Tabee, en op naar zee

Ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van het Noordzeekanaal stelde Noord-Holland de kunstroute 'Van IJ tot Zee' samen. Zo'n dertig kunstenaars exposeren aan de boorden van het kanaal. Maar meer nog dan de kunstwerken wil Noord-Holland de schoonheid van het Noordzeekanaal zelf accentueren.

Ga niet naar zee, jongen, luiden de gedenkwaardige woorden van bezorgde ouders steevast. En even klassiek is de zoon die die raad onverschrokken in de wind slaat. Je 'unt nog zo landinwaarts wonen - laten we zeggen Amsterdam-Noord - en zelfs daar wordt de lokroep van de zee gehoord en doorgaans tevergeefs gesmoord.

Ook al ruikt het IJ naar vuile, volle stad, en nog lang niet naar zee, baant zich hier reeds het pad voor de nautisch-maritieme droom. Een niet eens zo smal zoetwaterkanaal biedt de laatste kans om schip en bemanning zeeklaar te maken, en draagt al de naam van de bestemming: het Noordzeekanaal.

Hoewel je het kanaal van twee kanten kunt bevaren, is er welbeschouwd maar één vaarrichting: van de Amsterdamse Schreierstoren naar en door de sluizen van IJmuiden, de zoutwaterzee op - vertrekken. Niet andersom. Andersom betekent aankomen, en aanlanden in de Vlothaven - typisch een geval van zoetwaterromantiek.

De beeldende kunstwerken die de stichting Kunst en Cultuur Noord-Holland aan de boorden van het jarige Noordzeekanaal liet plaatsen, kunnen vanaf IJmuiden tot Amsterdam worden bekeken, maar wie dat doet fietst onontkoombaar achteruit. Een zeereis begint nou eenmaal in de haven, waar een schip gereed ligt voor vertrek. Lydia Schouten meerde bij het Stenen Hoofd een verweerd zeiljacht af, en beplakte de romp van kiel tot kajuit met oesterschelpen. Het spokige scheepje deint tussen half vergane dukdalven van beton en wordt omringd door knarsmuziek, versterkt geklots en gesmak of het geluid van een potvis met buikpijn. Zelf noemt Schouten het 'sirenengezang'.

Maar komaan, niet langer aan de wal getoefd, en het water op. Met het ms 'IJveer XIII' boeg- en buiswater doorkruisend langs het afgemeerde zeedok 'Seacamel 393', de tanker 'Sandrien', het zandschip 'World Skill', de duwbak 'Bestie G', de draagvleugelboot 'Archimedes', de onverschrokken 'Hilda Knutsen' uit Haugesund en allicht ook lanterfantende zoeterwaterjachten met buikige operette-kapiteins en hun te blonde levenssnollen.

Bij de pont van Buitenhuizen flankeren aan weerszijden van het kanaal twee rechthoekige huisjes de twee friettenten van het heen-en-weerveer. Annet Bult stortte haar staaldraadconstructies vol met duizenden kilo's aardappelen, en wacht nu totdat de bintjes gaan ontkiemen en schilderkunstig blauwpaars zullen aanlopen. Door een rechthoekige opening kun je het zusteraardappelbunkertje aan de overkant zien. De aardappelmuren dempen het geluid binnenshuis; de passerende scheepsschroeven klinken nog meer onderwater dan die gewoontegetrouw al doen.

Op zee dien je niet alleen permanent vooruit, achteruit naar bakboord en stuurboord, maar ook naar de luchten boven je te kijken. Daarom filmde Geert Mul van zonsopkomst tot zonsondergang lege luchten, en projecteerde die tegen het plafond van een schuur bij het Houtrakgemaal. Schrapende raspmuziek begeleidt het eeuwige wijken, samentrekken en wegvlieden van de wolken. De toeschouwer kan tempovoering van de wolken - die per slot van rekening gespiegelde zeegolven zijn - beïnvloeden door onder het projectievierluik stil te staan, waardoor het via sensors donker wordt en sterren opdoemen. 'Stella Maris' had zijn graanschuurprojectie kunnen heten, maar mediakunstenaar Mul koos voor 'Composition in blue'.

Troosteloos dieptepunt van de beeldenroute - zowel van zoet als van zout water verlaten - is de bordkartonnen afbeelding van een kickbokser, die Arno Coenen op een oever mokerhamerde. Het dissoneert nog luidkeelser dan de M-hoef die hamburgerboer McDonalds overal ter wereld zo agressief in het landschap plant.

In een sluiswachtershuisje op de IJmuidense sluizen componeerde fotograaf Hannes Wallrafen het elegantste akkoord van de beeldenroute 'Van IJ tot Zee'. Gefilmde en gefotografeerde mensen die passagiers van een stoomschip uitzwaaien komen poëtisch tot stolling in de lome plooiing van een gordijn. De stemmen en kreetjes - met hier en daar een gesmoorde snik - zijn gedempt, zoals dat een zeewaardig afscheid betaamt. Vanuit Wallrafens afscheidshuisje kun je de zeesluisdeur zien openzwenken.

Tabee, en op naar zee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden