Tabaksindustrie houdt rekening met verscherping reclameregels

Het blijft een dilemma, de invoering van een verbod op de tabaksreclame in Nederland. Aan de ene kant voert de regering, met als vaandeldrager staatssecretaris Simons van volksgezondheid, al jarenlang campagne tegen het roken, aan de andere kant weten we allemaal dat de tabaksindustrie de staatskas aardig spekt.

SHUCHEN TAN

Zo'n drie miljard gulden aan accijnzen gaat jaarlijks naar de fiscus. Bovendien besteden de fabrikanten per jaar 77 miljoen gulden op de reclamemarkt. Minder roken is een nobel streven, maar willen we daar ook voor betalen?

De verwarring is groot, ook binnen de politiek. Vorige week 'versprak' Kamerlid Laning-Boersema van het CDA zich in de Tweede Kamer. Ze noemde het beschamend dat Nederland dit jaar in de rangorde van landen die roken daadwerkelijk ontmoedigen was gezakt naar een achttiende plaats. Daarbij suggereerde ze zelfs dat het CDA (dat tot nog toe altijd tegen was) misschien zelfs wel voor een verbod op tabaksreclame zou zijn. Twee dagen later floot haar eigen fractie haar alweer terug. Het CDA meldde dat zij pas wilde weten van een verbod, als de tabaksindustrie de huidige reclamecode voor het einde van dit jaar niet zou verscherpen. De overloop van het CDA naar het kamp van de voorstanders zou grote gevolgen hebben gehad. Tot nu vormde het CDA samen met de VVD een meerderheid in de Tweede Kamer tegen het verbod op tabaksreclame. Met de omzwaai van het CDA zou de kans op een daadwerkelijk verbod ineens akelig dichtbij komen.

Reclame maken voor sigaretten of andere tabaksprodukten valt nog steeds onder de Reclame Code voor Sigaretten en Shag, een regulering die de tabaksindustrie zichzelf heeft opgelegd. De code stamt uit 1989, toen bepaald werd dat sigarettenfabrikanten zich aan strengere regels moesten houden dan fabrikanten van 'gewone' produkten. Zo werd bepaald dat de waarschuwing 'Roken kan uw gezondheid schaden...' op de verpakking moest worden vermeld. Ook werd verboden een verband te leggen tussen een sigarettenmerk en sport. Maar ook toen was al duidelijk dat er binnen die afspraken nog wel wat te regelen viel. Sport en roken gaan niet samen, maar als het om paardensport of motorsport gaat is dat weer geen bezwaar. Bij die sporten levert het menselijk lichaam immers geen fysieke prestatie, maar is het het paard of de motor die de arbeid verricht, was de kromme redenering van de reclamecode. In werkelijkheid lag het natuurlijk veel simpeler. Sponsors van grote paarden- en motorsport-manifestaties waren, inderdaad, vooral de grote sigaretten- en shagmerken, zoals Dunhill (Jumping Amsterdam), Marlboro en Camel (Formule 1-races) en Lucky Strike (TT van Assen).

Niet alleen in Nederland is men druk in de weer met de tabaksreclame. Belgie besloot eerder dit jaar om per 1 januari '95 een algeheel verbod uit te vaardigen. Ook Frankrijk, Spanje en Italie hanteren veel strengere regels op dit gebied. Binnen de EG vormt Nederland, samen met Denemarken, Engeland en Duitsland, dan ook een blocking minority voor het verbod op tabaksreclame. De andere landen zijn al jarenlang voor een Europees verbod.

Europese sigaretten- en shagfabrikanten zijn dan ook op hun hoede. "Zelfs al komt het niet tot een algeheel verbod, dan nog is de kans groot dat de bestaande nationale afspraken drastisch worden verscherpt" , zegt Rene den Admirant, general-manager van Camel Nederland. Een verbod op bioscoop- of bepaalde tijdschriftenreclame sluit hij niet uit. Ook een consequenter verbod binnen de sport, dus ook de paarden- en de motorsport, behoort volgens hem tot de mogelijkheden.

De beperkingen die tabaksfabrikanten krijgen opgelegd zijn weliswaar vervelend, maar leiden ook tot zeer creatieve oplossingen om ze te omzeilen. Den Admirant: "We hebben al die jaren bewezen dat we heel vindingrijk kunnen zijn in het bedenken van alternatieven. Je bent constant bezig met kijken wat je nog meer kunt doen." Zo ontpopte Camel zich vorig jaar als sponsor van het Camel Blues Festival en kwam er een Camel Drive-In Bioscoop, die tijdens de zomer maanden door ons land trok. Ook andere merken waagden zich aan experimenten. Lucky Strike sponsorde een designtentoonstelling in het Stedelijk Museum en Philip Morris liet vorig jaar oktober zelfs een levende 'sfeer-advertentie' opvoeren in het theater. Een acteur rookte voor de voorstelling van de musical 'Funny girl' op het podium een sigaret, met achter hem een groot bord met het logo van het desbetreffende merk. Het probleem van de waarschuwing voor de gezondheid was daarbij elegant opgelost. Aan het einde van zijn act daalde een bordje met de waarschuwingstekst als een deus ex machina uit de hemel.

En hoe staat het Nederlandse volk eigenlijk tegenover een verbod op tabaksreclame? Toevallig (?) werden deze week de resultaten van een onlangs gehouden Nipo-enquete bekend gemaakt. Drieenzestig procent van de Nederlanders van achttien jaar en ouder blijkt geen enkel bezwaar te hebben tegen tabaksreclame en is zelfs tegen een Europees reclameverbod. Onder de niet-rokers is een meerderheid van maar liefst zesenvijftig procent tegen, omdat ze van mening zijn dat reclame geen enkele invloed heeft op rookgedrag. "In landen met een strikt reclameregime daalt de tabaksconsumptie niet altijd" , meent ook general-manager Prenger van Niemeijer, producent van onder andere Samson shag. "In landen waar nog nooit tabaksreclame is geweest, zoals in de voormalige Oostbloklanden, is het percentage rokers juist zeer hoog. Of een verbod op reclame een verandering van het rookgedrag oplevert? Daar zijn al vele studies naar verricht, maar dat blijft een welles-nietes kwestie."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden