TBS-probleem bij de wortel aanpakken

Het is heel terecht dat er extra plaatsen komen voor TBS-veroordeelden in de Bijlmerbajes te Amsterdam. Maar er moet ook gewerkt worden aan de vermindering van de noodzaak van TBS. De geestelijke gezondheidzorg (GGZ) biedt daartoe de sleutel. De auteurs zijn lid van de CDA-Tweede Kamerfractie.

Zij kunnen niet in een gevangenis (penitentiaire inrichting) verblijven zonder hardnekkige of blijvende schade op te lopen. In het gevangeniswezen gelden zij als 'detentie-ongeschikt', zodat overplaatsing naar een voor hen meer geschikte omgeving noodzakelijk is. Velen van deze gedetineerden zijn juist als gevolg van hun stoornis in aanraking met het strafrecht gekomen. Het aantal dat nog wel binnen het gevangeniswezen kan worden opgevangen, schat men op circa 8 procent. Zij vormen een belangrijke risicogroep. Indien hun toestand wezenlijk verslechtert worden zij ongeschikt voor verdere detentie binnen de gevangenis. In dat geval zijn zij op een andere voorziening in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) aangewezen.

In totaal kampt dus meer dan 10 procent van de bevolking van onze huizen van bewaring en gevangenissen met meer of minder ernstige psychische problemen. Vroeger kwamen zulke patiënten eerder voor opname in een inrichting in aanmerking. Met het vervangen van het 'bestwil-criterium' door het 'gevaar-criterium' is de drempel daarvoor echter veel hoger geworden. Door verwaarlozing van hun aandoening, die als gevolg daarvan optreedt, raken velen tegenwoordig aan lager wal en komen zo met de criminaliteit in aanraking. Hierdoor komen ze in het justitiële circuit terecht. Vervolgens is er voor hen geen weg terug, omdat met name de gevestigde ambulante hulpverlening huiverig staat tegenover de vaak geringe behandelingsmotivatie van bijvoorbeeld seksuele delinquenten. Hun verwerpelijke gedrag, de ontkenning, de hoge recidivekansen en de noodzaak van een juridische stok achter de deur maken dat de GGZ terughoudend is om deze taak op te pakken. Naar onze mening zou dat, in het belang van deze mensen, wel moeten. Daarnaast kan een effectieve GGZ-opvang de samenleving ook veel kosten besparen.

Wij stellen dan ook voor dat de toegankelijkheid van de geestelijke gezondheidszorg voor (ex-) forensische patiënten vergroot wordt. Hulpverleners van GGZ-instellingen moeten de gelegenheid krijgen meer te investeren in het opnieuw ontwikkelen en opbouwen van vaardigheden om met zulke patiënten om te gaan. Dat is mogelijk langs de weg van een geleidelijke instroom van patiënten uit het justitiële circuit.

Ook met poliklinische en ambulante (dag)behandeling kan de GGZ nog veel winst boeken, mits de randvoorwaarden (juridische stok achter de deur) en financiën in orde zijn. Een proces van zorgvuldige indicering zal moeten bepalen of een gedetineerde in een aangepaste GGZ-omgeving plaatsing verdient of dat binnen een penitentiaire inrichting de benodigde zorg verleend kan worden.

Het oude adagium dat 'in een gevangenis niet wordt behandeld, maar begeleid', verdient stellig opnieuw doordenking. Zo is het voor ons onbegrijpelijk dat in tegenstelling tot de VS, Canada en het Verenigd Koninkrijk in Nederlandse gevangenissen nauwelijks op methodische wijze individuele of groepscounseling wordt aangeboden aan seksuele delinquenten. Verder is een uitbreiding van de capaciteit in onder meer forensische psychiatrische klinieken en afdelingen geboden.

Grote vraag is of in deze kabinetsperiode nog veel nieuwe initiatieven van de grond komen. De voortekenen lijken niet erg gunstig. De tot nu toe uitgelekte berichten over de Miljoenennota maken geen melding van extra claims van de beide ministers op dit terrein en helemaal niet van gehonoreerde claims. Dit kan een teken zijn dat de ministers het probleem nog altijd onderschatten. Onlangs is een overleg in de Tweede Kamer over deze problematiek op verzoek van VWS uitgesteld. De nieuwe TBS-beginselenwet wacht al een jaar in de Eerste Kamer op een afrondende behandeling. Tenslotte moet er nog steeds een kabinetsstandpunt komen op de eind vorig jaar verschenen evaluatie van de wet BOPZ.

Momenteel staat in de sector volksgezondheid de thuiszorg (terecht!) flink in de schijnwerpers. Echter ook de positie van de GGZ mag niet uit het oog worden verloren!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden