent wil zijn muzikaliteit en eventuele genialiteit meten aan de hoog- en diepgaande ontladingen van Mahlers gemoed. En je kunt natuurlijk alles van Mahler in veelvoud op cd's krijgen.

Dat geldt net zo voor Rembrandt, Van Gogh, Mondriaan, Picasso, Dali, van wie je alle werken in volkleur hoogglans gedrukt thuis onder ogen kunt nemen. Het koffiedik-kijken in Mahlers zieleroerselen is zonder twijfel wat uit de hand gelopen, en de van-minuut-tot-minuut biografie in 3600 bladzijden overschrijdt mogelijk de grenzen der welvoegelijkheid, maar Rembrandt, Van Gogh, et cetera werden en worden biografisch ook binnenste buiten gekeerd, zelfs met X-stralen doorboord. Onze tijd wenst geen geheimen meer te koesteren.

Een overzichtsmanifestatie van de werken van Rembrandt, Van Gogh, Mondriaan, heeft om de inhoudelijke kant nooit zulke ach en wee reacties vooraf opgeleverd; alleen bij de commerciële kanten (zoals die ook aan het Mahler-feest kleven) werden vraagtekens geplaatst. Maar riep iemand daarom vooraf dat je Van Gogh al het hele seizoen kunt bekijken in zijn naamdragend museum, dat van Rembrandt genoeg bekend is hoe hij er uitzag op de zelfportretten in het Rijks?

Waarom dan wel de afwijzing van een Mahler-expositie met zijn complete oeuvre. Inderdaad alles eens op een rijtje met ensembles en dirigenten die een traditie opbouwden en uitbouwen in de omgang met Mahler. Want dat is het vervelende aan de muziekkunst: de componist die met trots het 'feci' (ik heb gemaakt) onder zijn noten zet, beseft dat hij het halve werk heeft geleverd: het uitvoerend ensemble is onmisbaar voor de voltooiing van de andere helft. De dirigent die zich in die relatie het dienstbaarst opstelt aan componist en zijn noten, lijkt misschien wel de verkieslijkste, maar de dirigent die zijn eigen scheppende inbreng niet wegdrukt, werkt meer in Mahlers geest.

Want de componist was vooral dirigent, die niet schroomde andermans partituren van retouches te voorzien om redenen van de smeekbede Veni creator spiritus, zijn hartstochtelijke geloofsbelijdenis in de Achtste symfonie. Hij was de dirigent die orkest èn publiek met zììn tempo-gevoel en persoonlijke accentueringen aan zijn stokje liet hangen, zoals Willem Mengelberg dat ook kon. Het is een te weinig georganiseerde luxe - die noodzaak is - om door een falanx van zo'n 625 hooggekwalificeerde musici verdeeld over vijf orkesten, geleid door zes spraakmakende oudere en jongere dirigenten, het hele oeuvre van Mahler live, als ware het een schilderijenommegang, voorgespeeld èn geïnterpreteerd te krijgen. Wie dat niet wil, of overspannen raakt van de hype eromheen, moet thuis blijven, radio en cd wegkieperen en uitsluitend partituren lezen. Maar of Mahler daar nou mee gered wordt?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden