Tactvolle Annan blies VN nieuw leven in

KAAPSTAD - 'Praat eens met Arabieren over waardigheid. Dat is voor hen hetzelfde als gezichtsverlies voor Chinezen -zo belangrijk is het. Het gevoel van vernedering, gezichtsverlies of aantasting van hun waardigheid ... ze zijn bereid ervoor te sterven of een oorlog te beginnen.'

Het waren de woorden van Kofi Annan in zijn tweede jaar als secretaris-generaal van de VN (1998), na een lang gesprek en vele sigaren met Saddam Hoessein. Tot ieders verrassing wist hij de Iraakse leider over te halen tot inspectie van nucleaire fabrieken, en daarmee te voorkomen dat de Amerikanen Irak zouden bombarderen. ,,Dit bewijst dat diplomatie soms werkt, en dat je niet altijd hoeft te vechten om te winnen'', zei Annan.

Het succes van de 63-jarige Kofi Annan, de populairste secretaris-generaal van de Verenigde Naties sinds Dag Hammarskjold, is voor een groot deel te danken aan zijn bescheiden, respectvolle karakter. De Ghanees is altijd vriendelijk, geduldig en tactvol. Hij praat zo zacht dat het soms onhoorbaar is, maar heeft volgens een medewerker bij de VN ,,een mysterieuze gave om mensen van standpunt te laten veranderen zonder dat ze zich bedreigd of onder druk gezet voelen''.

Dat Kofi Annan en de Verenigde Naties gisteren de honderdste Nobelprijs voor de Vrede hebben gekregen, is een grote opsteker voor de 189 landen tellende organisatie, het belangrijkste wereldforum voor het oplossen van internationale conflicten. Sinds de dood van Hammarsjkold in 1961 (hij verongelukte toen zijn vliegtuig neerstortte tijdens een vredesmissie in Congo), was het lange tijd tobben met de VN. De Koude Oorlog verdeelde de lidstaten, en er kwam weinig terecht van de verheven idealen waarmee de organisatie in 1945 was opgericht. Het enige waar de VN goed in leek, was geld uitgeven; ze groeide uit tot een logge, geldverslindende bureaucratie met slapende leiders.

Annans aantreden als zevende secretaris-generaal in 1997 werd dan ook beschouwd als een alles-of-niets-moment in de geschiedenis van de VN. Hij moest flink het mes erin zetten, en tegelijkerijd serieus werk maken van de vredesoperaties, een taak die sinds het einde van de Koude Oorlog veel belangrijker was geworden. Annans voordeel was dat hij de organisatie door en door kende. Hij werkte er al dertig jaar, klom op van de laagste rang tot hoofd Vredeshandhaving, en blonk op elke afdeling uit in efficiënt management.

Toch is er ook kritiek. De grootste blunders van de VN zijn immers begaan toen Annan hoofd Vredeshandhaving was. Sommige critici schuiven het drama in het Bosnische Srebenica en de genocide in Rwanda direct in zijn schoenen, omdat hij zich volgens hen veel te afwachtend opstelde. De krant Washington Post vond daarom zelfs dat hij niet had mogen worden benoemd voor zijn tweede vijfjarige termijn, die in januari begint.

Maar met name de Amerikanen staan nog steeds achter Annan, die er als eerste in is geslaagd de VN-bureaucratie in te krimpen.

De aanslagen op Amerika hebben de VN in zekere zin een steuntje in de rug gegeven, niet alleen wat betreft de noodzaak van de wereldorganisatie, maar ook financieel. Twee maanden geleden was de nood nog zo hoog dat personeelssalarissen dreigden te moeten worden betaald uit de kas voor vredesoperaties. Maar nadat Annan alle lidstaten opriep zich volledig in te zetten voor de strijd tegen terrorisme, besloot Washington meteen 582 miljoen dollar achterstallige schulden te betalen. Daar komt nu de 946200 dollar bij die de Nobelprijs van de Vrede waard is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden