Tackelen mensensmokkelaars is groot deel van de oplossing

Migratie-expert Strik: Als Europa wil toont, kan het veel doen

Op het hoogste niveau wil EU-president Donald Tusk donderdag overleggen over de bootvluchtelingen. De top draait om vier prangende vragen die hij met zijn collega's hoopt te beantwoorden, zo zei hij gisteren. Snelle oplossingen verwacht hij niet, waarschuwde hij maar vast. Tineke Strik, universitair docent migratierecht aan de Radboud Universiteit en senator voor GroenLinks, geeft Tusk alvast wat tips ten aanzien van de vier vragen die op de agenda staan.

1. Hoe kunnen mensensmokkelaars gestopt worden?

"Het is duidelijk dat vluchtelingen nu compleet afhankelijk zijn van de mensensmokkelaars. Zolang zij niet op een legale manier aan een visum kunnen komen, zullen zij met hen zaken blijven doen.

Toen de Italiaanse operatie Mare Nostrum nog actief was, werden ook de mensensmokkelaars aangepakt. De Italianen doorzochten elk schip dat ze gered hadden. Meestal was er nog wel een smokkelaar aan boord. In die periode zijn er zo'n vijftig mensensmokkelaars gearresteerd. Zo werd een deel van hen uitgeschakeld en bovendien verschafte hun vervolging ook informatie over hun werkwijze en netwerken."

Hoe kunnen er meer mensen op zee gered worden?

"Als de wil er is, kunnen we op korte termijn heel veel doen. De simpelste manier is om operatie Mare Nostrum weer van stal te halen. Die was heel succesvol. Dat is op korte termijn veel efficiënter dan elk EU-land een aandeel te laten leveren. De Italianen hebben het materieel en de ervaring. Hun mensen zijn al getraind en goed op elkaar ingespeeld. Alleen heeft Italië niet genoeg geld. Die operatie kostte 10 miljoen euro per maand. Die kosten delen binnen de EU lijkt mij op korte termijn de beste oplossing."

3. Hoe kan de EU beter samenwerken met landen waar de vluchtelingen vandaan komen en van waaruit ze vertrekken?

"Gaan praten met dictators lijkt mij geen goed idee. Veel vluchtelingen komen uit Syrië. Maar met de Syrische leider Assad valt op dit moment weinig te bespreken. Ook het militaire regime in Eritrea, dat ook een aanzienlijke vluchtelingenstroom produceert, is geen goede gesprekspartner. Als je dat soort leiders hulp biedt bij de opvang van vluchtelingen, maak je ze alleen maar sterker.

Uiteraard moet op lange termijn naar de diepere oorzaken gekeken worden, waarom vluchtelingen weg willen uit een bepaald land. Maar dan moet de EU wel langere tijd betrokkenheid tonen. Niet 'hit en run' zoals in Libië is gebeurd. Dat land blijft in dit hele verhaal een enorm probleem dat we te lang hebben verwaarloosd. Het is daar zo gevaarlijk, zo'n complete chaos. Nee op dit punt heb ik helaas geen goede tip voor Tusk."

4. Hoe kan de EU landen helpen die het meest getroffen worden door de vluchtelingenstroom?

"Ik denk dat het belangrijk is om de transitlanden te ondersteunen bij de opvang. Landen als Libanon, Turkije en Jordanië. Van de vluchtelingen wordt 95 procent nog altijd in de eigen regio opgevangen. Om die landen bereid te houden, moeten we als Europa denk ik ook zelf een gebaar maken en de meest kwetsbare mensen opvangen. Dit kunnen we niet alleen aan de fragiele regio's overlaten, wij zijn medeverantwoordelijk. En ook op dit punt hoeven we het wiel niet opnieuw uit te vinden. We kunnen bijvoorbeeld makkelijk zaken doen met de vluchtelingenorganisatie van de VN, de UNHCR. Die hebben al heel veel mensen gescreend. We hoeven ze alleen nog maar uit te nodigen. De UNHCR vraagt al lang aan de EU deze mensen op te nemen. Opvang buiten Syrië is namelijk veiliger en beter te organiseren. De zes miljoen ontheemden in Syrië zelf zijn moeilijk te bereiken voor hulporganisaties. Als Europa wil, kan er eigenlijk heel veel op korte termijn. Nu komt het aan op dappere politici."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden