Te groot aanbod verzwakt positie boeren

De boer of tuinder krijgt 10 cent, in de supermarkt ligt het eindproduct voor 1 euro in de schappen. Waar de tussenliggende 90 cent naar toegingen, dat weet niemand.

De mededingingsautoriteit NMA kan de vinger maar niet op de zere plek leggen. Ze had vorig jaar onderzoek laten doen naar de prijsvorming van voedingsproducten, maar dat kon niet aantonen dat een sector zoals de tussenhandel of de supermarkten zich structureel enorm verrijken aan de verwerking en doorverkoop van melk, eieren, fruit, groente of aardappelen.

De producenten blijven echter klagen over de lage prijzen die zij krijgen en de Tweede Kamer maakt zich daar zorgen over. Dit was aanleiding voor een drie dagen durende hoorzitting met vele betrokkenen, waarvan gisteren de laatste plaatshad. Ook nu kon niemand uitleggen in welk proces het meeste geld werd gestoken en/of verdiend.

Er wordt vaak naar supermarkten gewezen. Enigszins terecht, zegt Laurens Sloot van de Rijksuniversiteit Groningen. Sinds in 1998 de bodemprijzen zijn afgeschaft, concurreren supermarkten met elkaar op de A-merken. Er wordt nog maar weinig verdiend op Coca-Cola of Douwe Egberts. Op verswaren en huismerken moet dat worden teruggewonnen.

Sloot: „Zo legt een gemiddelde supermarkt op Pampers 20 procent toe, maar maken ze ongeveer 50 procent winst op brood en 40 procent op vleeswaren.” De universitair docent retail heeft het idee dat het wel eerlijke prijzen zijn. „Vion Food is een sterke marktleider, die levert circa 60 procent van het vlees. Ik geloof niet dat zij zich door supermarkten wat betreft de vleesprijs onder druk laten zetten.”

De verdenking komt daardoor bij de tussenhandel te liggen. Willem Baljeu, bestuurslid van de Agrarische Groothandel, wil daar niets van weten. „Ik vind dat tuinbouwproducenten te weinig geld krijgen voor hun producten. Dat komt vooral door overproductie, zoals bij de paprika. Bij makkelijk inwisselbare producten is dat voor de producent een groot probleem.”

Is het een idee dat de boeren en tuinders zelf hun product gaan verhandelen? Hans van Es, directeur Dutch Produce Association, ziet telers en tuinders niet zo snel zelf hun eigen handel doen, ook niet als ze daarbij intensief samenwerken. „Handel is een apart metier.” Hij noemt zichzelf een ’goede afnemer, die wél op het scherp van de snede opereert’.

Onderzoeker Frank Bunte zet vraagtekens bij de werkwijze tussen leveranciers en supermarkten. Hij benadrukt, net als veel anderen, dat de enige echte oorzaak van de lage prijs het overaanbod is. Een enkeling pleitte voor meer openheid over de prijsvorming tussen de verschillende ketens, maar de meerderheid wil gewoon de markt haar werk laten doen. Er moet iets te onderhandelen blijven, en dat lukt niet als iedereen alles van elkaar weet.

De directeur van Friesland Campina, Werner Buck, vraagt zich af of een open markt de producent helpt. „Hoe transparanter, des te groter de neiging om aan de inkoopkant op zo’n laag mogelijke prijs te gaan zitten. En over de hoogte van de prijs word je het toch nooit eens.” Veehouder Jan Cees Vogelaar begrijpt de ophef over de prijzen niet. „Ik heb me verbaasd over alle overtrokken reacties na één slecht jaar. De markt is zich aan het ontwikkelen, en liberalisering gaat met schokken gepaard, dat weet toch iedereen?”

Buck wijst ook op de moordende mondiale concurrentie. Volgens de Nederlandse Aardappelorganisatie is er een ’enorme overcapaciteit’. Aardappelproducent Jaap Haanstra: „Wij hebben een ramp als er geen ramp gebeurt”, doelend op droogte of andere oorzaken voor het mislukken van een oogst elders ter wereld. „Anders is het aanbod namelijk veel te hoog.” Het aanbod komt in bijna ieders bijdrage terug. Gerard van Tilburg van Royal Cosun: „Zolang er een overschot is, zijn alle maatregelen van bovenaf gerommel in de marge.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden