Tbc wint het in India van antibiotica

Resistente superbacteriën maken steeds meer Indiërs resistent

'Antibiotica-protocol' staat er op een handboekje in zakformaat dat microbiologe dr. Camilla Rodrigues in Mumbai omhooghoudt. Het is een handleiding voor artsen die beschrijft welke antibiotica ingezet moeten worden voor verschillende infecties. Het boekje is een van de maatregelen die de Indiase regering treft om de opkomst van resistente 'superbacteriën' tegen te gaan.

India is wat dat fenomeen betreft een van de brandhaarden in de wereld, met ernstige consequenties: zo sterven er volgens het Indiase ministerie van gezondheid en familiewelzijn in India elke drie minuten twee personen aan tbc, zo'n 370.000 per jaar. De ziekte wordt steeds moeilijker behandelbaar. Het aantal gevallen van tbc dat niet bestreden kan worden met antibiotica neemt toe.

In de wachtkamer voor het tbc-spreekuur van een drukbezochte kliniek in Mumbai hebben superbacteriën hun intrede al gedaan. Gerochel en gekuch in de ene hoek, een broodmagere man in de andere. Een enkeling met een mondkapje wordt zorgvuldig gemeden door de andere wachtenden.

"Een van de redenen van resistentie bij tbc zijn niet-afgemaakte kuren", vertelt Rodrigues, hoofd microbiologie van het Hinduja-ziekenhuis in Mumbai. "Mensen beginnen zich na een paar maanden beter te voelen en stoppen halverwege de behandeling. Of ze hebben geen geld meer voor medicijnen. Een volgende keer zou die specifieke antibioticakuur niet meer kunnen werken. Steeds zwaardere, langere en giftiger behandelingen zijn dan nodig om de bacteriën te bestrijden."

Een eerste tbc-behandeling duurt zes maanden, een volgende multidrugresistente kuur anderhalf tot twee jaar. Soms zijn de bijwerkingen zo ondraaglijk dat mensen de behandeling stoppen.

Een andere oorzaak van resistentie is dat in India antibiotica vaak nog steeds zonder recept te verkrijgen zijn. Dit ondanks een richtlijn die daarover recentelijk uitkwam.

Het Hinduja-ziekenhuis probeert het probleem te lijf te gaan door mensen voor te lichten. "We doen er alles aan om de bewustwording te vergroten, bij patiënten, maar ook bij huisartsen." Op overheidsniveau is er een nationaal tbc-controleprogramma op basis van onder andere monitoring van behandeling.

De Indiase overheid neemt nog andere, modernere initiatieven om het antibioticagebruik in goede banen te leiden. Zo is er een app voor huisartsen die aangeeft welke medicijnen moeten worden voorgeschreven bij welke infectie en hoe lang.

In Mumbai is er op buurtniveau een project waarbij apothekers de antibiotica controleren die zij hebben uitgegeven. Mensen die van twee dollar per dag moeten leven, kunnen het zich niet veroorloven een dag inkomsten te verliezen door lange wachtrijen in een verafgelegen ziekenhuis. Ze gaan daarom liever naar de apotheker op de hoek.

De apothekers krijgen een training hoe zij tbc moeten herkennen en verwijzen mensen naar een ziekenhuis voor een diagnose. Daarna geven zij de patiënten steeds hun dosis en zien erop toe dat ze elke dag hun pillen slikken. Als mensen niet verschijnen, bezoekt de apotheker de mensen thuis. "Ik ben meer een soort sociaal werker nu", zei een apotheker tegen de krant Mumbai Mirror.

Op het microbiologische laboratorium waar Rodrigues werkt, worden tbc-kweekjes van de hele stad getest. Laboranten in blauwe pakken en een soort gasmasker met drie ronde schuiven voor hun gezicht bekijken de kweekjes door een microscoop in een glazen kast. Na de test krijgt de patiënt een oordeel op zijn dossier: MDR-TB (multi-drug-resistent) of XDR-TB (extensively drug-resistent).

Het kweekje van marathonloper en sportlerares Shishma Chougule (42) werd ook in Hinduja getest. Zij bleek multiresistente tbc te hebben. De ziekte en de behandeling waren een hel. Ze woog nog maar 45 kilo en door de zware medicijnen kon ze slecht zien en kreeg ze last van haar schildklier. "Elke dag moest ik zeventien pillen slikken en mezelf injecteren." Het enige dat ze kon binnenhouden was een mengsel van rijst, melk en een rauw ei. "Ik schuifelde langzamer dan de stokoude vrouwen bij mij in de buurt", vertelt de marathonloper.

Nu weegt ze weer 52 kilo en kan ze lopen met behulp van een metalen beugel die haar rug recht houdt. "We gaan een van de medicijnsoorten stoppen, want het gezichtsverlies kan permanent zijn", zegt longarts Udwadia, haar behandelaar. "Je bent al voor 70 procent genezen. Zie de behandeling maar als een soort marathon."

Superbacteriën

Een 'superbacterie' is een bacterie die resistent is geworden voor een of meerdere antibiotica, waardoor bepaalde infecties onbehandelbaar worden. In 2050 zullen wereldwijd meer mensen overlijden aan de gevolgen van resistente superbugs dan aan kanker. Volgens de Review on Antimicrobial Resistance zullen tien miljoen meer patiënten doodgaan aan voorheen behandelbare ziektes zoals longontsteking, griep en andere infecties.

Verschillende ziektes zoals tbc, staphylococcus, E. Coli-infecties en tyfus veranderen in 'superbugs'. Het probleem doet zich wereldwijd voor, met name in landen als Brazilië, Rusland, India en China, maar ook in Zuid(oost)-Europa, en is een universeel probleem geworden.

"Farmaceutische bedrijven doen geen onderzoek meer naar antibiotica", zegt microbiologe Rodrigues van het Hinduja-ziekenhuis in Mumbai. "Als een nieuw antibioticum wordt ontdekt, kost het twintig jaar onderzoek voor het op de markt komt. Het is lucratiever om onderzoek te doen naar obesitas of impotentie. Maar als we niets doen aan 'superbugs', stevenen we af op een ramp."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden