Te veel grazers? Welkom wolf

Ons land kent vele tradities. Oliebollen, pakjesavond, de kermis in Laren, onze oranjegekte, beschuit-met-muisjes; te veel om op te noemen. Sommige zijn eeuwen oud, andere pas kort geleden aan ons erfgoed toegevoegd. Twee kraakverse Hollandse tradities zijn het jaarlijks terugkerende gedoe over Zwarte Piet en het gezanik over de dieren in de Oostvaardersplassen.


We zitten nu - Sint en Piet veilig teruggekeerd in Madrid - midden in de Hoekse en Kabeljauwse relschopperij over de grote grazers bij Almere. Zijn het er te veel? Of niet? Moeten ze worden bijgevoerd? Of niet? Afgeschoten? Of niet? Vormen de Oostvaardersplassen een mooi natuurlijk ecosysteem? Of is het een mislukte dierentuin met een hek? Is Frans Vera een visionair of een mafkees? Snapt de politiek wel waar het over gaat? Alle kranten hebben er de laatste weken halve katernen en soms zelfs de voorpagina voor ingeruimd.


Lijdend voorwerp van dit alles zijn de grote grazers: in dit geval konikpaarden, heckrunderen en edelherten. Daarvan lopen er een heleboel rond in de Oostvaardersplassen. Echt een heleboel en omdat deze dieren planteneters zijn, eten ze de vegetatie die er groeit. Dat kunnen we ze niet kwalijk nemen. Omdat er veel grazers zijn, wordt er veel vegetatie opgegeten; zoveel dat het gebied er grotendeels uitziet als een kale woestenij, kort gras met hier en daar een dode boom.


Daar kun je op twee manieren tegenaan kijken. Óf het is gewoon wat de natuur ervan bakt; de beschikbare hoeveelheid voedsel zorgt voor regulering door jaarlijks een derde van de dieren te laten sterven. Dat gebeurt in Afrika ook. Óf het is een kunstmatige ellende, met duizenden binnen een hek opgesloten grote grazers die amper voldoende voedsel hebben en daardoor het gebied tot de laatste spriet en tak kaalvreten.


De Oostvaardersplassen zijn een natuurgebied. Maar geen eeuwenoud, uitgebalanceerd ecosysteem: een eeuw geleden zwommen er spieringen en ansjovisjes in een ondiepe zee en later was het een groot zoetwatermeer dat werd drooggepompt. Een deel bleek onbruikbaar en dat deel verwilderde tot de huidige steen des aanstoots. Omdat we in dit land niets zomaar aan zijn lot kunnen overlaten (dát was pas een experiment geweest!) wordt er beheerd. Met grote grazers. En nu denkt men dat hier een volwaardig ecosysteem is ontstaan. Zomaar. Het is een misvatting. Ieder ecosysteem, waar ook ter wereld, heeft een voedselpiramide met roofdieren aan de top. Leeuwen, wolven, beren, tijgers, poema's, luipaarden. Die ontbreken in dat zompige land tussen Almere en Lelystad. En dat is het probleem.


In het Amerikaanse Yellowstone Park heerste een tijdlang hetzelfde probleem: een kaal gebied met een overschot aan herten omdat de wolven er waren uitgeroeid. Een aantal jaren geleden heeft men wolven geherintroduceerd, en zie: het landschap veerde mira- culeus op. Struiken en bomen ontsproten, de vegetatie herstelde zich, insecten en vogels keerden terug, de erosie verminderde en rivieren en beken hernamen hun oude, meanderende loop. De simpele (her)introductie van de wolf bleek het panacé. Daarom dit ideetje voor de Oostvaardersplassen: zet er een lekkere roedel wolven in. Dan wordt het pas échte natuur.


Jelle Reumer is paleontoloog

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden