Tai chi verovert Europa

Tai chi is bezig aan een opmars in Europa. De oosterse bewegingsleer slaat aan onder westerlingen, die er een uitlaatklep in vinden voor hun gejaagde leven. 'Wij zijn zo gek dat we continu achter de computer zitten, of hele dagen in de auto doorbrengen. Daarvan gaat ons lichaam op slot.'

De kleine Chinese man, met wenkbrauwen als vooruitstekende borsteltjes, zit gehurkt in een kring. Op aanwijzingen van de man naast hem rijst en daalt hij traag. Als een marionet volgt hij vloeiend de instructies op. "Laat je hand geleidelijk zakken. Niet naar voren leunen. De borst vooruit." Fanatiek gaat de man door. Dan roept de instructeur: "Lach, want je geniet ervan!" Onmiddellijk trekt de Chinees zijn gezicht in een brede tandpastaglimlach.

Het publiek heeft zojuist een lesje 'taoïstische tai chi' gekregen op de feestelijke opening van het nieuwe tai chi-centrum in Helmond. De oosterse bewegingsleer, ook wel 'bewegende meditatie', maakt een opmars in Europa. De International Taoist Tai Chi Society, opgericht in 1970, heeft inmiddels meer dan 500 scholen in 25 landen. Vertegenwoordigers uit al die landen zijn afgereisd naar Helmond.

Al gauw draait, hurkt en strekt de gehele zaal als één persoon, in volstrekte stilte. Op het oog houdt de serie katachtige bewegingen het midden tussen ballet, gymnastiek en aerobics. Tai chi is oorspronkelijk een Chinese vechtkunst, waarschijnlijk bedacht door de taoïstische wijze Zhang Sanfeng (1127 - 1279). Schijnboksen, heet het ook wel. Maar hier in Helmond beoefent men een vorm van tai chi die ontdaan is van de vecht- en verdedigingselementen.

Tijs Kolhoff (47) is voorzitter van de Taoïstische Tai Chi Vereniging Nederland (ongeveer 3000 leden). Zij volgen de leer van Master Moy Lin-shin, een Chinese monnik die naar Amerika trok. 'Master Moy', zoals ze hem noemen, koos 108 bewegingen uit, en maakte er een serie van twintig minuten van. De grondlegger is inmiddels overleden, vertelt Kolhoff. "Master Moy was een groot man. Hij kon bijna door mensen heen kijken. Nee, zelf heb ik hem nooit ontmoet."

Als iemand naar Master Moy toekwam, en zei: 'Ik weet alles over taoïsme', antwoordde hij: 'Mooi, ga de vloer maar dweilen'. Niet dat theorie er niet toe doet, zegt Kolhoff, maar taoïsme is bij uitstek heel praktisch. "Onze tai chi is voornamelijk een gezondheidsleer. Zie je die oudere heer, een rij verderop? Sinds hij bij ons komt heeft hij geen stok meer nodig als hij de Drunense duinen in gaat."

Rsi, een whiplash, artrose - een kleine ronde door de zaal leert dat de meeste tai chi'ers hoge verwachtingen koesteren van de heilzame werking van de oefeningen. Kolhoff: "Wij zijn zo gek dat we continu achter de computer zitten, of hele dagen in de auto doorbrengen. Daarvan gaat ons lichaam helemaal op slot."

Marianne Schreuders (53) was altijd druk in haar hoofd. Ze kwam een foldertje tegen over tai chi, en ging eens langs bij een les. "Toen dacht ik: Oooh, wat rustgevend. Na een paar weken was ik zo ontspannen, dat ik me voor het eerst in mijn leven versliep. En kleine mankementjes verdwenen ineens. Ik had een muishand, pijnlijke steken, omdat ik altijd in dezelfde houding werkte. Na een tijdje voelde ik: Hè? Het is weg."

De hele middag blijven de tai chi'ers sierlijk bewegen. Af en toe gaapt er iemand, terwijl anderen het zichtbaar zwaar hebben. Kolhoff ziet vanuit zijn ooghoeken een jongen steeds roder kleuren. Hij houdt stil. "Je moet ontspannen", spreekt hij de jongen toe. Maar hoe kun je spieren ontspannen als je gehurkt op en neer moet bewegen? Natuurlijk, zegt Kolhoff, zonder spieren kun je niet bewegen. "Maar ontspannen doe je in je hoofd." Hij steekt de vingertoppen van de jongen in de lucht. "Zo, nu gaat het vanzelf, de vingers trekken hem nu omhoog." De jongen lijkt er niet helemaal gerust op.

Tai chi gaat uit van Chinese fysiologie. Deze 'interne alchemie' gaat er vanuit dat energie (chi) door het lichaam stroomt. Belemmeringen van die stroom veroorzaken ziektes en kwalen. De tai chi-oefeningen zouden de circulatie gaande houden. Aan de wand in het nieuwe tai-chi-centrum hangt een tekening van dit systeem.

Karen Laughlin (62) is tai chi-instructrice in Florida. Amethist-kleurige stenen bungelen mee in haar oren, als ze enthousiast gebarend uitlegt hoe ze hier verzeild is geraakt. "Ik beoefen tai chi al vanaf mijn studietijd. Nee, ik had geen nek- of rugpijn." Voor haar is tai chi iets spiritueels. "Ik noem mezelf bewust een taoïst. Als ik de bewegingen doe, ervaar ik een geweldig vredig gevoel. We rekken ons zachtjes uit. Vriendelijk, zou je ook kunnen zeggen. Op die wijze lopen de taoïstische ideeën synchroon met de bewegingen. Compassie, daar gaat het taoïsme over."

Ze wil best iets uitleggen over de theorie achter tai chi, zegt Laughlin, en loopt naar de tekening. In plaats van longen, maag en overige ingewanden, zijn Chinese vrouwen aan een spinnewiel te zien, mannen op een waterrad, en nog wat voorstellingen. "Dit is het lichaam, van binnenuit. Als je goed kijkt zie je een lijn lopen door de tekeningen heen; dat is de ruggewervel. Ter hoogte van de nieren zie je de spinnende vrouwen. Dat staat voor een tai chi-beweging: schone-dame-werkt-aan-het-spinnewiel. Kijk maar."

Laughlin verzet een voet, draait haar romp langzaam naar links, terwijl ze haar linkerhandpalm boven haar voorhoofd draait, en haar rechterarm naar voren strekt. "Zo masseer ik mijn nieren. Hoewel, deze beweging is ook goed voor mijn ruggenwervel, omdat ik draaide. Elke beweging is in principe holistisch. Je moet het zo zien, dat de chi, de energie, als het ware het leven zelf is."

Met iedere beweging komt de energiestroom in werking, volgens Laughlin. "De ribben zetten bijvoorbeeld uit omdat we de oefeningen met de borst naar voren doen. Als de ribben flexibeler worden, gaat ook de ademhaling vooruit, en zo krijg je meer zuurstof binnen, wat weer goed is voor je bloed."

Achterin ploft een zware man met bezweet hoofd op een stoel. Hij kon de stroom even niet meer volhouden, puft hij. "Maar heb je wel eens iemand van 150 kilo ontmoet die een hele middag uittrekt voor bewegingsoefeningen? Nee? Nou dan."

'Ik denk dat een boswandeling beter is voor je bloedcirculatie dan de trage bewegingen van tai chi'
Over de helende werking van tai chi gaan allerlei verhalen rond. Het zou helpen bij revalidatie na kanker, ademhalingsproblemen, reuma - de claims zijn groot. Volgens Bert Otten, hoogleraar neuromechanica aan de rijksuniversiteit Groningen, is het onderzoek naar de effecten van tai chi nog erg beperkt.

"Onderzoek laat wel zien dat tai chi tijdens een behandeling van kanker, het genezingsproces niet verbetert. En ook depressiviteit valt niet te verhelpen met tai chi." Toch gelooft Otten dat tai chi de mens over het algemeen goed doet. "Omdat bewegen sowieso gezond is. Bovendien zijn ons bewegen en ons brein ongelofelijk nauw met elkaar verbonden - zo onwaarschijnlijk is de suggestie dus niet dat hersenhelften beter met elkaar gaan samenwerken door het doen van bewegingsoefeningen."

Maar de vraag is, zegt Otten, of je er een zo groot mogelijk effect mee bereikt. "Van een flinke boswandeling kan ik me bijvoorbeeld voorstellen dat het beter is voor je bloedcirculatie dan de langzame bewegingen van tai chi."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden