Taizé - het geheim van een simpele succesformule

Bijeenkomsten: 17/2 Hoogeveen (0528-220501); 18/2 Leeuwarden (058-2122579); 19/2 Groningen (050-3143991); 20/2 Utrecht (024-3242108); 21/2 Hoorn (0229-551850); 21/2 Voorschoten ('s middags en 's avonds) 071-5617185; 23/2 Ede (0318-651325); 25/2 Dordrecht (078-6171604); 26/2 Doetinchem (0314-343179); 27/2 Rosmalen (073-5212845); 28/2 Brunssum (045-5225995).

Aan het woord zijn frère Rob en frère Sebastiaan, twee van de zeven Nederlandse broeders van Taizé. Ze proberen te antwoorden op de vraag naar het geheim van de Taizé-formule. Getweeën maken ze een rondreis door Nederland, met elke avond ergens een ontmoeting met een avondgebed - zoals zaterdagavond in Apeldoorn, waar kerkcentrum De Drie Ranken tot de laatste plaats bezet was.

De Oost-Franse landstreek Bourgogne levert van die robuuste wijnen, die zo rond kunnen zingen tussen tong en verhemelte en die het beste samengaan met wildgerechten, het roodste van het rund en met exquise kazen voor wie daarvan houdt. Bourgondisch: spreekwoordelijk voor de smaak van het goede leven. In het zuiden van deze wijnregio, in het stadje Cluny, liggen de resten van een enorme abdij, ruim duizend jaar geleden gesticht door hertog Willem de Vrome van Aquitanië. Cluny werd een haard van spirituele hervorming, nieuw zout voor het benedictijnse monnikenleven dat aan verloedering ten prooi was. Later raakte ook dit vuur gedoofd, het zout flauw, de cru aangelengd. De Franse revolutie betekende het definitieve einde: Cluny is nu alleen een stichtelijke, toeristische attractie - zo treurig als een lege fles die heel wat heeft gekost.

Op luttele kilometers van Cluny ligt het gat Taizé. Sinds de oorlog is daar de oecumenische broedergemeenschap gevestigd die bekend staat onder deze plaatsnaam. Na een halve eeuw zwaait nog altijd de stichter zelf, de nu 81-jarige Zwitser frère Roger Schutz, de herdersstaf over zijn thans ongeveer honderd broeders. Maar daarmee is hij tevens de vader van een van West-Europa's drukste spirituele centra. Terwijl sinds de jaren '60 jongeren massaal van kerk en geloof vervreemden, kampt Taizé met logistieke problemen: hoe vangen we die stroom op van tienduizenden jongeren, ook ouderen, die hier jaarlijks aanspoelen op zoek naar - wat? Ontmoeting, zin, richting, stilte, God? Wat hebben we ze eigenlijk te bieden? En hoe als ze weer naar huis gaan: hoelang kun je teren op de ervaring van een Taizé-week? Moet je er thuis nog iets mee?

Twee aan twee

Vorig jaar slaagde de Rotterdamse bisschop en Taizé-liefhebber Ad van Luyn erin de oude frère Roger zelf naar Rotterdam te halen. Diens voorwaarde was dat jongeren leeftijdgenoten zouden opporren te komen. Een zeventigtal werd daartoe twee-aan-twee naar scholen uitgezonden. Resultaat was een volle Laurenskerk, met meer dan vierduizend jongeren voor een lange gebedsdienst met frère Roger. Voor velen een eerste (vrijwillige) kerkgang, met als curieus slot dat ze er maar geen genoeg van kunnen krijgen. Dat gaat maar door, die simpele canons en meerstemmige mantra's: Jubilate Deo, Bénissez le Seigneur, Bleibet hier - totdat de organisatie zegt dat het nu echt welletjes is geweest, de stemmige schemer van kaarsen met ruwe lampen verjaagt en al dat biddende volkje onwillig terug op straat zet.

Frères Rob en Bas overdrijven het succes niet: tegenover hun duizenden weten ze van de honderdduizenden die ook Taizé nooit bereikt. Hun beider komst naar Nederland is een follow-up voor 'Rotterdam' vorig jaar. Maar het idee van een Taizé-reünie spreekt hun niet aan. De verleiding ligt voor de hand: ook in Taizé komen mensen graag wat sfeer opdoen en religieus consumeren, maar de methode is afgestemd op zelfdoen. In Taizé moet je meepraten, meezingen, meehelpen met het korvee. Voor de tournee door Nederland geldt hetzelfde: plaatselijke jongeren hebben alles geregeld, het mag geen spirituele act van twee broeders zijn.

In de gemeenschap van Taizé is men met de jaren overtuigd geraakt dat het kleinste geloof groot genoeg is om ervan te delen. Veel jonge bezoekers komen met onwaarschijnlijk weinig geestelijke bagage, geen enkele kennis, traditie of basis van godsdienst of bijbel. Dat belet niet om toch samen na te denken en te praten over bijvoorbeeld Jezus en Zachaeus, de tollenaar - over wat er kan gebeuren als de ene mens de andere uit zijn boom en vooroordelen lokt.

De broeders erkennen dat het niet de hoogste vorm van exegese en de laatste kreet uit de theologie is die zij aanbieden. Maar die eenvoud willen zij niet simplistisch noemen, niet een anti-intellectuele spiritualiteit. Het is de eenvoud van de essentie waarop de jongere die van niets weet is aan te spreken, de eenvoud ook waarop een Russisch-orthodox en een gereformeerde Nederlander en een Braziliaanse katholiek elkaar kunnen treffen, zo is de ervaring. Beide broeders horen juist nogal eens van trouwe Nederlandse kerkgangers dat zij de eenvoud van Taizé een verademing vinden tegenover het rationele, intellectuele gehalte van de kerkdiensten thuis.

Waxinelichtjes

En die gebedsdiensten, met dat sfeertje van halfduister, tientallen waxinelichtjes en maar voortkabbelende muziek: is dat toch niet wat religieus gezwijmel? Frère Bas: “Het gebed in de stijl van Taizé heeft een heel degelijke basis, is liturgisch zeer overdacht, al lijkt het niet zo. En tien minuten stilte is geen wegdeinen, maar een ongemakkelijke confrontatie met jezelf.”

De broeders gaan op dit thema door: jongeren ervaren - terecht of niet - hun kerk thuis vaak als koud, kil, formeel. Taizé wil het warm en mooi maken - met eenvoudige middelen. “Schoonheid zal de wereld redden, maar God wordt vaak geassocieerd met lelijk, streng, karig. God is verbonden met het schone; het geloof is iets om goed te smaken.” En daarmee verraden de broeders iets van hun Bourgondische spiritualiteit, die ooit kenmerkend was voor het oude Cluny, dat de schoonheid overigens niet zoals Taizé in eenvoud zocht, maar in pracht en praal. “Een theoloog heeft eens gezegd dat Goedheid, Waarheid en Schoonheid zijn als drie zusters: als de ene wordt tekort gedaan zal zij zich wreken op de andere twee.”

Tien jaar geleden maakten Rob en Bas al eens een ronde Nederland. Waarom zolang gedraald met terugkomen? Wisten ze dan niet hoevelen reikhalzen naar het ei van Columbus om jongeren enige zin voor het hogere en diepere bij te brengen? Frère Rob heeft een onverwachte verklaring. Ze zijn inderdaad sinds '87 niet hier geweest, behalve dan vorig jaar die avond in Rotterdam. Maar wat is er intussen gebeurd? In 1989 viel de Muur in Berlijn; sindsdien kreeg Taizé van het ene op het andere jaar te maken met een verdrievoudiging van de stroom jongeren - en wat uit Oost-Europa komt is vaak al even ver van enig religieus tehuis als de Nederlanders. Frère Rob heeft Litouws geleerd.

Bas ziet in vergelijking met tien jaar geleden niet alleen maar neergang en terugloop in de kerk. “Misschien is het wel ons speciaal talent om openingen te zien, tekenen van lente. Misschien komt het door al die bezoekers uit de hele wereld: wij ervaren veel schoonheid van de wereldkerk.” Rob vult aan: “Als je maar blijft duwen op dat ene punt van het ambt en seksualiteit, breekt de punt af.”

De Taizé-broeders willen geen parallel Taizé-pastoraat in Nederland, geen Taizé-kliekjes. Ze zouden willen dat jonge mensen het in hun eigen kerk vinden en dat ze daar ruimte krijgen; zelf zien ze zich als een brug van die jongeren naar de kerk. Maar meer en meer speelt de vraag: hoe jongeren te verwijzen naar kerken die ze niet kennen, waar ze ook van huis al niets meer mee hebben? Anders gezegd: wat te doen met zoveel jonge wijn, als er geen vat meer is om in te rijpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden