Syriza belooft Grieken een eind aan 'vernederende bezuinigingen'

Linkse partij stevent morgen af op verkiezingswinst. 'We stoppen met het uitvoeren van buitenlandse bevelen.'

THIJS KETTENIS

"Aliki? Welke Aliki?" vraagt de receptionist bij het hoofdkantoor van Syriza in Athene opgewonden. Hij heeft de hoorn van zijn bureautelefoon in zijn ene hand, en zwaait met een mobieltje in de andere. "Kent hier iemand een Aliki die zich met de pers bezighoudt?", brult hij naar zijn collega's achter hem. Rond de balie verdringen zich beveiligers, campagnemedewerkers, journalisten en enkele sympathisanten. Iedereen wil iets van Syriza deze dagen. Dit is immers de anti-bezuinigingspartij die na de verkiezingen van morgen naar alle waarschijnlijkheid de lakens uitdeelt in Griekenland.

Aliki Kosifologou komt de trap af gestormd. "Sorry, ik heb niet veel tijd. Kom, ik laat je het gebouw zien." De vijf verdiepingen vormen een kakofonie van druk overleggende campagneteams. In de enige stille ruimte bedienen vijf jongeren op hun laptops de sociale media. Een partijeconoom staat voor een muur vol Syriza-logo's de buitenlandse pers te woord. Medewerkers lopen de reproruimte uit met stapels folders en kandidatenlijsten. Waarom die drukte? Syriza heeft in alle peilingen toch een comfortabele marge op Nieuwe Democratie, de partij van premier Samaras? "Het ziet er inderdaad goed uit", zegt Kosifologou zuinigjes. "Maar ik moet het eerst zien."

Partijleider Alexis Tsipras, die het premierschap nauwelijks meer lijkt te kunnen ontgaan, was aanzienlijk minder gereserveerd tijdens zijn afsluitende toespraak donderdag. "Maandag is de nationale vernedering voorbij. We stoppen met het uitvoeren van buitenlandse bevelen", beloofde hij duizenden aanhangers op een plein in het centrum van Athene. Syriza ligt inmiddels zo ver voor in de peilingen dat Tsipras nu voor de absolute meerderheid van de parlementszetels gaat (zie kader). "Een periode van hoop is aangebroken en we gaan geschiedenis schrijven."

Tegenstanders, de partij Nieuwe Democratie van premier Samaras voorop, geloven graag dat Tsipras geschiedenis gaat schrijven. Maar dan als de roekeloze premier die het land weer in een economische crisis stort. Ze waarschuwen dat Tsipras met zijn stimuleringsprogramma de internationale geldschieters, waarvan Griekenland financieel afhankelijk is, de gordijnen injaagt. De Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds zouden dan hun handen weleens van Griekenland af kunnen trekken, waarna het land mogelijk zelfs de euro moet inleveren. De zware offers van de Grieken zijn dan voor niets geweest, net nu de eerste tekenen van herstel zichtbaar zijn.

Maar de aanhangers van Syriza hebben geen geduld meer. Ze voelen zich kapot bezuinigd. "Voor de crisis verdienden mijn vrouw en ik samen jaarlijks 40.000, nu nog 28.000 euro. Daarmee heb ik mijn bijdrage aan de aflossing van de staatsschuld wel geleverd", zegt Labros Drakos bij een partijbijeenkomst in het stadhuis van de wijk Kesariani. Net als zijn vrouw is hij onderwijzer. "We hebben twee kinderen. Een van hen is pas afgestudeerd en kan aan de slag bij een advocatenkantoor. Voor 300 euro per maand!" Hij vindt de huidige premier Samaras niet eens slecht. "Maar hij heeft een fout gemaakt. Hij beloofde dat hij met al die bezuinigingen buitenlandse investeerders zou binnenhalen. Nou, dat is na vijf jaar nog niet gekomen. Nu mag Tsipras het proberen." Voor ruzie met Europa is hij niet bang. Tsipras was bij de Europese Verkiezingen in mei immers kandidaat voor het voorzitterschap van de Europese Commissie namens de linkse partijen, dus hij wordt zeker serieus genomen.

Even verderop rookt meubelmaker Giannis Tzanetos een sigaretje. "Samaras zegt Griekenland onder Tsipras een Europees Venezuela wordt. Nou, dat is dan Samaras' eigen schuld. Wie heeft er de afgelopen jaren voor gezorgd dat we het allemaal slechter hebben?"

Syriza belooft een scala aan maatregelen om de ergste nood te verlichten en de economie een duwtje in de rug te geven. Daaronder een verhoging van het minimumloon met bijna de helft tot 750 euro, gratis stroom en voedsel voor de 300.000 armste gezinnen en het weer in dienst nemen van ontslagen ambtenaren. Financiering moet onder meer komen uit het harder aanpakken van belastingontduiking en Europese subsidies. Boterzacht, zeggen critici, want dit zijn onzekere inkomsten - die subsidies al helemaal, als Griekenland ruzie krijgt met de EU. Ze verwachten dat Syriza onder internationale druk inbindt.

"Dat gaat niet gebeuren. Onze plannen zijn niet onderhandelbaar. We gaan ons programma uitvoeren vanaf de eerste dag dat we aan de macht zijn", zegt econome Nadia Valavani, een vertrouweling van Tsipras en binnen de parlementsfractie verantwoordelijk voor relaties met het buitenland. "Griekenland is een soeverein land, wij gaan over onze eigen begroting." Bang voor een confrontatie met Europa is ze niet, wijzend op politieke ontwikkelingen in Spanje, Italië en Frankrijk. Ook daar winnen anti-bezuinigingspartijen aan populariteit. Wel laat Valavani doorschemeren dat er valt te praten over de omvang van de schuldsanering, waarvoor Syriza bij de eurolanden zal aankloppen. "Maar vanaf maandag is het tijdperk van strikte bezuinigingen voorbij."

Het ingewikkelde Griekse kiessysteem bezorgt analisten ook deze keer hoofdbrekens. Dankzij een kiesdrempel van drie procent en een bonus van 50 zetels voor de grootste partij, is het niet mogelijk van tevoren te zeggen hoeveel procent van de stemmen een partij moet halen voor een absolute meerderheid van 151 zetels in het parlement.

Volgens schattingen moet de grootste partij dit keer zo'n 36 procent halen om alleen te kunnen regeren. Als de laatste peiling de uitkomst weerspiegelt, moet Syriza dus op zoek naar een coalitiepartner. Welke partijen komen daarvoor in aanmerking en waar staan ze voor?

undefined

Complex kiessysteem

De Rivier

Nieuwe partij, met een beetje fantasie de D66 van Griekenland. Deed het met 6 procent van de stemmen verrassend goed bij de Europese verkiezingen in mei. Leider en ex-tv-journalist Stavros Theodorakis heeft een vaag programma, maar wordt gezien als liberaal en pragmatisch. Staat dus ook open voor samenwerking met zowel Nieuwe Democratie als Syriza - met die laatste alleen als Tsipras belooft niet met de internationale geldschieters te breken. Helaas voor Theodorakis flirt Tsipras niet terug; hij vindt De Rivier te slap tegenover de 'trojka' (ECB, het IMF en Brussel).

undefined

Onafhankelijke Grieken

Kleine rechtse partij die maar één programmapunt deelt met Syriza: weg met de trojka. Dat is voor Tsipras kennelijk voldoende, want naast de Communisten is dit de enige partij die Tsipras niet als coalitiepartner heeft uitgesloten. Veel Grieken zien het als een veeg teken dat hij vlak voor de verkiezingen een voormalig parlementslid van Onafhankelijke Grieken binnenhaalde. Die laatsten maken zich er vooral zorgen over of ze wel in het parlement komen; ze zweven in de peilingen steevast rond de kiesdrempel.

undefined

Pasok

De ooit oppermachtige sociaal-democraten werden in 2012 al veroordeeld tot de functie van bijwagen in een coalitie met Samaras, nu spelen ze een rol in de marge. Wat niet helpt, is dat voormalig premier en partijboegbeeld Giorgos Papandreou deze maand zijn eigen partij begon. Die haalt vermoedelijk de kiesdrempel niet, maar snoept wel stemmen af van zijn oude makkers. Pasok wil onder voorwaarden wel met Tsipras samenwerken, maar de liefde is niet wederzijds. Pasok heeft immers jarenlang trojkabeleid uitgevoerd.

undefined

Gouden Dageraad

De extreem-rechtse partij waarvan de kopstukken worden vervolgd voor geweld en een waslijst aan criminele activiteiten speelt nauwelijks een rol in de aanloop naar de verkiezingen. Met de complete partijtop in de gevangenis is het lastig campagne voeren. Maar Gouden Dageraad is er vast van overtuigd derde te worden. Niet geheel ten onrechte rekent zij op een flinke 'gordijnbonus': nog minder dan voorheen durven Grieken ervoor uit te komen dat ze op de paria van de Griekse politiek stemmen, totdat het gordijn van het stemhokje ze anonimiteit verschaft.

Niemand wil met de partij samenwerken. Maar er kan een gênante situatie ontstaan als ze derde wordt en het de nummers één en twee niet lukt een regering te vormen. Volgens de Griekse wet mag dan Gouden Dageraad het proberen. President Papoulias heeft alvast juridisch advies ingewonnen over hoe in dat geval te handelen. Griekenland zal dan internationaal in zijn hemd staan.

undefined

Nieuwe Democratie

De partij van de huidige premier Samaras wordt waarschijnlijk tweede. Nieuwe Democratie kan toch nog de grootste te worden als de zwevende kiezers (zo'n tien procent) in het stemhokje voor zekerheid gaan. Of dankzij strategische stemmers die per se niet willen dat Syriza de grootste wordt. Beide partijen sluiten een 'grote coalitie' uit.

undefined

Communistische Partij

De oudste partij van Griekenland heeft een trouwe, radicale aanhang van arbeiders die afwillen van de euro, de Europese Unie en de Navo om een communistische heilstaat te stichten. Syriza ziet wel wat in samenwerking, maar de communisten reageerden uiterst getergd op de vrijages van Tsipras. Te pro-Europees.

Syriza

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden