Taylor ontsnapt aan machteloos tribunaal

President Charles Taylor van Liberia wist woensdag niet hoe snel hij Ghana moest verlaten toen hij ineens een gezocht oorlogsmisdadiger bleek te zijn. Maar het is de vraag wat het effect zal zijn van deze rechtstreekse aanval door het Sierra Leone-tribunaal.

Sybilla Claus

AMSTERDAM - Als een held werd president Charles Taylor gisteren door duizenden Liberianen ingehaald op het vliegveld van de hoofdstad Monrovia. IJlings had hij Ghana verlaten nadat het Sierra Leone-tribunaal hem tot gezochte oorlogsmisdadiger had verklaard.

Eerder op de woensdag was Taylor -als altijd strak in een modieus pak plus zonnebril- nog het middelpunt van vredesbesprekingen in Ghana. ,,Ik kan de genocide in dit land niet langer aanzien' verklaarde hij toen. Een opmerkelijke uitspraak voor de krijgsheer die zijn eigen land en de regio in het verderf stortte. De presidenten Mbeki van Zuid-Afrika en Obasanjo van Nigeria waren dinsdag naar Ghana gekomen om Taylor onder druk te zetten om met de twee rebellengroepen vrede te sluiten. De oud-krijgsheer heeft nog maar een derde van het land in handen.

De vluchtscène in Ghana was het resultaat van een clash tussen de 'zachte' Afrikaanse diplomatie en de harde Amerikaanse aanpak. Het Sierra Leone-tribunaal is officieel een samenwerking van de Verenigde Naties en Sierra Leone. Maar in feite hebben de Verenigde Staten het tribunaal van de grond gekregen, grotendeels gefinancierd en hebben de Amerikanen sleutelposities ingenomen. Zo heeft hoofdaanklager David Crane op het Pentagon gewerkt en komt hoofdonderzoeker Alan White ook uit de VS.

Het tribunaal ging in maart van start, en toen was al duidelijk dat ook Charles Taylor vervolgd zou worden vanwege zijn verregaande betrokkenheid bij het geweld in Sierra Leone. Toch wachtte hoofdaanklager Crane tot Taylor in Ghana was eer hij de aanklacht bekend maakte in de hoop dat de Ghanese overheid hem zou uitleveren. ,,De Amerikanen hebben namelijk na het fiasco in Somalië weinig zin om mariniers naar Liberia te sturen om Taylor op te pakken. Sierra Leone is daar evenmin toe in staat', zegt Liberia-deskundige Stephen Ellis van het Afrika Studiecentrum in Leiden.

Ellis vindt de aanpak van Crane 'goedkoop en hoogst onrealistisch'. ,,Taylor was door de Ghanese president uitgenodigd voor vredesoverleg, dus hem uitleveren zou tegen alle diplomatieke normen ingaan. Het zou een ongekend precedent scheppen, en heel bedreigend zijn voor alle Afrikaanse leiders.'

Een verblijf in Europa wordt nu gevaarlijk voor Taylor, dus hij zal zich wel in Liberia schuilhouden. Waarmee ook de harde Westerse aanpak, net als de Afrikaanse fluwelen handschoenen, weinig oplevert. ,,Als hij op vrije voeten blijft kun je zelfs concluderen dat het tribunaal geen macht heeft, wat juist contraproductief werkt', aldus Ellis.

Gisteren maakte Taylor bekend dat hij zijn vice-president heeft laten arresteren voor een vermeende couppoging. Het kan zijn dat de aanklacht hem paranoïde maakt, maar voor hetzelfde geld wordt hij een dezer dagen vermoord, net zoals zijn voorganger Samuel Doe.

Toch zal Liberia zonder Taylor niet stabieler zijn dan met deze krijgsheer. Volgens Ellis is er een machtsvacuüm, en is er geen enkele politicus van statuur die nu president van Liberia kan worden: ,,Jammer, maar de instabiliteit zal blijven. Als Taylor van het toneel verdwijnt, zal iemand anders Monrovia innemen.'

De vredesbesprekingen zijn eigenlijk ook niet serieus te nemen. Geen van de gewapende groepen heeft echt zin in vrede, simpelweg omdat strijden en plunderen meer oplevert. Zo kwam rebellengroep Lurd pas in Ghana aan, toen Taylor alweer bijna vertrokken was.

In buurland Sierra Leone bleek alleen een internationale militaire macht na jarenlange burgeroorlog in staat vrede te brengen. Ruud Lubbers, hoofd van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR, riep vorige maand nog op tot afzetting van Taylor. Maar zolang de internationale gemeenschap het laat bij halfslachtige pogingen om de kwestie-Liberia aan te pakken verandert er niets.

Taylor wordt verdacht van steun aan de rebellen van het Revolutionair Verenigd Front (Ruf), dat tien jaar lang in Sierra Leone streed om de regering ten val te brengen en de diamantmijnen in bezit te krijgen. Ook handelde hij met Al-Kaida en de Oekraïense maffia in wapens en diamanten. Tijdens de oorlog zijn tienduizenden burgers omgekomen, of met kapmessen gruwelijk verminkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden