Taylor zit op het randje van de neuro-romantiek

Het zat er aan te komen, maar je herkent het niet meteen: neuro-romantiek. Het gaat om een lichtelijk ontremde Viering van ’s mensen Lot waarin attributen worden gebruikt die uitdrukkelijk uit een andere sfeer komen (neurologie in dit geval) die niets uitstaande heeft met Viering of Lot.

Ik doel op het gebruik van de linker en de rechter hersenhelft door Jill Bolte Taylor een Amerikaanse neuro-anatoom. Zij schreef een boek onder de titel ’My stroke of insight’ waarin ze beschrijft wat ze doormaakte tijdens en na een ernstige bloeding in haar linker hersenhelft.

U kunt deze beschrijving ook beluisteren op YouTube onder haar naam. In dat filmpje vertelt ze het gebeuren op die typisch Amerikaanse wijze waar je je als Nederlander ongemakkelijk bij voelt. Wij leven onder half tot zwaar bewolkte luchten en voelen een zekere gêne in de nabijheid van die rare opgetogenheid waarmee Amerikanen grote rampen welhaast verwelkomen als een heerlijke test voor hun optimisme.

Haar boek is bedoeld als verslag van een bezoek aan een gebied waar helaas wel veel mensen komen, maar die niet beseffen wat hen overkomt omdat ze neurologisch blind zijn.

Jill is neuro-anatoom en beseft halverwege de catastrofe: wat een unieke kans, ik ben hersenwetenschapper en ik zit midden in een beroerte!

Haar linker hersenhelft valt deels uit en ze beschrijft wat een mens meemaakt met de resterende rechter helft. Zij begint met een verkenning van de verschillen tussen onze twee hersenhelften. Grofweg is Links voor analyse. Rechts voor synthese. Links telt minuten. Rechts leeft in de eindeloosheid van het eeuwige. Men voelt zich dan ook één met de wereld als Links stuk is. Rechts zit diepe innerlijke vrede, Links vraagt zich van alles af over Diep, Innerlijk en Vrede. Rechts ziet ruimte, samenhang, panorama. Links sorteert, formaliseert, is pointillistisch. De leerboeken zijn het hier overigens maar zeer ten dele mee eens. Maar iedereen is het er wel over eens dat in 85 procent van de mensen taal links zit en in 15 procent aan de andere kant en in niemand aan beide kanten of overal een beetje.

Hier een fragment van Taylor’s beschrijving: ‘Los van het analytische oordeel van mijn linker hersenhelft, werd ik volledig meegesleept door gevoelens van rust, veiligheid, zegening, euforie en alwetendheid.’

Links was niet helemaal dood want ze begreep ook dat deze belevenis absurd was en een teken van ernstige neuronale problematiek. Nog verwarrender is dat ze zich, zwevend in die oceaan van Rechts, al het gespartel op het droge van Links nog kan herinneren.

Dat pleit er eerder voor dat haar wetenschappelijke leven in beide hemisferen vertegenwoordigd is, alleen Links in de verbeten versie en Rechts in een meer ontspannen atmosfeer. Ik probeer maar wat.

Taylor ontkomt niet aan de moeilijk te omzeilen neiging om haar brein als een bril te beschrijven, als een prothese die het Ik gebruikt om de wereld in te kunnen blikken. In veel passages heeft ze het over haar persoonlijkheid als een Iets dat niet met haar hersenen samenvalt, maar dat zich daar op de een of andere wijze pal náást bevindt. Zo besluit ze om emotioneel pijnlijke neurocircuits uit te schakelen.

Taylor: ‘Dus zei ik tegen mijn hersenen dat ik dat geen prettig gevoel vond, en dat ik niet langer wilde inhaken op dergelijke neuronale circuits. Ik ontdekte dat ik mijn linker geest kon gebruiken om via taal direct mijn brein toe te spreken om het te laten weten wat ik wel en niet wilde.’

Dit is misschien op het randje qua neuro-romantiek, maar hier hebben we een echte doorbraak: ‘Ik heb het bewustzijn van mijn linker hersenhelft doen herrijzen om anderen te helpen bij het bereiken van diezelfde innerlijke vrede – zonder een beroerte te hoeven doormaken.’

Taylor legt ook uit hoe ze er in slaagde een Linkse activiteit als haar boek tot stand te brengen rond de Rechtse vlucht in het Al. Zij vertelt dat ze een jaar lang werkte aan de Linkse (= verbale reconstructie van het gebeuren Rechts) met behulp van een ‘Gestalt therapist’ (haar cursivering).

Ik zal niet de enige zijn die zich afvraagt: en wat was dan de bijzondere vaardigheid die deze ‘Gestalt therapist’ in staat stelde een brug te bouwen tussen Links en Rechts? Als het maar niet dezelfde Gestalt-goochelaar is die incest uit elk brein weet op te graven dat zich meldt met een honorarium.

Neurofilosofisch is Taylor’s boek een waar geschenk omdat zij zonder enige filosofische preutsheid een aantal verwarringen rond hersenwerking in duidelijke lijnen neerzet. Haar argeloosheid biedt de filosoof een unieke kans.

Maar er is ook een andere dimensie.

Wat mij het diepste trof in haar boek was niet de epistemologische verwarring, maar de beschrijving van het herstel van neurologische functies. Het millimeter voor millimeter terugvinden, of terugplaatsen, van alles wat verloren ging aan herinnering en vaardigheden. Het kostte haar acht jaar! Haar boek is ook een pleidooi voor het geduld, het eindeloze geduld, dat mensen met hersenletsel moeten opbrengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden