Taaie Robert Mugabe weigert op te stappen, maar zijn dagen lijken geteld

Zimbabwanen kijken de speech van president Robert Mugabe in een bar in hoofdstad Harare. Beeld REUTERS

Met ingehouden adem zat heel Zimbabwe zondagavond voor de televisie. Iedereen verwachtte dat de oudste president ter wereld, de 93-jarige Robert Mugabe, zondag op de staatstelevisie na 37 jaar zijn aftreden zou aankondigen. Sms’jes voor straatfeesten, zoals tijdens de megamars op zaterdag, werden verstuurd.

Maar de taaie, hoogbejaarde leider zei in een ingewikkelde toespraak, waarbij hij soms ook een pagina vergat, dat hij het partijcongres van Zanu-PF in december als gepland zal voorzitten. In zijn toespraak toonde Mugabe begrip voor de zorgen van Zimbabwanen over de slechte economische situatie en de onenigheid binnen Zanu-PF, de partij van de president. Maar van aftreden sprak hij niet, daarmee iedereen in verwarring achterlatend.

“Hè? Hebben we hier uren op gewacht?”, reageerde activiste Maureen Kademaunga (32). “Wat is er net gebeurd?”, wilden ook haar vrienden weten, die zich in haar woonkamer hadden verzameld om naar de rede te luisteren. De flesjes bier op tafel wezen op een gepland feestje na de speech. Maar de sfeer eindigde in mineur. Mugabe was zondag tegen het einde van de dag nog steeds de leider van Zimbabwe.

Nadat het Centrale Comité van regeringspartij Zanu-PF, Mugabe’s eigen geesteskind, de president zondag had afgezet, werd bekend dat Mugabe tot maandagmiddag 12 uur heeft om af te treden of een afzettingsprocedure te ondergaan. Iedereen verwachtte dat Mugabe, die onder huisarrest is geplaatst omdat hij de vicepresident had ontslagen, dat laatste zou willen vermijden. Maar hij weigert op te stappen, waarmee maandag een afzetting dreigt.

Spanning

Uren voor de toespraak waren de straten van de hoofdstad Harare doodstil. Iedereen wachtte vol spanning op het historische moment dat uiteindelijk uitbleef. Hoe anders was de sfeer tijdens de megamars zaterdag en zelfs zondag aan het begin van de dag, na de aankondiging dat Mugabe uit de partij was gezet. Auto’s toeterden, uit boxen schalde de hit van Jah Prayzah: een lofzang op de ontslagen vicepresident Emmerson Mnangagwa. Met hem begon deze week vol politiek drama.

Twee weken geleden werd de bij de strijdkrachten populaire Mnangagwa door Mugabe ontslagen en uit de regeringspartij gezet door een factie binnen Zanu-PF die achter Mugabe en diens vrouw Grace staat. Met het ontslag van Mnangagwa, Mugabe’s natuurlijke opvolger, leek presidentsvrouw Grace (52) plots de beste kaarten te hebben om haar man op termijn op te volgen. Het leger greep in en zondag is Mnangagwa door de factie die hem steunt tot nieuwe leider van Zanu-PF benoemd. In één moeite door is hij ook aangewezen als presidentskandidaat voor de verkiezingen in 2018.

Hoewel Mugabe nu tijd probeert te winnen, is zeker dat zijn dagen geteld zijn. “Het volk heeft gesproken”, zei minister van binnenlandse zaken Obert Mpofu daarover tijdens de zwaarbeladen Zanu-PF-bijeenkomst. Naar verluidt was het de eerste zonder Mugabe sinds de oprichting van de partij 30 jaar geleden.

Herverdeling

Burgerleider Rashid Mahiyah van Heal Zimbabwe Trust ziet de verwijdering van Mugabe anders: “We kijken naar een herverdeling van de macht binnen de regeringspartij. Meer niet. Ja, het volk wilde Mugabe weghebben en dat hebben de strijdkrachten en Zanu-PF nu bijna voor elkaar. Maar feitelijk verandert er voor de Zimbabwanen niks. Dit is een cosmetische operatie.”

Waar is de grootste oppositiepartij MDC? “Wij hebben hier 18 jaar voor gevochten, Zanu-PF maakt af wat wij al 18 jaar doen”, verdedigt plaatsvervangend MDC-voorzitter Morgan Komichi. “Wij hebben de weg vrijgemaakt. Wij zijn blij dat Zanu-PF en het leger onze wens voor democratie nu versterken. Maar de vraag is of ze woord houden, of ze vrije verkiezingen niet zullen dwarsbomen. Het leger en Zanu-PF zullen nu zwaarder dan ooit getest worden door het volk. Wij houden dit proces scherp in de gaten.”

Ik ben blij, maar met al mijn scepsis 

Rashid Mahiya (42) is directeur van burgerrechtengroep Heal Zimbabwe Trust

“Wat er nu is gebeurd was allemaal te verwachten. De machthebbers wilden een grondwettelijke coup en Mugabe vreedzaam verwijderen. Dat script ontvouwt zich nu. Natuurlijk zijn we allemaal blij dat Mugabe lijkt te vertrekken, dat hebben we massaal laten zien. Ik was daar ook bij, met al mijn scepsis. Maar ik vraag me af: met wie blijven we achter? Emmerson Mnangagwa is een slimme politicus. Dit drama draaide om zijn ontslag en hij komt hier samen met het leger als grote winnaar uit. 

Maar we hebben Mnangagwa niet één keer gezien. Het lijkt wel alsof hij zijn handen niet vuil wilde maken. Hij hoefde alleen de rol van slachtoffer aan te nemen en daarna ging bijna alles vanzelf. Hij wil dat dit op een natuurlijk proces van de partij en de regering lijkt. Dit scenario is gepland. Aan al die achterliggende motieven dacht ik wel tijdens de mars. Waarom ik toch ben gegaan? Omdat het therapeutisch was. Je ongenoegen uiten zonder door leger en politie aangepakt te worden is voor Zimbabwanen uniek. Dat kon jarenlang niet.”

Tekst loopt door onder afbeelding

Rashid Mahiya Beeld Seada Nourhussen

Zal het leger een stap terug doen?

Nomaliso Ncube (25) is student wiskunde en activist in Harare

“Zaterdag was het feest en ik was erbij. Maar ik ben vandaag, net als gisteren, een beetje pessimistisch. Mugabe gaat waarschijnlijk weg, maar dan hebben we nog met het leger te maken. Zal het leger een stap terug doen en de Grondwet naleven? Of krijgen we weer het traumatische scenario van 2008? Mugabe verloor toen de verkiezingen, maar kon door het optreden van het leger de winst claimen.

De vraag is of zijn opvolger Emmerson Mnangagwa, ondanks alle beloften, dezelfde tactieken gaat toepassen. Ondanks het straatfeest van zaterdag en de lofzang op Mnangagwa en het leger voor de verwijdering van Mugabe, zal de gemiddelde burger zich dat afvragen. Gisteren zeiden mensen die weigerden mee te lopen in de mars dat het hetzelfde was als ‘slapen met de duivel en bij het wakker worden nog steeds te vechten.’

Hoe dit afloopt? Het hangt ervan af of mensen willen vergeten, of niet. Maar het ligt ook aan de vele procedurele stappen die nog genomen moeten worden en of we verkiezingen zullen houden en met welke leider? Er zijn nog veel vragen.”

Nomaliso Ncube (25), student wiskunde en activist Beeld RV

Vele duizenden mensen gingen zaterdag in hoofdstad Harare de straat op om het naderende einde van zijn bewind te vieren. Lees de reportage uit Harare: Nu voelen de Zimbabwanen zich verlost van Mugabe

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden