Te lang, te saai, te moeilijk en alleen met trucjes goed te doen

Veel kritiek op centraal eindexamen Nederlands op het vwo

'Bijzonder vereerd' is filosoof Hans Schnitzler dat zijn tekst afgelopen donderdag is gebruikt voor het vwo-eindexamen Nederlands, laat hij via Twitter weten. Tegelijkertijd legt hij de vinger op de zere plek: "Het goede antwoord op vraag 31 is A, B en C." Voor de geëxamineerde vwo-scholier geldt dat slechts één antwoord juist is.

"Jongejonge, wat een saaie vragen", constateert Rutger Bregman. Ook hij beet zijn tanden stuk op zijn eigen essay. Drie van de zestien examenvragen had hij fout. "Pff, wat een moeilijke vragen. Van welk type argumentatie heb ik vooral gebruik gemaakt"? # geenidee." Ga je zo een tekst wel beter begrijpen, vraagt Bregman zich af.

Dat is precies waar een groeiende groep critici, docenten en wetenschappers, al jaren over klaagt. Gaat het centraal eindexamen Nederlands voor het vwo nog wel over lees- en argumentatievaardigheid? In hun ogen is het meer een kwestie van trucjes leren. Een eenduidige, bijna wiskundige manier van toetsen die geen ruimte laat voor meerdere interpretaties en argumenten, luidt hun kritiek.

En er zijn zorgen dat dit 'hun mooie vak' beschadigt. Want wie vindt Nederlands nog leuk en wil het gaan studeren als het daar om draait? Het vak is door alle voorbereidingen om leerlingen trucjes te leren, saai geworden.

Scherp commentaar komt opnieuw van hoogleraar Marc van Oostendorp, verbonden aan de Universiteit Leiden en het Meertensinstituut. Met andere wetenschappers schreef de taalkundige drie jaar geleden een open brief naar de Tweede Kamer. Op álle niveaus zijn de examens Nederlands slecht en toetsen ze op geen enkele manier de kennis en vaardigheden die iemand heeft, constateerden zij. Deze week maakte hij voor de vierde achtereenvolgende keer het vwo-examen en hij concludeert dat er nog niet veel is verbeterd, 'al zijn er minder fouten en slordigheden'.

Hij twijfelt eraan of het centrale examen wel een goede manier is voor het toetsen van tekstbegrip en argumentatievaardigheid. "Neem een meerkeuzevraag. Misschien zijn meerdere antwoorden verdedigbaar, maar de ruimte om die ook goed te rekenen is er niet."

Docente Christine Brackmann van het Christiaan Huygenscollege in Eindhoven en bestuurslid van de sectie Nederlands van de Vereniging Levende Talen, vindt dat het centraal examen geen recht doet aan haar vak. "Dat is veel breder dan leesvaardigheid." En ook zij heeft kritiek op de manier van toetsen. "De gestelde vragen maken lang niet altijd duidelijk of een leerling werkelijk inzicht heeft in een tekst. Elk jaar leveren de antwoorden discussies op, omdat meerdere uitkomsten mogelijk lijken. Voor een kritische reflectie van de leerling op een tekst is geen ruimte."

Echt teleurgesteld is ze over de lengte van het vwo-examen van deze week. "Spelling telt dit jaar mee. Het College voor Toetsen en Examens beloofde te zorgen voor voldoende tijd zodat leerlingen hun werk konden nakijken." Maar de tekst was minstens zo lang als in voorgaande jaren, constateert ze. Bijna negentig procent van haar leerlingen bleef tot het einde toe werken. "En nog vertelden velen dat ze het moesten afraffelen. Het examen was beduidend zwaarder."

Dat komt overeen met de hoos aan klachten over dit examen - 'te lang', 'te moeilijk' - bij het scholierencomité Laks. De teller stond gisteravond op 21.870 meldingen van vwo-scholieren over hun eerste examen. Dat ligt dichtbij het record van 22.000 klachten van vorig jaar, over hetzelfde centraal schriftelijk. "Een duidelijk signaal dat het niet goed zit", zegt woordvoerder Loran Hempenius. Het streven naar meer objectiviteit - vragen zijn goed of fout - is volgens hem doorgeslagen. "Dat botst, net als bij geschiedenis en filosofie."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden