Taal is al vierhonderd jaar bindmiddel op het Begijnhof

Het was een grote en aangename geloofsgemeenschap, schreef Vincent van Gogh in de negentiende eeuw. „Ik hou heel erg van die kerk.” ’Die kerk’ is de Engelse Kerk op het Amsterdamse Begijnhof. Maandag bestaat ze 400 jaar en krijgt ze hoog bezoek: van twee vorstinnen en een hertog.

De vier eeuwen geschiedenis van het kerkje is doorspekt met grote namen. Rutger Jan Schimmelpenninck, raadspensionaris in de Bataafse Republiek kerkte er (en was diaken), net als andere aristocraten in die dagen.

Wie níet thuishoren in de historie, zijn de Pilgrim Fathers, zegt Jan Michael van de Engelse Kerk. Amerikanen mogen graag het middeleeuwse Begijnhof opwandelen om daar de Founding Fathers van de Verenigde Staten te eren. „Maar die zijn hier níet begonnen”, zegt Michael. Ze is literair agente en wil de Amerikanen (’waar ik niet dol op ben’) van die fictie afhelpen. Hoe het wel zit?

Michael vertelt dat Engelse kooplieden in Amsterdam, centrum van wereldhandel en (betrekkelijke) godsdienstvrijheid, in de late zestiende eeuw vroegen om een eigen kerkgebouw. Na de Alteratie van 1578, toen de stad tegen de bezettende Spanjaarden de zijde van de Prins van Oranje en diens protestantisme had gekozen, waren er veel rooms-katholieke kapellen, kerken en kloosters afgepakt en daardoor vrijgekomen. De Begijnen genoten nog wel achting, maar hun kerkje waren ze kwijt. Typisch Nederlandse gedoogcultuur: ze mochten er wel blijven bidden in de sacristie.

Het Amsterdamse stadsbestuur wilde de Engelsen wel ter wille zijn. Daarnaast maakten de bestuurderen zich zorgen om dreigend oproer vanuit de Engelse gemeenschap. Daar zaten ’elementen’ tussen die hun puriteinse protestantisme wat al te rigoureus door wilden voeren. Met het aanwijzen van een kerkgebouw hoopte het stadsbestuur de onvrede te kunnen kanaliseren en een oogje in het zeil te houden.

De Begijnhofkerk werd Engelse kerk – op 5 februari 1607 werd John Paget er als predikant bevestigd. Achterin de kerk hangt een document dat daaraan herinnert; de preektekst was ’Schep in mij een rein hart, o God’.

Volgens het draaiboek van het koninklijk bezoek zal Elisabeth maandag dat psalmcitaat nog eens onder de aandacht brengen.

De Engelse handelaren hadden hun kerk, maar het stadsbestuur faalde erin de onvrede onder de puriteinen te beteugelen. Die hadden zoveel bedenkingen tegen de band tussen de kerk en de overheid, dat ze uitweken naar Leiden. Gedesillusioneerd vertrokken ze ook daarvandaan en gingen in 1620 scheep in Delfshaven, richting de nieuwe wereld. Met de Mayflower landden ze eind dat jaar in New England – zíj werden de Pilgrim Fathers.

Jan Michael bezoekt de kerkdiensten in de Engelse Kerk graag. In de jaren zeventig kwam ze er via haar vader, een Britse diplomaat, terecht. Wat haar toen opviel: dat iedereen het best vond dat ze bepaald onzondagse kleren droeg. „En dat je er zo heerlijk uitbundig kunt zingen.”

Het spreekt haar aan, zegt Michael, dat hier betonvlechter en hoogleraar, vluchteling en IND-beambte, Ghanees en Brit en nog 38 andere nationaliteiten samenkomen. „Waar gebeurt dat nog?”

Altijd is de voertaal Engels geweest, zelfs tijdens de oorlogen van Nederland tegen de Engelsen in de achttiende eeuw. Alleen onder de Duitsers was het Engels verboden.

Die taal, zegt Michael zonder een spoor van twijfel, is het belangrijkste bindmiddel van de gelovigen. Dat zijn inmiddels vrij veel Nederlanders. „Sommigen komen om de taal, anderen omdat ze de politieke prediking in hun eigen kerken beu waren.”

Koningin Elisabeth II, met haar man de hertog van Edinburgh en de Nederlandse koningin Beatrix, bezoekt maandag de kerk. Is Michael opgewonden over de komst van ’haar’ koningin? „Ik toevallig wel, ik ben gek op haar, maar de meeste leden van de Engelse Kerk hebben weinig band met de royals.”

Queen Elisabeth II staat aan het hoofd van de anglicaanse kerk – maar de Engelse Kerk is géén onderdeel van de Church of England. De Amsterdamse gemeente valt onder de presbyteriaanse Schotse kerk, vergelijkbaar met de Protestantse Kerk in Nederland, waar de Engelse Kerk trouwens ook bijhoort.

Voor de Britse vorstin is het bezoek geen buitenissig uitstapje. Michael: „Als ze in haar buitenverblijf Balmoral is, in Schotland, gaat ze daar altijd ter kerke. Onze predikant heeft er vorig jaar gepreekt. En met de koningin gedineerd.”

Hoe belangrijk is de Engelse Kerk voor Jan Michael zelf? Lang was ze er ouderling, zegt ze. En omdat de kerk het Schotse kerkrecht volgt, is ze dat nog. Levenslang. Maar dat is niet wat haar steeds weer terugbrengt naar het Begijnhof. Het is het Engels, zegt ze in feilloos Nederlands dat alleen in de verte haar afkomst verraadt. „Zelfs als ik m’n geloof zou kwijtraken, dan bleef ik komen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden