Taiwan en China pokeren voort

China en Taiwan praten niet meer met elkaar sinds 1999. Peking eist dat Taipei eerst erkent dat Taiwan toebehoort aan China. Dat vertikt de regering van president Chen Sui-bian. Al dooit het niet, toch begint het ijs tussen de twee te kruien.

TAIPEI - Even leek dit weekeinde een doorbraak aan de horizon te glinsteren. Wang Daohan, China's hoogste diplomaat belast met Taiwan, zei zowaar iets wat opgevat zou kunnen worden als een vriendelijkheidje jegens de in Peking gehate president Chen. ,,Chen Sui-bian is niet iemand die niet kan veranderen. We hebben hoop op hem gevestigd.''

Die uitspraak volgde op een voor fijnproevers spectaculaire opmerking van de Chinese vice-premier Qian Qichen. Die noemde vrijdag onderhandelingen met Taiwan een 'binnenlandse aangelegenheid'. Dat was een nieuwe formulering, en de eeuwige mantra dat Taiwan het zogenoemde één-China-principe moest erkennen liet Qian achterwege.

Maar president Chen zelf betoonde zich dinsdag niet onder de indruk. Qian had niets nieuws gezegd, meende Chen - tot ontzetting van Taiwans zakengemeenschap. Die oefent grote druk uit op Chen om onderhandelingen te beginnen over het openen van directe post-, scheep- en luchtvaartverbindingen. Tot nog toe verlopen de contacten via Hongkong, en dat is omslachtig en duur.

China lokt Taiwans zakenlui met lage lonen en belastingen. China profiteert van hun geïnvesteerde geld (volgens sommige schattingen al 100 miljard dollar) en kennis, waarbij het mooi meegenomen is dat dat kapitaal en die kennis aan de Taiwanese economie onttrokken wordt.

De Taiwanese tycoons vormen bovendien een pro-Chinese lobby. Logisch dus, dat Peking dit voorjaar voorstelde om de in 1999 afgebroken onderhandelingen te heropenen; níet via het semi-officiële kanaal dat Taiwan daarvoor gebruikte, maar door een Taiwanese zakendelegatie.

Chen's regering heeft daarop voorzichtig welwillend gereageerd. Maar niet iedereen is enthousiast, ook niet binnen de regering. ,,Die zakenlui ontberen de legale status, ervaring en een staf'', stelt William W. Li van de Mainland Affairs Council, het departement dat belast is met de Chinees-Taiwanese betrekkingen.

Nog kritischer is de Taiwanese Solidariteits Unie (TSU), een partij die is opgericht door ex-president Lee Teng-hui, en die een onafhankelijk Taiwan bepleit. ,,Die zakenlui zijn er niet op uit hun vaderland te dienen, maar om hun eigen zakenbelangen te bevorderen'', stelt TSU-woordvoerster Chien Lin Whei-jun. Zij waarschuwt voor een 'val' die China voor Taiwan heeft opgezet.

Met lange tanden heeft de TSU ingestemd met stappen van de regering om de afstand met China te verkleinen. Zo heeft Taiwan onlangs restricties voor hightech-bedrijven die willen investeren in China opgeheven. Ze mogen hun verouderde chipfabrieken verhuizen naar China. En Taiwanese zakenlui die in de Chinese provincie Fujian wonen en bewoners van Kinmen, Taiwans dichtst bij China gelegen eiland, mogen vrij heen en weer varen.

,,Directe verbindingen zijn op den duur onvermijdelijk'', erkent presidentieel adviseur dr. Wu Jau-shieh. De voorwaarden die China stelt aan gesprekken over vlaggen en procedures zijn niet de enige belemmering. ,,Het experiment met de beperkte directe verbindingen toont aan dat we heel voorzichtig moeten zijn. Taiwanezen zijn in China vastgezet omdat zogenaamd hun papieren niet klopten. Ze moesten, als waren ze gijzelaars, fors betalen voor hun vrijlating.''

In de loop der jaren heeft China alles geprobeerd om Taiwans 'separatisme' de kop in te drukken: van intimidatie tot de garantie dat Taiwan een hoge mate van autonomie zou mogen houden, naar het voorbeeld van Hongkong. Maar Taiwan, met zijn opbloeiende democratie, ziet in Hongkong eerder een afschrikwekkend voorbeeld dan een verlokking.

Die democratie verzwakt de partij die momenteel het dichtst aanschurkt tegen China, de Kwomintang. Deze partij, die decennia lang de lakens heeft uitgedeeld op Taiwan, wordt geteisterd door onenigheid en overlopers. Dat illustreert dat niet alleen Taiwan onder druk staat om concessies te doen. Taiwan hoopt op een opening door het Chinese leiderschap, dat zich dit najaar op een partijcongres moet vernieuwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden