Te voet of per fiets langs volksverhalen

Met de SagenJager op pad in het Noord-Hollandse Waterland

'De arme jongen en zijn kat', 'Het mannetje op de maan' en 'De pottenwinkel van Durgerdam'. Wie dol is op sprookjes en sagen kan vanaf vandaag per fiets of te voet op pad met de SagenJager, een digitale routeplanner vol met volksverhalen over de omgeving van het Noord-Hollandse Waterland.

De bron van de SagenJager is de Nederlandse Volksverhalenbank, waarin het Meertens Instituut ruim 44.000 verhalen heeft verzameld. "We zijn die databank momenteel verder aan het ontwikkelen, en wilden met de gekregen subsidie ook iets leuks doen voor de belastingbetaler", zegt onderzoeker orale cultuur Theo Meder. Via een smartphone of tablet kun je met de routeplanner luisteren naar sagen, broodje-aapverhalen lezen en moppen die verbonden zijn aan specifieke plekken horen. Gebruikers kunnen een eigen route samenstellen, of kiezen uit een van de vaste trajecten als 'Het Volendamse veulen en de meermin van Edam'. Wanneer je deze fietsroute volgt, slinger je langs eenentwintig duivelse, magische en historische plekken in ongeveer drieëndertig kilometer.

'Het Volendamse veulen en de meermin van Edam' start en eindigt in Monnickendam. De route loopt een stukje over het schiereiland Marken en gaat dwars door Volendam. "Daar heb je een verhaal dat min of meer verklaart waarom je op het wapen van het dorp een paard met een vis aan z'n hoef ziet", vertelt Meder.

Beweerd wordt dat er op een dag boerenmeisjes spelen bij de waterkant, als er plotseling een veulen uit het water verschijnt. Het paard laat zich door één meisje aaien, en geeft haar een visje als geschenk. Van de andere kinderen moet het dier niets hebben. Uiteindelijk gaat het meisje op de rug van het veulen zitten. Samen verdwijnen ze voorgoed in de golven. Er breekt paniek uit in het dorp. De boeren proberen het kind met man en macht terug te vinden. Dagenlang laten ze hun netten het water inzakken, maar al wat ze boven krijgen is vis. Volgens de overlevering moet dat het moment zijn geweest waarop de Volendammers beseften dat hun water bijzonder visrijk was. Ze besloten de landbouw en veeteelt in te ruilen voor de visserij.

Aan 'Het Volendamse veulen' is de opvatting verbonden dat Volendam een verbastering is van Veulendam. "Maar het is allemaal niet waar hoor!", lacht Meder. Hij vertelt dat de sage is verzonnen door de grote kolonie kunstenaars die in de tweede helft van de negentiende eeuw samenkwam in het idyllische Volendam. "Het verhaal is exact als de Griekse mythe van Zeus en Europa." Voor nu focust de SagenJager zich alleen op Waterland. Daar verzamelde Cornelis Bakker rond 1900 intensief verhalen. "Als arts met een uitgebreide praktijk, voer en liep hij veel door die contreien. Het is dankzij zijn veldwerk dat we zo veel sagen en liedjes hebben." De ruim honderd verhalen die de SagenJager telt zijn stuk voor stuk verzameld door 'dokter Bakker'.

Als de SagenJager aanslaat, zal het volgende gebied dat aan de routeplanner wordt toegevoegd de Friese Wouden zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden