Syrië als het einde der tijden

Syrische burgers vertrekken uit Aleppo. Beeld ap

Godgeleerde waarzeggers zien in de oorlog in Syrië een teken dat de dag des oordeels nabij is. Maar theologisch gezien staan ze zwak.

Alsof de politieke en militaire rampen nog niet erg genoeg zijn, krijgt Syrië ook nog eens te maken met voorspellingen van theologen over het einde van de wereld, te beginnen in Damascus. Sommige van die godgeleerde waarzeggers komen uit christelijke hoek, maar ook moslims houden zich dezer dagen intensief bezig met de 'jongste dag', die mogelijk al is begonnen.

Is de oorlog in Syrië een voorteken van ons aller einde? Is de dag des oordeels nabij? Behoort de verschrikkelijke corruptie in de islamitische wereld tot de tekenen die de ondergang van de wereld aankondigen en ook de terugkeer van Jezus op aarde? Deze en andere vragen van moslims zijn terug te vinden op internet. Ze plaatsen de oorlog, die eens begon met vreedzame demonstraties voor meer democratie en het opstappen van de dictator in een theologisch perspectief dat beelden oproept van gruwelijke Middeleeuwse schilderijen van het laatste oordeel.

De jongste dag en het einde van de wereld zijn belangrijk thema's in de Koran. De absolute eenheid van God geldt doorgaans als de belangrijkste boodschap van het heilige boek. Maar ook andere onderwerpen nemen een vooraanstaande plaats in, zoals de uittocht van de oude Israëlieten uit het Egypte van de farao, en zeker ook het einde van de wereld en de jongste dag. Het 'uur' is nabij, klinkt het talloos vaak. Nadere informatie over hoe de jongste dag zal aanbreken is vooral te vinden in uitspraken die de profeet Mohammed zou hebben gedaan, de 'hadieths'.

De eschatologische voorstellingen verschillen. Sjiitische moslims, die in Iran en Irak de meerderheid van de moslims uitmaken maar wereldwijd sterk in de minderheid zijn, kennen een hoofdrol toe aan de Mahdi. De Mahdi houdt zich sinds de negende eeuw verborgen. Hij is de laatste van de imams, sjiitische geestelijke leiders met bovennatuurlijke gaven, geen profeten maar geniale lieden die in staat zijn om een nieuw licht te werpen op oude profetieën en openbaringen. Toen de onderdrukking door de soennitische moslims te erg was geworden heeft de twaalfde imam zich verborgen.

Extra inkomsten
Eens zal hij weerkeren op aarde, al dan niet samen met Jezus om de antichrist te bestrijden. Bij veel soennieten bestaat er ook het concept van een messianistische Mahdi, maar weer anders en minder prominent. Zelfs het onderscheid tussen Jezus en de Mahdi is niet altijd duidelijk. Halverwege het vorige decennium leefde Iran in de opgewonden verwachting van de spoedige terugkomst van de Mahdi. Hij zou, zo wist men zeker, verschijnen in de heilige stad Qom, waar hij uit een opgedroogde waterbron omhoog zou klimmen, vermoedelijk in het jaar 2006. Mensen konden voordien al boodschappen richten tot de Mahdi, door een papiertje in de bron te gooien. Voor de stad Qom betekende deze dit een belangrijke bron van extra inkomsten, want de pelgrims stroomden vanuit heel Iran en elders toe om dit geweldige feit te mogen meemaken of te bespoedigen.

 
Halverwege het vorige decennium leefde Iran in de opgewonden verwachting van de spoedige terugkomst van de Mahdi
Verwoestingen in Damascus inspireren tot voorspellingen over de eindtijd. Beeld reuters

Hooggeplaatst Iran reageerde verschillend. De toenmalige president, Ahmadinejad, geloofde wel in het spoedige einde van de wereld. Hij schreef een brief aan zijn Amerikaanse collega George Bush, waarin hij volgens uitleggers zinspeelde op het einde der tijden en de rol die hijzelf en Bush daarin zouden kunnen spelen. Dacht hij aan het bondgenootschap tussen een moslimleger en een christelijk leger waarvan overleveringen gewag maken? Uiteindelijk zullen, in die voorspelling, de christenen verraad plegen, waarna de moslims de christenen zullen verslaan, enkel door 'Allahoe akbar' te roepen, 'God is groot'.

Volgens een andere lezing zal een moslimleger samen met goede christenen en joden vechten tegen slechte christenen en joden. In de verhalen treedt verder een leger uit het oosten met zwarte vlaggen op. Is dat het sjiitische Iraanse leger met zijn revolutionaire gardes of moet je misschien toch eerder denken aan het soennitische Al-Kaida? Of is het allemaal grote onzin want er zijn op internet ook geestelijken die weinig op hebben met al dat gepraat over het einde van de wereld. Zij zeggen dat er twee soorten ongeloof bestaan, van mensen die doen alsof de jongste dag nabij is en anderen die zeker weten dat het allemaal nog heel lang zal duren.

We weten niet wanneer het gebeurt en dat is goddelijke wijsheid, zo zeggen deze geestelijken. Immers, als we de datum zouden weten dan zouden we tot het allerlaatste nippertje onze bekering tot een deugdzaam leven uitstellen en tot dat ogenblik als beesten erop los leven. Om dezelfde reden weten mensen niet wanneer ze zullen overlijden. In Iran zei de stichter van de islamitische republiek, de ayatollah Khomeini, dat het einde van de wereld nog wel eens duizenden jaren op zich zou kunnen laten wachten. Dezelfde opvatting schijnt zijn opvolger, de geestelijke gids Ali Khamenei te huldigen. Maar die visie is geen gemeengoed in Iran. Er zijn ook Iraanse geestelijken die in de gebeurtenissen in Syrië een voorbode zien van de terugkomst van de Mahdi en daarmee van het 'einde der tijden'. Ze spoelen daarmee de teleurstelling weg over het falende jaar 2006, toen de voorspellingen niet uitkwamen.

Grote en kleine tekenen
Spelen die ideeën over de eindtijd mee in de Iraanse politiek van steun aan de Syrische president Assad? Misschien aan de top minder dan bij Iraanse militaire adviseurs die in Syrië actief zijn, of voetvolk van de Libanese sjiitische Hezbollahmilitie, die eveneens Assad steunt. Overigens staan de geestelijken die in de Syrische oorlog een voorbode zien van de eindtijd theologisch gezien zwak. Islamitische godgeleerden maken een onderscheid tussen de 'grote en de kleine tekenen' van het einde van de wereld. De 'kleine tekenen' doen zich voortdurend voor, het zijn eerder gebeurtenissen die de mens eraan herinneren dat de wereld echt eens zal vergaan. Ze duiden er niet op dat de jongste dag nabij is of zelfs al is begonnen. Je hebt het bij de kleine tekenen over dingen als oorlogen, aardbevingen, algehele verloedering van waarden en normen. De Syrische oorlog, hoe erg ook, behoort tot de categorie van 'kleine tekenen'.

 
Deze oorlog, hoe erg ook, behoort tot de categorie van 'kleine tekenen'
Damascus, 13 februari. Beeld reuters

Over de grote tekenen is weinig misverstand mogelijk. Zo zullen er zich op drie verschillende plekken reusachtige grondverzakkingen voordoen, in Noord-Afrika, in Saoedi-Arabië en ergens verder in het oosten. De aarde zal ook een dorp bij Damascus geheel verzwelgen en legermachten zullen in de grond verdwijnen in verschrikkelijke veldslagen. Jezus zal terugkomen en een kruis aan stukken slaan, om te bewijzen dat de christenen het bij het verkeerde eind hebben gehad. Volgens de sjiieten zal de Mahdi de strijd aanbinden met een tiran die afkomstig is uit dalen bij Damascus. In de eindtijdfantasieën treedt ook een beest op, verder zal er een enorme rookontwikkeling zijn. Evenmin alledaags: de zon zal opkomen in het westen en niet in het oosten. Een verschrikkelijk vuur zal losbranden in Jemen. Het zal alle mensen dwingen zich te verzamelen op één veilige plek, waarna er over hun lot zal worden beslist: of eeuwig branden in de hel of heerlijk genieten in het paradijs. Er zijn veel varianten op al deze thema's en misschien ook grensgevallen, zoals dat dorp bij Damascus dat de aarde zal opslokken: een beetje tussen servet en tafellaken, te groot voor een 'klein teken', te klein voor een 'groot teken'.

Klimaatverandering
En dan krijgt Syrië er tot overmaat van ramp ook nog van langs van fundamentalistische christelijke toekomstvoorspellers. Ze wijzen erop dat de Oudtestamentische profeet Jesaja de totale vernietiging van Damascus heeft aangezegd en psalm 83 heeft het volgens die christelijke profeten overduidelijk over een grote oorlog tussen moslims en niet-moslims, hoewel dat er met geen woord staat. Het is bij zowel Midden-Oosterse moslims als bij die geharde christelijke evangelicalen puur religieuze eschatologie, de jongste dag van Jeroen Bosch. Voor seculiere verhalen over het einde der tijden door bijvoorbeeld klimaatverandering is weinig belangstelling.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden