Te vroeg voor klimaatknutselen

Ingenieurs werken aan futuristische oplossingen om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Een zeil voor de zon, zwaveldeeltjes de stratosfeer inbrengen, er zijn legio suggesties. Maar de implicaties zijn 'doodeng'.

Als je op grote schaal wolken wilt beschieten, heb je niks aan de spullen van het leger. Zelfs de basisprincipes waarmee sinds jaar en dag kanonnen worden ontworpen, zijn waardeloos. Juist daarom is het deponeren van ijskristallen op cirruswolken of zwaveldeeltjes in de stratosfeer zo'n leuke vrije opdracht voor een ingenieur. En tegelijkertijd een heel serieuze: over honderd jaar is het beschieten van wolken, of van nog veel hogere luchtlagen, misschien meer in het belang van het land dan het beschieten van vijandelijke stellingen. Want dan kan het klimaat de tegenstander van iedereen zijn.

Op de Climate Engineering Conference 2014, die vorige maand werd gehouden in Berlijn, rekende Andrew Lockley, een Britse bedrijvenadviseur met een ingenieursdiploma en een passie voor geo-engineering oftewel climate engineering oftewel klimaatknutselen, uit hoe je zo hoog schiet zonder dat het onbetaalbaar wordt.

Kanonnen van het leger mogen bijvoorbeeld niet al te groot worden, dat is niet praktisch. Dus hebben ze relatief korte lopen, en als je daarin een granaat een hoge snelheid wilt bezorgen, heb je een hoge versnelling nodig, dus een krachtig explosief. Voor een kanon dat in vredestijd met regelmatige tussenpozen de stratosfeer moet beschieten, kun je het net zo goed doen met een lange loop, waarin de nuttige lading wat vriendelijker wordt aangeduwd, maar wel gedurende een langere tijd: met gasdruk. De prijs per kilo lading zakt dan naar die van raketten, luchtschepen of vliegtuigen. Om het klimaat te redden, kortom, moet je proppenschieters bouwen.

undefined

Tientallen oplossingen

Tenzij je er natuurlijk van overtuigd bent dat een van de tientallen andere technische oplossingen voor het klimaatprobleem de ware is. Want aan suggesties is geen gebrek, en aan alle opties werd in Berlijn wel een sessie gewijd. Ze vallen in twee groepen uiteen.

De eerste bestaat uit methoden om het CO2-gas dat bij verbranding van fossiele brandstoffen en het kappen van bossen vrijkomt, ergens op te slaan waar het niet leidt tot opwarming van de aarde (als het in de lucht blijft) of verzuring van de oceanen (als het daar terechtkomt). Uiteraard verdwijnt er CO2 uit de atmosfeer als je bossen aanplant. Je kunt ook proberen de groei van algen in de oceanen te bevorderen door het 'bemesten' met ijzer van gebieden waar het water weinig ijzer bevat. Een variant daarop is 'kunstmatige opwelling': haal water uit de diepte van de oceanen, rijk aan voedsel, omhoog met pompen, aangedreven door de beweging van golven.

De tweede groep oplossingen bekommert zich niet om CO2 in oceaan en atmosfeer, maar probeert iets te doen aan de andere kant van de warmtebalans van de planeet: als er te veel binnenkomende zonnestraling wordt vastgehouden, zorg dan dat er minder binnenkomt.

Een van de oudste ideeën daarvoor is het nadoen van vulkanen: door de uitbarsting van de Pinatubo op de Filippijnen in 1991 kwam een mist van zwavelzuurdruppeltjes in de stratosfeer die de temperatuur van de wereld een paar jaar lang een halve graad omlaag bracht. Die vorm van 'zonnestraling-management', onder andere bepleit door de Nederlandse Nobelprijswinnaar Paul Crutzen, is een kandidaat om te worden uitgevoerd door het schiettuig waar Andrew Lockley op aan het studeren is.

Een ander idee is het witter maken van wolken, zodat die meer zonlicht terugkaatsen. Hoogleraar Tom Ackerman van de universiteit van Washington in Seattle weet zeker dat het kan. Kijk maar naar hoe zeeschepen dankzij hun uitstoot op satellietfoto's enorme sporen achterlaten van wolken die helderder zijn dan hun omgeving. Hij bereidt een experiment voor waarin hij verneveld zeewater in de lucht brengt, waarvan een deel de wolken boven zee moet bereiken.

undefined

Zonnestraling

Nog een andere manier om de zonnestraling tegen te houden, is een stukje van de zonneschijf af te dekken. Volgens Joan-Pau Sanchez van de Universitat Politecnica de Catalunya is het goed te doen met een constructie op de plek tussen aarde en zon die het Lagrangepunt heet, L1 om precies te zijn. Op die plek houden de zwaartekrachtsinvloeden van de twee hemellichamen elkaar in evenwicht. Om de aarde voldoende koel te houden, moet het een schijf worden met een diameter van een kleine 3000 kilometer. Als je de verminderde zonnestraling loslaat op een klimaatmodel, is het effect daarvan aan de polen groter dan aan de evenaar, rapporteerde Sanchez, en dat is precies wat je moet hebben, want de opwarming van de aarde slaat daar nu ook het hardst toe.

Wat al die plannen gemeen hebben, is dat ze, op enkele kleine oceaanbemestingsproeven na, nog volkomen theoretisch zijn. En er zijn argumenten om dat maar zo te houden, zowel technische als politieke.

Want gaat het allemaal voldoende helpen om de gestage uitstoot van broeikasgassen te compenseren? Afgelopen januari deden onderzoekers van het Geomar Helmholtz-Zentrum für Ozeanforschung in Kiel verslag van het eerste vergelijkende effectenonderzoek van klimaat-engineering. In een computermodel van het klimaat van de aarde lieten ze eerst het CO2-gehalte omhooggaan, en zetten daarna een van de voorgestelde oplossingen aan, en na een tijdje ook weer uit. De uitkomst was dat elk van de onderzochte methoden ofwel tekortschoot, ofwel grote of onvoorspelbare bijwerkingen had.

Om maar een paar voorbeelden te noemen: het herbebossen van grote oppervlakten maakt die donkerder, waardoor de aarde wat meer zonnewarmte opneemt, zodat het effect tegenvalt. En dankzij het kunstmatig opwellen van diep oceaanwater wordt er extra zonnewarmte opgeslagen in de ondiepe oceaan. Wordt het opwellen abrupt gestopt, dan gaat de temperatuur van de aarde daardoor niet alleen terug naar de oude hoge waarde, maar schiet daar zelfs voorgoed voorbij.

En het opstarten en stoppen van klimaat-knutselmethoden is iets wat buiten het bestek van klimaatmodellen valt. Wie gaat dat doen, wie gaat erover beslissen? Wat als het ene land voordeel heeft van een zonnezeil in het Lagrangepunt en het andere niet? En wat als klimaatsystemen wapens worden?

undefined

Kinderspel

Het bouwen van een kanon dat de stratosfeer kan beschieten is kinderspel vergeleken met de moeilijkheidsgraad van die vragen. Maar je ontkomt er niet aan, was de conclusie van het Australische ministerie van defensie. Onder leiding van Cheryl Durrant, directeur van een afdeling die Joint Force Intelligence Analytics and Research heet, kropen deelnemers in de huid van regeringsleiders tijdens verschillende scenario's waarin klimaattechnologie een rol speelde. Bijvoorbeeld: een groot land - neem China, of de VS - investeert in het injecteren van sulfaten in de atmosfeer om het klimaat af te koelen. De buren klagen omdat hun klimaat daarvan verslechtert. Hoe erg zouden die gevolgen moeten zijn voordat je de oorlog verklaart?

De Amerikaanse CIA ging nog verder met die scenario's en nam ze op in war games, waaraan hoge militairen en andere functionarissen deelnamen. De futuroloog Jamais Cascio was er in 2011 bij en mocht op de conferentie uit de school klappen: "Met verschillende teams moesten we keuzes maken over het toepassen van klimaat-engineering. Nog maar halverwege het spel zetten diverse landen hun kernwapens op scherp. Het was doodeng."

Dus ook al wordt het klimaat de tegenstander van iedereen, dat betekent nog niet dat de hele wereld één bondgenootschap wordt. Voor filosoof Armin Grunwald, hoofd van het bureau voor technologiebeoordeling van de Duitse Bundestag, is dat al bijna een reden om van de hele onderneming maar af te zien, zo zei hij tijdens de slotzitting. "Ik ben bang dat alleen een wereldwijde dictatuur deze systemen goed kan beheren - en dat is een argument om het maar niet te doen."

Chemtrailers lopen voorop in de discussie over geo-engineering

Geo-engineering gebeurt al lang en het is een misdaad tegen de mensheid - daarvan zijn sinds de jaren negentig duizenden mensen overtuigd geraakt. Het zijn aanhangers van de 'chemtrails'-theorie. Op allerlei websites wordt de stelling verdedigd dat contrails, de witte banen die straalvliegtuigen langs de hemel trekken, geen onschuldige condenssporen zijn.

Wat het dan wel zijn, daarover verschillen de meningen, rapporteerde de antropologe Rose Cairns op de conferentie in Berlijn. Volgens sommige websites gaat het om metaaldeeltjes die het weer beïnvloeden. Dat levert miljarden op voor bedrijven die speculeren in 'weather futures', verzekeringsproducten op de financiële markten die gekocht worden door bijvoorbeeld boeren of pretparken. Volgens anderen gaat het erom de polen versneld op te warmen, zodat de grote oliemaatschappijen daar eindelijk kunnen gaan boren. Nee, het zijn ziektekiemen, zeggen weer anderen, waarmee 'ze' de wereldbevolking naar een lager peil willen drukken.

undefined

Besmet

Het feit dat die websites hun eigen onderwerp als 'geo-engineering' of 'climate-engineering' betitelen, kan een probleem worden voor wetenschappers en bestuurders die aan serieus onderzoek en serieus beleid op dat gebied werken: die termen kunnen besmet raken als te veel mensen lucht krijgen van de complottheorie en er ook maar een onsje geloof aan hechten. Aan de andere kant, betoogt Cairns, kun je ook iets aan de complottheorie hebben: al voordat die beleidsmakers en wetenschappers een brede discussie over geo-engineering hebben opgestart, hebben de mensen achter die websites dat al gedaan. En al gaan ze uit van vergezochte samenzweringen en onjuiste ideeën over het gedrag van water in koude ijle lucht, je kunt de manier waarop ze hun standpunten verdedigen zien als een voorproefje van de te verwachten kritiek op geo-engineering.

undefined

Arrogantie

Van een website over chemtrails citeert Cairns bijvoorbeeld: "Dat de moderne wetenschap zich gedwongen voelt om dekens van giftige chemicaliën over ons te verspreiden, 24 uur per dag en zeven dagen per week, is een duidelijk teken van haar onwetendheid (chemtrails zijn giftig), arrogantie (chemtrails kunnen het probleem niet oplossen) en machteloosheid (laten we doen wat we kunnen, ook al wordt het daar alleen maar erger van)."

Dat van die giftigheid van de chemtrails is weerlegbaar, merkt Cairns op. Maar die andere twee bezwaren kun je in wetenschappelijke kringen - ook in Berlijn vorige maand - ook ingebracht horen tegen geo-engineering van het serieuze soort.

Dat wetend ga je, zegt Cairns, opeens anders aankijken tegen uitspraken van voorstanders van geo-engineering. Zoals Lee Lane, werkzaam bij de denktank American Enterprise Institute. Die merkte vorig jaar op dat het verspreiden van zwaveldeeltjes in de atmosfeer de blauwe lucht "wel wat witter zal maken, en er zal een toename van zure regen zijn door de aerosolverspreiding, maar het is onwaarschijnlijk dat dit van meer dan lokaal belang zal zijn".

undefined

Spiritueel blauw

Cairns vermoedt dat gewone burgers meer op de golflengte zullen zitten van chemtrails-activist Clifford Carnico, die in 2011 getuigde: "Het blauw heeft een betekenis voor ons, uiteindelijk op een heel diepe en spirituele manier. Toen dat blauw werd weggenomen, wist ik, tenminste in mijn hart, dat er iets heel erg verkeerd ging. En ik weet wat mijn verantwoordelijkheid is en wat me te doen staat."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden