Tariq boeit ook Marokko

Marokko over Tariq Ramadan: ’Briljant verdediger islam’, ’geen wetenschapper’, ’narcistische ruiter, religie is zijn strijdros’

Als de Franse tv een debat met Tariq Ramadan organiseert, wordt daar ook in Marokko graag naar gekeken. De 39-jarige Imane Kadiri werkt als psychiater in een ziekenhuis in Rabat. Ze herinnert zich hoe de bruggenbouwer het vuur na aan de schenen gelegd kreeg door de Franse president Nicolas Sarkozy. „Het zal een jaar of vijf geleden zijn, Sarkozy was nog minister van binnenlandse zaken. Hij vroeg hoe Ramadan dacht over stenigen van vrouwen, die ontucht hebben gepleegd. Zijn broer in Zwitserland had dat kort daarvoor bepleit. Ramadan sprak zich er niet tegen uit, of niet onmiddellijk, maar mompelde iets over een moratorium.”

Het is een van de weinige keren dat de psychiater Ramadan in een debat in verlegenheid zag: „In de regel verplettert hij zijn tegenstanders. Hij is verbaal ongelofelijk begaafd. Het is een charmante man, met charisma, altijd strak in het pak, doet het op tv goed. Als moderne vrouw heb ik moeite met hem, want ik ben bang dat zijn gedachten over vrouwen, homo’s, gemengd zwemmen, dat soort issues, behoorlijk orthodox zijn. Maar als moslima ben ik blij met hem. De islam kan in deze tijd wel wat steun gebruiken, zeker in het westen, en er is niemand, geen Arabier, geen moslim, die de islam zo goed kan verdedigen als hij.”

Een islam verdedigen die overspelige vrouwen wil stenigen? Met zulke vrienden heeft de islam geen vijanden meer nodig.

Kadiri schiet in de lach: „Ik geloof niet dat Ramadan voor lijfstraffen is of geweld goedkeurt, hij heeft zich daar regelmatig tegen uitgesproken. Maar hij behoort wel tot een dynastie van fundamentalisten. Zijn opa heeft de Moslimbroederschap opgericht, en zijn vader zat daar ook helemaal in. Van zo’n erfenis doe je niet gemakkelijk afstand. Zijn publiek vraagt ook een zekere radicaliteit van hem. In Europa bestaat dat vrijwel uitsluitend uit moslims in de banlieues, vooral degenen die goed zijn opgeleid maar toch voelen dat ze er niet bijhoren – die willen geen gematigde taal. Ramadan wil het Westen niet van zich vervreemden, maar zijn aanhang evenmin. Daarom drukt hij zich nogal eens vaag uit.”

Bij Franstalige Marokkanen, de elite dus, is Ramadan goed bekend. Zelf moslims, opgegroeid in een islamitisch land, lijken ze ook weinig moeite te hebben hem te plaatsen. Antropoloog Mohammed-Sghir Janjar, hoofdredacteur van het tijdschrift Prologues, waarin vaak gedegen artikelen over de islam staan, ziet Tariq Ramadan niet als academicus. „Zijn discours is politiek-religieus, niet wetenschappelijk. Het is dat van de Moslimbroederschap uit Egypte, uit op een nieuw ontwaken van de islam. Hij noemt zichzelf ook een reformistisch salafist, grof gezegd iemand die terug wil naar de begintijd van de islam, toen alles nog goed en zuiver was.”

Ook Mohammed Tozy, een vooraanstaande islamoloog aan de Universiteit van Casablanca die verschillende keren debatteerde met Tariq Ramadan, ziet hem vooral als ideoloog: „Veel capaciteiten, zeer belezen, een groot kenner van de Europese verlichting, een integere en oprechte man, maar ook iemand in een moeilijke positie. Hij wil een nieuwe islam construeren, een brug tussen ontkerkelijkte Europeanen en Europese moslims. Hij moet een westerse elite verleiden, polemiseren met islamofoben, én ervoor waken dat hij zijn eigen vaak militante aanhang niet kwijtraakt, jonge, vaak verbitterde moslims voor wie hij een held is. Dan ligt het verwijt van de ’januskop’ wel op de loer, ja. Ramadan is beschadigd, door die positie tussen twee vuren.”

Schrijver en theatermaker Driss Ksikes, voormalig hoofdredacteur van het Franstalige weekblad TelQuel, ziet in Ramadam een behendig politicus. „Hij weet precies wat hij moet zeggen tegen welk publiek, past zich goed aan. Dat is niet per se hypocriet, hij wil mensen achter zijn visie scharen. Hij zit natuurlijk met die erfenis van de Moslimbroederschap, maar dat betekent niet dat hij de leider daarvan zou zijn, of er zelfs maar toe zou behoren. Dat hij de islamitische component van de identiteit zozeer benadrukt, vind ik in tegenspraak met wat hij beweert over universele waarden, maar misschien benadrukt hij dat alleen bij een bepaald publiek.”

Ksikes zag hem vaak op tv en woonde sommige lezingen bij. Hij denkt dat Ramadan niet alleen populair is bij islamisten, maar ook bij minder conservatieve Marokkanen. „Voor hen is hij de held die het in Europa gemaakt heeft, een icoon van de Europese moslim, belezen en intelligent, naar wie geluisterd wordt.”

Hoe ziet Ksikes Ramadans doel in Europa, zijn ’project’? Ksikes: „De vernieuwing van de islam, en daarmee bedoel ik niet modernisering, want hij blijft salafist. Daaraan dankt hij zijn populariteit, ook bij Europese moslimjongeren, niet omdat hij het op een akkoordje gooit met de islam.”

Psychiater Imane Kadiri denkt daar anders over. „Tariq Ramadan heeft maar één project, en dat is Tariq Ramadan. Daar is hij narcistisch genoeg voor. Ramadan is een ruiter, religie is zijn strijdros waarop hij vooruitkomt in de wereld, daarmee kan hij zich laten zien. Hij is de kampioenverdediger van de islam, vooral in zijn eigen ogen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden