taalquiz

1019 Aan wie was het te danken dat de uitdrukking het IJzeren Gordijn algemeen in gebruik kwam in de betekenis ‘politieke, ideologische en militaire barrière tussen de Sovjet-Unie en het Westen’?

a) Goebbels

b) Truman

c) Churchill

1020 Wat is de oorspronkelijke betekenis van spraakmakende gemeente?

a) Het gewone volk als schepper van

woorden en uitdrukkingen

b) mensen met een zeker prestige

in de samenleving, die de stan-

daardtaal vormgeven

c) de 17de-eeuwse protestanten

wier Statenvertaling van grote in-

vloed zou zijn geweest op het

Nederlands.

Toelichting

1019 Dat het IJzeren Gordijn in het Westen een gangbare term werd, was te danken aan Churchill. Hij bediende zich van de uitdrukking in een beroemd geworden toespraak (1946).

Ze bestaat overigens, in de hier bedoelde betekenis, al minstens negentig jaar. Kort na het ontstaan van de Sovjet-Unie bracht de Britse Ethel Snowden met een delegatie van de Labourpartij een bezoek aan de jonge staat. In het – kritische – boek dat ze daarover schreef, ‘Through Bolshevik Russia’ (1920), komt de zin voor We were behind the ‘iron curtain’ at last.

Letterlijk verwees de term naar het ijzeren scherm dat vroeger bij brand werd neergelaten in theaters, met hun licht ontvlambare decorstukken. Het scheidde het toneel van de zaal en werd door spuitgasten nat gehouden.

1020 Antwoord a. De dichter P.C. Hooft muntte spraakmakende gemeente in de proloog van het blijspel ‘Warenar’ (1617): „Dit spel zal Pottery [schelmerij; schelmstukje] heeten, zoo gy ’t meught veelen [verdragen, verduren], Spraeckmakende gemeent”. In de zin van antwoord a is de uitdrukking nog steeds gangbaar, maar ook betekenis b komt voor: de omschrijving ervan is ontleend aan de website van de Nederlandse Taalunie, het 'Taalunieversum'. Niet ongewoon is verder de betekenis ‘opinieleiders, elite wier mening voor velen maatgevend is’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden