Tafelend in een duur restaurant

Sterke Franse roman peilt het geweten van de nieuwe rijken

Een spannende, geloofwaardige roman over arme en rijke mensen. Een compositorisch huzarenstukje

Het zal iedereen weleens overkomen: je bevindt je in een station of op een luchthaven, je kijkt naar de bonte verscheidenheid van mensen, en onwillekeurig komt de vraag bij je op wat voor levens de personen leiden die zich toevallig op hetzelfde moment op dezelfde plaats bevinden: zijn ze verliefd, getrouwd, alweer gescheiden, barkeeper, boekhouder, op weg naar vakantie, naar een zakelijke afspraak, gelukkig, ongelukkig?

De Franse schrijver Fabrice Humbert heeft zo'n toevallig bijeenzijn gebruikt als uitgangspunt voor zijn tweede roman, 'Het lot van Sila'. Het ontmoetingspunt is een duur restaurant in Parijs, in juni 1995.

Het diner is er in volle gang, en een slecht opgevoed Amerikaans jongetje loopt de ober, Sila, een Afrikaan, herhaaldelijk voor de voeten. De ober, bang om met een dienblad vol gerechten over hem te struikelen, geleidt de jongen met zachte hand naar de tafel waar zijn ouders zitten. De vader, een boom van een vent, beschouwt dit als een ongeoorloofde inmenging in zijn opvoedingspraktijken. Hij staat op, en geeft de ober een kaakslag. Met bloedende neus trekt Sila zich in de keuken terug. Vervolgens gaan het personeel en de gasten met de maaltijd door alsof er niets gebeurd was. Pas veel later blijkt dat de scène het leven van alle betrokkenen zal veranderen.

Maar eerst neemt Humbert de tijd om te vertellen wat er aan het voorval voorafging. We lezen hoe Sila zijn land van herkomst als verstekeling op een vrachtboot moest ontvluchten omdat hij weigerde zich te houden aan de regels van macht en corruptie die er heersen. Hoe hij zich in Frankrijk langzaam, met vriendelijkheid en geduld, opwerkte tot ober in een luxerestaurant. Ook de klanten leren we kennen: een Russische oligarch, vroeger een briljant geleerde, na de val van het communistische systeem verslaafd geraakt aan geld en macht, en zijn vrouw Jelena, ooit student van haar man, die nu in Parijs een literair congres bezoekt. We komen meer te weten over de twee jonge Fransen die in het restaurant vieren dat een van hen net een baan als beurshandelaar heeft gekregen in de Londense City. En natuurlijk is er het Amerikaanse echtpaar met hun astrante zoontje. De vader is schatrijk geworden met de verkoop van louche subprime-hypotheken aan mensen die zich eigenlijk geen koophuis kunnen veroorloven.

Kortom, het geld dat aan de tafels wordt uitgegeven is verdiend met successen van een twijfelachtig allooi, en in hun hart weten de meeste betrokkenen dat ook wel, hoezeer zij ook door geld en het daarmee verworven aanzien gefascineerd worden. "Het probleem met leugens, zelfs wanneer je erin gelooft, zelfs wanneer iedereen erin meegaat, is dat ze altijd de bron zijn van een onbewuste, vreemde onvoldaanheid die voortkomt uit de discrepantie tussen masker en waarheid, en die terugkomt als een dof gevoel van schuld."

In het tweede deel van zijn roman vertelt Humbert over de gevolgen van het incident. De vervreemding die tussen de disgenoten optreedt, omdat niemand heeft ingegrepen, is voor allemaal het begin van een breuk. Hun verwaarlozing van menselijke waarden, hun ploertigheid, eist onverbiddelijk haar tol. De manier waarop de schrijver er in dit tweede deel in slaagt zo uiteenlopende personen in de loop van de volgende veertien jaar weer met elkaar in contact te brengen, is een compositorisch huzarenstukje dat je als lezer met spanning volgt. Het boek krijgt daardoor iets van een misdaadroman; het zou dan ook jammer zijn daarover veel te onthullen.

Humbert beheerst zijn stof op bewonderenswaardige wijze, verplaatst zijn personages virtuoos over het schaakbord, en blijkt bovendien goed ingevoerd te zijn in de wereld van de beurshandelaren die de afgelopen jaren een spoor van verwoestingen over de wereld hebben getrokken.

Hij schrijft mooie, sterke dialogen, en weet situaties raak te karakteriseren. Zijn stijl is wel wat vlak: nergens een flamboyante vergelijking of een gedenkwaardige uitspraak. Maar dat vond ik in dit speciale geval allerminst een bezwaar. Eerder draagt die afstandelijke toon bij tot de geloofwaardigheid van zijn analyse van wat er mis was in de jaren van de wereldomspannende jacht op het grote geld.

Fabrice Humbert: Het lot van Sila. (La fortune de Sila). Vertaald door Marianne Kaas. Atlas Contact, Amsterdam/Antwerpen; 297 blz. euro 24,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden