taal Jaap de Berg / Huldebieten, nieuwe oogst

Wijdverbreid is de neiging om een onbekend woord te vervangen door een klankverwant exemplaar dat de spreker vertrouwd voorkomt. Gebeurt dit in een liedtekst en zonder opzet, dan noemen we sinds 2004 het resultaat een huldebiet. De taalkundige Nicoline van der Sijs muntte die term, met dank aan een jongetje dat in de gezangregel ‘* opdat mijn lied U, mijn Koning, hulde biedt’ een verwijzing naar een zekere koning Huldebiet had beluisterd.

Een tijdje geleden zijn in deze rubriek tientallen huldebieten, door lezers ingezonden, opgevoerd. De stroom is daarna niet opgedroogd. Wat nog werd aangedragen, stamde vaak uit de tijd dat leerlingen van scholen-met-de-Bijbel met een rapportcijfer beloond (of gestraft) werden voor de mate waarin ze psalmen van buiten hadden geleerd.

Er moet toen heel wat onbegrijpelijk taalgoed toegetakeld zijn. In Wacht op den Heer, godvruchte schaar, houd moed dook ene bevruchte Saar op. Daar zijn de werkers van het kwaad / gevallen in hun jammerstaat werd in Amsterdam hertaald tot een massale valpartij in de Dapperstraat. Hoop klonk vermoedelijk door in De kerk moet weer naar buiten, Heer! (voor De kerker werd uw buit, o Heer!).

Een nieuwere berijming en gezangen ontsprongen de dans evenmin. Gij vaart heel rustig door (voor gij waart goedgunstig voor) uw land, o Heer. Van luister is zijn aanschijn licht werd begrepen als Jan, luister, is de maan verlicht? Omstreeks Kerst hoorde men d’engelen zingen, hun liederen vloekend – en klaar. In dezelfde tijd werd soms het Stille nacht, heilige nacht, daar fietst oom, lang verwacht aangeheven. En de eerste poes verscheen in de gezangen, toen de regels Maria, denkend aan de stal, / zingt het magnificat, de vraag opriepen waarom Maria mag ik die kat? zei.

De lijst van inzendingen is langer, maar de meeste zijn – anders dan wat hierboven staat – al elders te vinden: op de website van Onze Taal. Onder het trefwoord mondegreens (de Engelse term voor huldebieten) zijn daar inmiddels meer dan 350 exemplaren verzameld, waaronder een flink aantal van kerkelijke herkomst.

i www.trouw.nl/schrijf Hier staan deze en eerdere afleveringen van de taalrubriek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden