Taak gemeente wordt uitgehold Burgemeester van Deventer vertrekt 'nu iedereen dat nog jammer vindt'

DEVENTER - Zijn familiewapen, dat hij nog moet laten ontwerpen, zal binnenkort naar Deventer traditie in glas en lood worden aangebracht in een van de ruiten in de kamer van burgemeester en wethouders van het monumentale stadhuis.

Burgemeester mr. Cees J. D. Waal (49) heeft er naar eigen zeggen voor gekozen Hare Majesteit de Koningin te vragen hem eervol te ontslaan “op een moment dat iedereen dat nog jammer vindt.”

Daarnaast is er een zwaarder wegende reden waarom Waal vrijwillig afstand doet van zijn ambtsketen: hij vindt dat de taken van de gemeente in hoog tempo worden uitgehold en ondermijnd door het centralisatie- en regionaliseringsbeleid van de Rijksoverheid.

Op 1 november a.s. wordt Waal, na negen jaren burgemeester van Deventer te zijn geweest, voorzitter van het college van bestuur van de Hogeschool Rotterdam, een clustering van HBO-instellingen met ruim 5 000 studenten.

Een fraaie carriere voor een jurist, die zijn baan als wetenschappelijk medewerker aan de juridische faculteit van Leiden in de jaren zeventig combineerde met het raadslidmaatschap voor de PvdA in die stad. Een van zijn fractiegenoten was destijds professor Roel in het Veld, die zich vorige maand krap een week staatssecretaris van onderwijs mocht noemen.

In het Veld, kan Waal niet nalaten te memoreren, is zijns inziens “het slachtoffer van afgunst geworden. “Het ging niet om zijn bijbanen, maar de bedragen die daaraan vastzaten”.

Open cultuur

Omdat Deventer naar zijn zeggen een “open bestuurscultuur” kent, zette Waal de redenen van zijn vertrek deze week uiteen in een brief aan de gemeenteraad. De in dat schrijven aangehaalde “uitholling van taken” van gemeenten, heeft volgens Waal uiteraard ook gevolgen voor het ambt van burgemeester.

“De overheid raakt aan de ene kant taken kwijt aan de Europese gemeenschap en compenseert dat door aan de andere kant taken bij de gemeenten weg te halen. De invoering van de regiopolitie, de vervoersregio's, de regionalisering van milieutaken, de regionalisering van de brandweer die eraan zit te komen, het zijn allemaal voorbeelden van taken die gemeenten tot voor kort en vaak heel goed, hebben vervuld.”

Iedere bestuurder heeft zo zijn stokpaardjes en persoonlijke voorkeuren. Waal heeft iets met de politie. Hij betrok de Deventer politie bij de uitvoering van projecten voor sociale vernieuwing. Het was hem dan ook een doorn in het oog, dat hij de zeggenschap over de politie per 1 januari 1994 officeel zou zijn kwijtgeraakt. Met ingang van die datum gaat de politie Deventer deel uitmaken van de regiopolitie IJsselland, met de Zwolse burgemeester Loek Hermans als korpsbeheerder.

“Ik heb nog geen burgemeester ontmoet, die de huidige politiereorganisatie een vooruitgang vindt”, schampert Waal. “We moeten in Deventer nog maar afwachten of de inbreng van de politie bij de sociale vernieuwing straks nog wel prioriteit heeft. Het reorganisatieproces is onder meer begonnen om tot een herverdeling van menskracht te komen; de steden zouden er meer politiemensen bij moeten krijgen ten koste van de dorpen en kleinere gemeenten. Maar wat zie je: een regionaal college van burgemeesters moet de uiteindelijke sterkte van de korpsen gaan bepalen. En in dat college zijn burgemeesters van het platteland in de meerderheid.”

“De komende maanden zullen we in Deventer horen hoe veel politiemensen we er definitief bij krijgen. Ik ben daar niet optimistisch over.”

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en korpsbeheerder Hermans mogen zich dat ook aantrekken, vindt Waal. “De VNG en Hermans hebben te weinig oog voor de belangen van de steden.”

Tussen Waal en Hermans (ex-Kamerlid voor de VVD) botert het niet echt, al doet Waal zijn best om daar zo luchtig mogelijk over te doen. Korpsbeheerder Hermans van de regiopolitie IJsselland en collega burgemeester Waal botsten vorig jaar, toen Hermans tegen de zin van Waal de korpschef van politie in het landelijke Hardenberg tot eerste man bij de Deventer politie benoemde.

“Een kwestie van onervarenheid van Hermans”, zegt Waal met cynische ondertoon.

Veel liever praat Waal over hoe het nieuwe bestel - als het vorige eeuw door Thorbecke ontworpen model toch op de helling moet - er zou moeten uitzien.

Waal geeft de voorkeur aan “vier of vijf provincies met daarin 100 tot 120 krachtige gemeenten boven een land met ruim dertig kleine provincietjes, zoals we dat wellicht gaan krijgen.”

Waal zegt uit ervaring te weten dat de plaatselijke bevolking de gemeente vaak veel meer macht toedenkt dan de lokale overheid in werkelijkheid heeft.

“Als je in Nederlands tot 100 a 120 gemeenten met een redelijk schaal komt, kun je die gemeenten ook belangrijke taken geven. We lijken nu toe te gaan naar een land met kleinere bestuursregio's. Een vierde bestuurslaag wordt als ongewenst gezien. Dat betekent dat de provincies of de gemeenten gaan verdwijnen. Het is voor mij geen uitgemaakte zaak dat dit de provincies worden.”

Kwaliteit

Dat het ambt van burgemeester er niet aantrekkelijker op wordt, zal zich naar Waals overtuiging op termijn vertalen in de kwaliteit van sollicitanten die burgemeester willen worden. Zelf is Waal overigens een uitgesproken voorstander van een gekozen burgemeester, “een bestuurder die politiek stelling inneemt en zijn tijd vooral besteedt aan politieke items in plaats van zich veel te moeten bemoeien met ambtelijke processen. Een gekozen burgemeester kan knopen doorhakken. Ook binnen een ambtelijke organisatie. Ik ben hier niet de baas van de ambtenaren.”

Waal opteert dan ook voor een keurkorps van enkele tientallen ambtenaren dat B. & W. en de gemeenteraad ondersteunt, terwijl de rest van de gemeentelijke diensten kan worden geprivatiseerd of verzelfstandigd.

In Deventer zouden college en raad aan ondersteuning van 50 ambtenaren voldoende hebben, liet Waal onlangs weten. De andere 750 ambtenaren zouden bij de geprivatiseerde of verzelfstandigde gemeentelijke diensten aan de slag kunnen. “Ik ben ervoor om ambtenaren meer zelfstandigheid te geven. Je kunt veel overlaten aan ambtenaren, hoor. Dat gaat verrassend goed.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden