Tak is Tak niet

Het meest verraderlijke aan 'De eenzame oorlog van Koos Tak', sinds drie weken op dinsdagavond bij de gezamenlijkheid van Nederland 3, is de titel. Onwillekeurig zullen er mensen zijn die zich herinneren dat ooit in het weekblad De Haagsche Post een feuilleton onder die naam is verschenen, geschreven door Eelke de Jong en Rijk de Gooijer. Tak was ook journalist, en woonde in een Abcoude-achtig dorp. Maar daar houdt dan ook de gelijkenis op met de dramaserie van Theo van Gogh, geschreven door Henri de By en Arno Kantelberg.

Het is met de verhouding tussen de tv-serie en het feuilleton bijna als met de verhouding tussen Koos Tak en Jan Spierdijk. Deze was chef van de kunstredactie van De Telegraaf en woonde te Abcoude. Het verhaal ging dat de hilarische stuntelaar Tak geïnspireerd was op Spierdijk. Deze ontkende dat ostentatief, met als gevolg dat hij steeds vaker in het feuilleton kwam opdraven als een tamelijk onbenullige, narrige man die de scepter zwaaide over het verantwoord culturele leven te Abcoude, wat zich laat vergelijken met dat van De Telegraaf.

Martin van Amerongen, hoofdredacteur van De Groene, meent uit betrouwbare bron vernomen te hebben dat Tak beslist Spierdijk niet is. Maar dat hij gewoon model staat voor de ouder wordende, verlopen journalist. Het spookbeeld dat de schrijvers zelf van hun oudere dag hadden. Daar valt wat voor te zeggen, daar De Jong en De Gooijer in hun feuilleton nog eens Henk Hofland hebben aangehaald die tegen Vrij Nederland zei: 'Ik ben ontsnapt aan de vreselijke tragiek van ouder wordende journalisten'.

Ze lieten Tak die passage driftig met de ballpoint omlijnen: 'Het vak dat wij beoefenen is rijk aan sloppen en doodlopende stegen. Waar je ook over de redacties loopt zie je altijd wel een oude man die bezig is de afdeling filatelie te verzorgen. Dat is tragisch. (...) Je ziet nog wel eens van die doorleefde koppen van zestigjarige verslaggevers die je half lam aantreft in café Hoppe of in Nieuwspoort. Dat zijn toch een beetje zielepieten. Ze hebben iets clochard-achtigs...'

De Koos Tak van de tv-serie is een hele andere dan die van De Jong en De Gooijer. De zeven afleveringen zijn her en der bijeengesprokkeld uit de feuilletons en naar een geheel nieuwe werkelijkheid gemodelleerd, die bijna niets meer te maken heeft met de oude Tak. De satire op de mores van het journalistendom is samen met de spruitjesgeur van elke zin verdwenen. In plaats daarvan is een andere Koos Tak gekomen, een kruiperige oen uit wiens handen nooit één artikeltje kan zijn gekomen. Zijn uiterlijk, zoals gespeeld door Gerard Thoolen, lijkt alleen nog erg op de Tak die Peter van Straaten tekende.

Wat uit de oorspronkelijke verhalen vooral verdween, zijn de aanhoudende overdenkingen van de gepassioneerde tobber Tak. De botsing van groot tegen klein, de bananenschil op iedere straathoek. Elke aflevering bestond voor driekwart uit de gedachten van de courantier pur sang. Die waren, ik heb ze nog eens nagelezen, hilarisch omdat ze meer tekenden dan alleen Tak, ze beschreven een hele generatie in verwarring. Pagina na pagina wordt gedomineerd door de drie puntjes, ... het aanloopje naar de volgende gedachte. Zo tragisch loos en in de context van z'n hele historie, die achteraf ook niets voorstelt, zo vreselijk hilarisch.

De Koos Tak van Eelke de Jong en Rijk de Gooijer was vooral leuk voor mensen uit het journalistieke milieu zelf. Een terzijde bij al die andere, swingende verhalen van het grachtengordelblad bij uitstek, De Haagsche Post. De Koos Tak van Theo van Gogh is uit die context getild. Noodzakelijkerwijs, want het moest een geheel zelfstandig product worden, daar een televisiezender een samenscholing is waarin niet te veel samenhang te herkennen mag zijn.

Als 'De eenzame oorlog van Koos Tak' aldus niets te maken heeft met de Koos Tak van tussen '83 en '87, dan is de tv-serie van nu een niet onaangenaam product. Er wordt voortreffelijk geacteerd, de slapstick is aardig gedoseerd, het drama is mooi grotesk, voor het soort van half uurtje buisvermaak is de regie ontdaan van de tv-cliché's, eindelijk geen bordkartonnen decors in tergende pasteltinten en interieurs waar geen mens in wil wonen. De serie is niet hilarisch, maar net tragikomisch genoeg om ruim boven dat grote, saaie, oninteressante middenveld van al die zogenaamd komische tv-reeksen uit te steken.

Alleen, 't is Koos Tak niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden