’Talibanstrijders die praten zijn geen taliban’

Onderhandelen met de taliban is het nieuwe adagium voor vrede in Afghanistan. De Pakistaanse ’vaders’ van de beweging zijn sceptisch.

Het idee domineerde de Afghanistanconferentie in Londen van twee weken geleden. Talibanstrijders moeten met geld, onderwijs en werk verleid worden om met vechten te stoppen. En er moeten gesprekken met gematigde talibanleiders komen om verzoening op gang te brengen in Afghanistan, zei de Afghaanse president Hamid Karzai, die het plan lanceerde.

Karzai heeft daarvoor hulp ingeroepen van Pakistan en Saoedi-Arabië. Beide landen hebben banden met talibanofficials. De belangrijkste talibancommandanten houden zich schuil in Pakistan, en gebruiken er religieuze scholen voor opfriscursussen over hun extremistische ideologieën.

Als bemiddelaars had Karzai misschien mensen als Hamid Gul en Amir Sultan Tarar –beter bekend als ’Kolonel Imam’– in gedachten, zogeheten ’vaders van de taliban’. Beiden waren betrokken bij de vorming van het talibanregime, midden jaren negentig.

Gul was als hoofd van de Pakistaanse geheime dienst ISI van 1987 tot 1989 verantwoordelijk voor de training van Afghaanse strijders die de Russen verdreven en later deel uitmaakten van het talibanregime. Kolonel Imam was eveneens betrokken bij de training van onder anderen talibanleider mullah Omar en de opmars van de taliban.

De twee zeggen nog altijd goede contacten te onderhouden met talibanleiders. Maar terwijl westerse landen hun hoop vestigen op de verzoeningsgesprekken tussen de taliban en Afghaanse overheid, zijn deze ’talibanvaders’ –en veel analisten in Pakistan– ronduit sceptisch.

Zolang Pakistan en Saoedi-Arabië de kant van het westen kiezen, kunnen ze niet bemiddelen, zegt Gul. „Ik heb persoonlijk veel invloed. Maar zolang Amerika betrokken blijft, hebben we geen invloed.

„Zowel Pakistan als Afghanistan kunnen geen rol spelen, omdat ze zich gelieerd hebben aan de tegenstander. Dus zijn ze oppositie. Pas als de oppositie vertrekt, verandert dat scenario”, aldus de voormalige ISI-chef. „Maar als de Amerikanen er niet meer zijn, overleeft de regering van Karzai nog geen tien dagen.”

Bovendien hebben talibanwoordvoerders onderhandelingen keer op keer afgewezen, ook na de laatste handreiking van Karzai. Logisch, vindt Imam. „Waarom zouden ze praten? Alleen verliezers praten. Zij zijn aan de winnende hand. Ze hebben al 85 procent van Afghanistan onder controle.”

Ook de Nederlandse majoor-generaal Mart de Kruif, die vorig jaar de leiding had over de Isaf-troepen in Zuid-Afghanistan, zei afgelopen woensdag dat op nationaal niveau onderhandelen met de taliban alleen succesvol kan zijn als ze niet het gevoel hebben dat ze gaan winnen.

Toch waren er de afgelopen week berichten dat talibanleden hadden gesproken met Kai Eide, VN-gezant in Afghanistan. De VN en de taliban ontkennen. Gul zegt dat Eide in Doebai had gesproken met mullah Abdul Salam Zaeef, voormalige talibanambassadeur in Islamabad en Abdul Wakil Muttawakil, minister van buitenlandse zaken onder het talibanregime.

„Zij zijn geen vertegenwoordigers van mullah Omar”, zegt Gul. Dat waren ze ook anderhalf jaar geleden niet toen ze in Saoedi-Arabië gesprekken aangingen, zegt hij. „Toen ze terugkwamen berichtten ze aan mullah Omar, en wat ik je nu vertel is authentiek: ’we hebben geen enkele indruk gegeven dat we je vertegenwoordigen’.”

Op de Afghanistanconferentie is afgesproken meer dan 100 miljoen euro te stoppen in het bieden van alternatieve levens voor talibanstrijders. Maar Afghanistanexpert en journalist Rahimullah Yousafzai denkt niet dat het verzoening- en integratieprogramma veel op gaat leveren. „Misschien nemen ze het geld aan, maar of ze stoppen met strijden is de vraag. En de commandanten die hoog in de beweging zitten, vragen eerst toestemming aan mullah Omar en zijn raad.”

Ook Gul gelooft er niet in. „Als strijders praten zonder toestemming van mullah Omar zijn ze geen vertegenwoordigers van de taliban. Dus die gesprekken zijn waardeloos”, zegt hij. „Uiteindelijk moeten ze mullah Omar in vertrouwen nemen, anders komt er geen einde aan de strijd”, zegt Imam.

Een man krijgt zweepslagen van een talibancommandant. Het beeld komt uit een telefoonfilmpje dat vorige week zou zijn gemaakt bij een publieke bestraffing in de tribale gebieden in West-Pakistan. (FOTO AP)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden