'Syrië overtreft Bosnië in gruwelijkheden'

De gruwelijkheden die Syriërs elkaar nu aandoen zijn erger dan die in Bosnië indertijd. Als VN-onderzoeker Carla del Ponte dat zegt, maakt het indruk.

Het was niet het eerste gruwelijke staaltje in de Syrische burgeroorlog, maar wel een ijzingwekkend nieuw dieptepunt: de hap die een rebellenleider voor een draaiende camera uit de longen van een dode militair nam. "Oh helden van Baba Amr, slacht de alawieten, haal hun hart eruit en eet het!" voegde hij er voor de zekerheid aan toe.

Zelf verklaarde Aboe Sakkar later - nadat mederebellen en de rest van de wereld zijn daad veroordeeld hadden - dat hij zich best voor een rechter wil verantwoorden, mits ook de boeven van het regime-Assad vervolgd worden voor hun misdaden. Want Aboe Sakkar nam niet zomaar een hapje long: het was uit wraak, maakte hij duidelijk. Op de telefoon van de dode militair had hij beelden aangetroffen van een vrouw en haar twee dochters, en van de dingen die de militair met hen deed. "Jullie zien niet wat wij zien, jullie maken niet door wat wij doormaken", richtte hij het woord tegen eventuele critici. "Waar zijn mijn broers, mijn vrienden, de meisjes uit mijn buurt die zijn verkracht?"

Ook een vertegenwoordiger van het Syrische Observatorium voor Mensenrechten, een mensenrechtenclub die gelieerd is aan de oppositie maar ook wandaden van rebellen aankaart, reageerde kritisch op de internationale ophef over de kannibalistische rebel. "Wij veroordelen dat soort daden, wie ze ook pleegt. Maar we hebben ook tientallen video's naar buiten gebracht met executies, met mannen die dood worden gemarteld, met kinderen die zijn verbrand of die schoten in het hoofd hebben. Het lijkt wel of de wereld de onmenselijke behandeling van Syrische activisten en kinderen negeert, terwijl ze op de hoogste barricade staat als het lijk van een soldaat van Assad wordt misbruikt."

Er valt voor die observatie wel iets te zeggen. De wereld schrikt misschien wakker van kannibalisme, maar verbruikt daarmee verontwaardiging die ze ook zou kunnen bewaren voor het alledaagse geweld en leed dat levende mensen in Syrië treft - dat vaker wel dan niet van de kant van het regime komt. De VN-commissie die mensenrechtenschendingen in Syrië onderzoekt, bracht dinsdag een nieuw rapport uit waarin ze noteerde dat de misdaden aan de kant van de rebellen (zoals moord, executie, marteling, verkrachting, gijzeling, plundering) niet de 'intensiteit' en 'schaal' hebben van die van het regime.

De eerste zin van het rapport, dat de periode januari-mei van dit jaar bestrijkt, luidt: 'Het conflict in Syrië heeft weer nieuwe niveaus van wreedheid bereikt.' Commissielid Carla del Ponte deed er nog een schepje bovenop toen ze het had over de misdaden die strijders aan beide zijden begaan. "De wreedheid van deze misdaden gaat je verbeelding te boven", zei ze. "Ik heb dit nog nooit gezien, zelfs niet in Bosnië." Dat wil wat zeggen: Del Ponte was in een vorig leven hoofdaanklager van het Joegoslaviëtribunaal, en heeft in die functie alle gruwelijkheden van de Bosnië-oorlog voorbij horen komen.

Toch lijken veel mensen buiten Syrië haast afgestompt door de barrage aan ellende die nu via mobiele telefoons op de wereld wordt afgevuurd. Berichten en bewijzen van middeleeuwse martelmethoden in de cellen van het regime zijn aan de orde van de dag, maar halen de voorpagina's niet. Zelfs massaslachtingen onder burgers brengen steeds minder internationale verontwaardiging teweeg. Veel mensen kennen misschien nog wel het dorpje Hoela, waar een jaar geleden meer dan honderd inwoners omkwamen toen regeringstroepen er huishielden. Baida en Banias - een dorp en stadje waar het regime onlangs een bloedbad aanrichtte - staan al veel minder in het collectieve geheugen gegrift.

Van de buitenwereld dan. Want het zijn juist deze wandaden en slachtingen die de Syriërs onverzoenlijker maken, en die het conflict in zijn spiraal van steeds heviger geweld houdt. De strijders - aan beide zijden - worden door gruweldaden van de vijand opgejut tot overtreffende daden, en tot het documenteren ervan. Of de beelden echt zijn, valt niet altijd te verifiëren, maar de ruiterlijke erkenning van Aboe Sakkar geeft aan dat in elk geval niet álle beelden zijn gefotoshopt. Organen worden opgegeten, hoofden afgehakt, genitaliën van doden vermorzeld.

Maar niets doet het bloed waarschijnlijk zo koken als de seksuele vernedering van elkaars vrouwen, zoals Aboe Sakkar illustreerde door zijn kannibalisme ermee te rechtvaardigen. Verkrachting geldt in de Arabische wereld sowieso als een grote bruskering van de eer, niet alleen van de vrouw in kwestie, maar ook van die van haar familie. In het geval van het Syrische conflict is de kring van geraakten nog wijder geworden, en is inmiddels de eer van hele bevolkings- en geloofsgroepen in het geding.

Hoeveel er verkracht wordt, is niet duidelijk - het ligt zo gevoelig dat geen van de partijen seksuele vernederingen direct als propagandamiddel inzetten: de tamtam moet het intimiderende werk doen. Ook slachtoffers zijn over het algemeen weinig mededeelzaam. Er is sprake van 'onderrapportage', schrijft de VN-commissie in haar rapport.

Toch zijn er genoeg aanwijzingen en getuigenissen om de Verenigde Naties te alarmeren. In het VN-rapport staat dat er sterke aanwijzingen zijn dat in elk geval leden van het regime op grote schaal verkrachten - bij huiszoekingen en checkpoints (vooral vrouwen), maar ook in detentiecentra (vrouwen én mannen).

Ook hier doet de spiraal echter zijn werk: volgens Moena Ghanem, medeoprichter van de vrouwengroep 'Syrian women making peace', begon het regime met grootschalige verkrachtingen, maar is seksueel geweld inmiddels een middel dat beide zijden inzetten om de tegenstander te demotiveren en intimideren. "Ik denk niet dat er aan regime-kant van hogerhand bevelen worden gegeven, dat hoop ik althans, of dat vrouwen verkracht worden omdat ze soennitisch (het geloof van de meeste rebellen, red.) zijn. Maar de strijders hebben wel in hun hoofd dat dit een sektarische oorlog is en dat ze wraak moeten nemen."

Dat kan met een nieuwe verkrachting. Of door een hap uit een orgaan van je tegenstander te nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden