Tactische televisie: Power to the people

Tal van onafhankelijke tvmakers uit de hele wereld verzamelen zich vandaag in het Amsterdamse Paradiso, waar tot en met zondag de conferentie 'The Next 5 Minutes' wordt gehouden over tegendraadse, ongefilterde oftewel 'tactische televisie'.

Deze term kan het best worden verklaard door hem tegenover 'strategische televisie' te plaatsen. Dat is de televisie die we allemaal kennen van de nationale en internationale zenders. In tegenstelling tot de strategische is de tactische televisie geen produkt van vaststaande vormen en waarden. Zij is onafhankelijk van wat voor instituties dan ook en subversief. Tactische televisie verkent de grenzen van wat technisch, politiek of esthetisch mogelijk is.

Een bekend voorbeeld is het roemruchte Amsterdamse Staats TV/Rabotnik dat elke week een programma op de plaatselijke kabel verzorgt. Maar niet alleen in Nederland wordt dit soort televisie gemaakt. Men vindt het zo goed als overal: van Zimbabwe tot Roemenie, van Venezuela tot de Verenigde Staten, van Groot-Brittannie tot het voormalige Joegoslavie.

Tactische televisie ontstaat in de jaren zestig met de uitvinding van draagbare videocamera's. Pas halverwege de jaren tachtig begint deze communicatievorm een grote vlucht te nemen, wanneer lichtgewicht videocamera's betaalbaar worden en daardoor voor een groter publiek toegankelijk. Wanneer enkele jaren terug de compacte en superlichtgewicht camcorder op de markt verschijnt ontstaat er een ware revolutie. Tegenwoordig wordt bijna elke gebeurtenis op video vastgelegd. Een programma als America's Funniest Home Videos is aldus ontstaan. Door de makkelijke verkrijgbaarheid van videocamera's wordt het medium televisie eindelijk gedemocratiseerd. 'Recently, television has begun falling into the hands of the people', zegt ook mediamagnaat Ted Koppel.

Tegenwoordig kan iedereen die dat wenst (tactische) televisie maken. Zo is de BBC onlangs begonnen met een serie Video Diaries. Daarin krijgen 'gewone' mensen van de producent een camcorder om hun eigen dagelijkse bestaan in beeld te brengen. Een aantal mensen heeft intussen zo'n visueel dagboek gemaakt, varierend van een Britse puber tot een joodse pionier in de bezette gebieden. Het is steeds weer verrassend te zien hoe mensen zelf televisie maken. De videodagboeken zijn schaamteloos eenzijdig, maar geven tegelijkertijd een veel indringender beeld van de maker dan doorsnee documentaires. Door het ontbreken van journalistieke beroepscodes ontstaat een opmerkelijk programma, dat waarschijnlijk veel dichter bij de belevingswereld ligt dan 'professionele' televisie.

Er is echter een groot struikelblok: de afwezigheid van voldoende distributiekanalen. In Nederland zijn er voor tactische televisiemakers slechts enkele mogelijkheden hun produkten vertoond te krijgen. Een daarvan is

Amsterdamse open kanaal Salto waar Amsterdammers hun produkten aan de lokale bevolking kunnen tonen. In Amerika is de situatie aanzienlijk beter, daar vindt men in elke staat een public access kanaal, waarop zo'n beetje iedereen die dat wil zijn zegje kan doen.

De invloed van de wijdverbreide camcorder leidt er ook toe dat amateurs steeds vaker belangwekkende historische gebeurtenissen als eersten en vaak als enigen vastleggen. De ondergang en uiteindelijk executie van de Roemeense dictator Ceaucescu werd door het werk van niet-professionele cameralieden voor het nageslacht bewaard. In Nederland werden de enige beelden van de windhoos op Ameland en de eerste beelden van de vliegramp in de Bijlmermeer opgenomen door amateurs.

Maar bij deze voorvallen was er sprake van toeval: op de juiste plek op de juiste tijd een camera bij de hand. De opnamen hadden ook geen verdragende consequenties, dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de 'Rodney King video'. Dit videofilmpje, waarop te zien was hoe een weerloze zwarte man door een aantal politieagenten geslagen werd, was de aanleiding tot de grootscheepse rassenrellen in Los Angeles verleden jaar. Door dit soort opnamen wordt de camcorder een belangrijke factor om allerlei onrecht aan de kaak te stellen. Televisiemakers die bewust tactisch opereren gebruiken de videocamera dan ook als een politiek wapen. Niet voor niets bestaat het logo van de videogroep Black Box uit Boedapest voor de ene helft uit een camera en voor de andere helft uit de kolf van een pistool. Met name in Oost-Europa heeft de videocamera de functie van de illegale literatuur, de Samizdat, overgenomen.

Tactische televisiemakers presenteren een ander beeld van nieuws, zij bieden een alternatieve versie van lokale, regionale, nationale of internationale gebeurtenissen. In Amerika bestaat er op dit gebied al een aardige traditie. Sinds een paar jaar vindt er in Buffalo, New York, het Video Witness festival plaats. De video's die daar vertoond worden laten zien hoe en waarom individuen of groepen hun eigen visie op bepaalde gebeurtenissen geven. Het zal geen verbazing wekken dat met name minderheidsgroeperingen geneigd zijn naar de camera te grijpen en een ander beeld van zichzelf te geven dan we doorgaans gewend zijn.

Op de conferentie in Paradiso is de Engelse groep Despite TV aanwezig. Zij hebben een documentaire gemaakt getiteld The Battle of Travalgar; een verslag van het verzet tegen de polltax. Het aardige hiervan is dat er vanuit de demonstratie zelf gefilmd is en niet vanuit een veilig, afgelegen punt zoals gebruikelijk. Dus zit je als kijker midden in de actie en ervaar je het brute politiegeweld bijna aan den lijve. Een effectieve methode om de 'partijdigheid' van de media aan te tonen.

Een ander aardig voorbeeld is het 8mm News Collective uit Buffalo. Deze groep laat in een aantal video's zien hoe manipulatief het reguliere televisienieuws is. In een van hun video's bezoeken ze plekken en mensen die voorheen in het nieuws waren, maar nu krijgen de 'gemanipuleerden' de kans hun eigen verhaal vertellen. In een andere video achtervolgen ze de crew van het station en filmen ze de filmers. De camcorder als controlerend instrument. Tegenwoordig worden ook in demonstraties in Amerika steeds vaker videocamera's gesignaleerd. Het blijkt dat de politie aanzienlijk voorzichtiger in haar optreden is als ze weet dat er gefilmd wordt. De Rodney King-affaire heeft de schrik er kennelijk goed ingejaagd.

Het grootste succes van tactische televisiemakers in de Verenigde Staten werd twee jaar geleden tijdens de Golfoorlog behaald. Het Newyorkse Paper Tiger TV verzorgde een aantal televisieprogramma's over de oorlog. De producenten kochten enige uren satelliettijd en zodoende konden de programma's gelijktijdig over het hele land via de eerder genoemde public acces kanalen worden uitgezonden. Terwijl op CNN een overvloed van clip-achtige beelden en andere non-informatie werd uitgestort kon de Amerikaanse kijker slechts via het publieke kanaal kennis nemen van de omvangrijke antioorlogsbeweging. In reguliere programma's werden de protesten grotendeels gemarginaliseerd.

De Golfoorlog en de oorlog in het voormalige Joegoslavie zullen ook in Paradiso uitgebreid aan de orde komen. Er zal worden ingegaan op de vraag hoe beide oorlogen zijn weergegeven op televisie en welk tegenwicht tactische televisiemakers kunnen geven. Uit het voormalige Joegoslavie komt een aantal interessante gasten. Goran Milic was hoofdredacteur van het enige onafhankelijke televisiestation van het door nationalistische sentimenten beheerste medialandschap in Joegoslavie. Yutel bestaat niet meer, het is letterlijk kapot geschoten. Studio B daarentegen is volop actief. Dit Servische station vormt de enige effectieve oppositie tegen de staatstelevisie die onder controle staat van Milosevic en de zijnen. Studio B is ook het enige televisiestation dat is vrijgesteld van de culturele boycot tegen Servie.

De conferentie in Paradiso wordt vergezeld van een bijna continu live tv-programma op het open kanaal van de Amsterdamse kabel. Er zullen videobanden van de aanwezige televisiemakers vertoond worden, afgewisseld met nieuwsflitsen van de conferentie, korte reportages en interviews met gasten en bezoekers.

De schrijver van dit artikel is een van de organisatoren van 'The Next 5 Minutes'. De conferentie begint vanmorgen om twaalf uur, zaterdag en zondag gaan de deuren van Paradiso een uur eerder open.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden