Taalgebruik niet gelijk aan herkomst

Hoe controleert de immigratiedienst of het verhaal van een asielzoeker klopt? Vaak op basis van het taalgebruik van de vluchteling, zegt taalkundig antropoloog Jan Blommaert. Hij adviseert regelmatig over asielaanvragen. „Hiervan wordt de meerderheid afgewezen met argumenten over taal, want iemand die beweert uit Noord-Somalië gevlucht te zijn, wordt geacht het daar dominante dialect te beheersen. Zo niet, dan liegt hij misschien wel.” Maar vaak zijn dit misvattingen, betoogt Blommaert in zijn artikel ’Language, Asylum and the National Order’.

Waarom is taal zo belangrijk in asielprocedures?

„Omdat taal normaal gesproken veel zegt over de herkomst van een persoon. Iemand die Nederlands spreekt, komt waarschijnlijk uit Nederland, België of Suriname. Maar asielzoekers komen uit een abnormale wereld. Zij leiden afwijkende levens. Westerse immigratiediensten hanteren de norm dat de asielzoeker de dominante taal in het land van herkomst moet beheersen als controlemiddel om vluchtverhalen op waarheid te toetsen. Maar iemands taalgebruik is vaak niet representatief voor zijn herkomst.”

Wat zegt taalgebruik dan over iemands herkomst?

„Taal toont het hele levensverhaal van iemand; niet alleen de herkomst. Het is zelfs heel gevaarlijk om – helemaal gezien de huidige migratiebewegingen – taal en origine aan elkaar te koppelen.”

Gevaarlijk? Kunt u een voorbeeld geven van een misvatting over taal?

„De Rwandese asielzoeker Joseph Mutingira dreigde Engeland te worden uitgezet omdat hij het Kinyarwanda (nationale taal van Rwanda, red.) en Frans onvoldoende beheerste, wat ongebruikelijk is voor inwoners van Rwanda. Daardoor werd zijn verhaal in twijfel getrokken. Dat de vader van Mutingira zijn kinderen verplichtte Engels te spreken, waardoor zij nooit de locale dialecten verwierven, werd kennelijk niet als belangrijk gezien.”

Er wordt toch ook misbruik gemaakt van de asielprocedures?

„Zeker. En ook daarom moet het argument om iemand al dan niet asiel te verlenen waterdicht zijn. Daarvoor is deskundigheid, kennis en ervaring vereist, waaraan het nu ernstig schort. Zo werd een atlas uit 1967 laatst als bron aangevoerd om een Somaliër het land uit te zetten. Hebben jullie wel enig idee wat er sinds 1967 in dat land is gebeurd, vroeg ik toen. Ik ben dan ook niet optimistisch over de huidige tendens waarin procedures sneller, goedkoper en uniformer moeten zijn. Ondertussen wordt West-Europa overspoeld door mensen uit alle windstreken, die snel en rechtvaardig gehoord moeten worden.”

Heeft u oplossingen?

„Ik hoop op een breder besef dat taal niet neutraal is. Daarvoor moet het huidige uitgangspunt in asielprocedures veranderen, want uiteindelijk is de kwaliteit van onze rechtstaat in het geding.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden